• RUB:
    6.68
  • USD:
    520.93
  • EUR:
    609.07
Basty saıtqa ótý
Tanym 05 Tamyz, 2022

Qazybektiń qobyzy

565 ret
kórsetildi

Qostanaı oblysy Arqalyq qala­syn­daǵy Dala ólkesi tarıhy mura­ja­ıyn­da ataqty qobyzshy, soǵys jáne eńbek ardageri Qazybek Ábenov­tiń ózi ustaǵan eki qobyzy saqtalǵan.

Bul qasıetti aspaptyń alǵashqysyn atal­ǵan mýzeıge 1989 jyly Qazybek qarııa­nyń ózi tapsyrsa, ekinshisin, 2013 jyly qo­byz­­shynyń uly Borash Qazybekuly tap­syr­ǵan.

Jalpy, qobyz – kóne aspaptardyń biri. Onyń qaı dáýirden bastaý alǵany belgisiz bol­ǵa­ny­men, halyq arasyndaǵy ańyz-áńgi­me­lerde «Qobyzdyń atasy – Qorqyt» dep aıtylady. Osy Qorqyt atadan jalǵasqan qobyzshylyq óner Torǵaı elinde keńinen taralǵan. Aryǵa barmaı-aq XIX-XX ǵasyrlarda bul óńirde Tilep Aspantaıuly, Baýbek Esirgepuly, Álmaǵambet (Aryq baqsy), Zákárııa Káribaev, Hamıdolla Shátkenov sekildi esimderi elge málim qo­byz­shylar ómir súrdi. Osy tulǵalardyń izin basa shyqqan Qazybek Ábenov 1914 jyly Torǵaı jerindegi Jylan­shyq óze­niniń boıynda dúnıege kelgen. Bala kúni­nen qobyz ben dombyrany qatar tartyp, kúıshiligimen, jyrshylyǵymen aty shyǵyp, áıgili Baýbek baqsydan bata alǵan. 1935 jyly Qazaqstannyń halyq aqyny, Memlekettik syılyqtyń laýreaty Nurhan Ahmetbekov uıymdastyrǵan Torǵaıdaǵy kórkemónerpazdar úıirmesine qosylyp, aýyl aralap, óner kórsetedi.

Osydan bastap aıtýly óner ıesiniń esimi elge jaıyldy. Túrli óner baıqaýlaryna qatysyp, júldegerler qatarynan kórindi. Máselen, 1934 jyly Almatyda ótken halyq shyǵarmashylyǵynyń alǵashqy baıqaýynda belgili qobyzshy Jappas Qalambaevtan keıingi ekinshi oryndy ıelense, 1937 jyly kórnekti kompozıtor, óner zertteýshisi Ahmet Jubanov uıymdastyrǵan halyq aspaptar oryndaýshylarynyń respýblıkalyq festıvalinde ustazy Baýbek baqsynyń «Qońyrjaı» kúıin oryndap, bas júldeni jeńip aldy. 1949 jyly Almatyda ótken qyl qobyzshylardyń baıqaýynda da top jardy. Sondaı-aq 1951 jyly Qazaqstannyń Máskeýde ótken onkúndigine qatysyp, el mereıin asyrsa, 1952 jyly Máskeýdegi Búkilodaqtyq kórkemónerpazdar baıqaýynda jeke oryndaýshylar arasynda laýreat atandy. Osy jetistigi úshin Qazaq KSR Joǵarǵy Keńesi Prezıdıýmynyń Qurmet gramotasymen marapattaldy. Belgili ólketanýshy Shóptibaı Baıdildın aǵamyz bir sózinde Qazybek qobyzshyny akademık Ahmet Jubanov ózi qurǵan Qazaq ulttyq halyq orkestrine bas qobyzda oınaýǵa sha­qyr­ǵan­dyǵyn aıtady. Alaıda ol kisi orkestr qu­ramynda az ǵana merzim óner kórsetip, otbasylyq jaǵdaıyna baılanys­ty týǵan jerine qaıtyp oralady. Sodan keıin 20 jyldan asa ýaqyt Amangeldi aýdandyq Mádenıet úıiniń dırektory bolyp, el ishindegi mádenı jumystarǵa belsene aralasyp, ulttyq ónerimizdiń damýyna aıtarlyqtaı úles qosty. Qabiletti jastardy ónerge baýlyp, shákirt tárbıeledi. 1971 jyly oǵan Qazaq KSR-niń eńbek sińirgen mádenıet qaıratkeri ataǵy berildi.

Qazybek atamyzdyń qobyzshylyǵyn ǵana emes, sazgerligin de ónersúıer qa­ýym moıyn­daǵan. Onyń qobyzǵa arnap «Sy­byzǵy», Qosh­tasý», «Torǵaı tolǵaýy» atty jazǵan kúılerin jurt­shylyq jaqsy biledi. Sonymen qatar da­ryndy ónerpazdyń dombyrashylyǵyn da el adamdary aýzynan tastamaıdy. Ol «Kór­uǵy­ly», «Kóruǵyly men Bezergen», «Qo­bylan­dy», «Alpamys» atty kóne jyrlar men Nurhan Ahmetbekovtiń «Ury Qarǵa», Esim seri» poemalaryn tańnan-tańǵa uryp aıtyp qana qoımaı, dombyraǵa arnap «Jorǵa», «Jaılaý», «Sahara» atty kúılerin shyǵarǵan. Sondaı-aq talantty qobyzshynyń balalary da áke jolyn jalǵap, óner jolyn qýǵan. Ásirese Sapar Qazybekuly sanaly ǵumyryn qyl qobyzǵa arnap, áke murasyn nasıhattady.

Búginde Qostanaı oblysy Amangeldi aýdanyndaǵy Mádenıet úıi Qazybek Ábenov­tiń esimimen atalady.

Sońǵy jańalyqtar