«Aýyl amanaty» úmitti aqtasa ıgi

Máselen, qyryqqabat baǵasy 187 teńgege (67%), sábiz 268 teń­gege (38,1%), kúrish 412 (40,6%) teń­gege qymbattaǵan. Biraq birin­shi surypty bıdaı unynyń bir kılosy 15,7%-ǵa arzandap, 188 teńgeden satylady. Al kúndelikti dastarqanda turatyn nannyń bir bólkesi 147 teńgeden satylyp, burynǵy baǵadan 21,8%-ǵa arzandaǵany baıqalady.

– Satýshylar eki túrli baǵany ustanady. Máselen, maǵan bir baǵany, kelesi tutynýshyǵa basqa baǵany aıtady. Soǵan qaramastan, ózimizge qajetti azyq-túlikti satyp alýǵa májbúrmiz. О́ıtkeni budan basqa amalymyz joq. Jaz mezgilinde kókónister baǵasy nege qymbattaıtynyn túsinbeımin, – deıdi zeınetker Gúljan Dosova.

Saýda sórelerinde azyq-túlik­tiń baǵasy únemi jazylyp tur­maıdy. Satýshylarda eki baǵa bar. Ákimdikten monıtorıng top keletininen habardar bolǵan saý­dagerler sórege tómen baǵany kórsetip qoıady. Keıin kóterińki baǵany jazyp qoıatyny belgili. Bul árıne tutynýshynyń narazylyǵyn da, alańdaýshylyǵyn da týdyrady. Osyǵan oraı satýshylar monıtorıng tobynyń múshelerinen eskertý alǵanymen, azyq-túlik turaqty baqylana ma?

– Aldyńǵy aptadaǵy tekserý kezinde kúrish baǵasy 310 teńge edi. Sońǵy aptada onyń baǵasy 400 teńgeden asty. Al kartop baǵasy 224 teńgeden 190 teńgege deıin arzandady. Satýshylarǵa ústeme baǵa 15%-dan aspaýy kerektigin eskerttik. Biraq olar baǵany kim belgileıtinin aıtpaıdy. Baǵa ár saýda ornynda ártúrli bolyp tur, – deıdi monıtorıng tobynyń múshesi Sáken О́skenbaev.

«Aýyl amanaty» jobasy aıasynda mobıldi top músheleri 14 aýyl­dyń turǵyndarymen kez­desti. Onyń ishinde Jylyoı, Maqat, Mahambet jáne Inder aýdanynyń aýyldary bar. Oblys ortalyǵynan alysta ornalasqan eldi mekenderdiń turǵyndary jeke kásibimen turmysyn jaqsartýǵa nıet bildirip otyr. Alaıda jobasyn iske asyrý úshin qarjy tappaı, qınalatyndar da, jańa is bastaýǵa tartynshaqtaıtyndar da bar.

Aýyl turǵyndarynyń tabysyn arttyryp, turmysyn jaqsartý úshin ne isteý qajet? Osy máselege oraı Úkimettiń 2025 jyl­ǵa deıin iske asyryla­tyn baǵ­darlamasy bar. Buǵan Amanat partııasy da nazar aýdaryp, «Aýyl ama­naty» jobasyn qolǵa aldy. Maqsat – aýyl­dardy da­mytý, tur­ǵyndardyń áleýmettik ahýa­lyn arttyryp, turmys sapasyn jaq­sartý.

Tolǵaýy toqsan tirshiligi mol barlyq aýylda jastar jeter­lik. Alaıda shaǵyn jáne orta kásip­kerlik jas býynnyń ǵana qolǵa alatyn kásip emes. Bul – jas talǵamaıtyn sala. Desek te shalǵaıdaǵy aýyldarda turatyn ár býynnyń ókili kásip bastaǵandarǵa memleket tarapynan qoldaý kór­setiletininen habarsyz. Memle­ket­tik baǵdarlamamen beriletin jeńil­detilgen nesıeni, tipti túrli sýbsı­dııalardy qoldaýshysy bar­lar ǵana alatyny daýsyz. Onyń ús­tine aýyldar kásip ashýǵa qolaıly emes.

«Aýyl amanaty» jobasy osyndaı olqylyqtardy joıýǵa serpin bere me? Osy oraıda aýyldardy damytamyn, kásip túrin molynan ashamyn degen jandarǵa qarjylaı kómek berý jóninde qur sózben emes, naqty áreketpen qoldaý qa­jet-aq. Máselen, Báıgetóbe aýyl­­dyq okrýginiń turǵyny Je­ńis­bek Saǵıdollaevtyń aıtýyn­sha, Maqat aýdanynda da aýyl sha­rýa­shylyǵynda kásip ashýǵa bet burǵysy keletinder bar. Alaıda sýdyń tapshylyǵy atalǵan salany órkendetýge qolbaılaý bolyp otyr.

– Bizdiń aýdanda kásip ashý úshin eń aldymen, sý máselesin sheshý qajet. Bizdiń aýdanda tehnıkalyq sý joq. Jerasty sýlary da tartylyp barady. Jalpy, sý kúndelikti turmysqa da, kásip bastaýǵa da qa­jet. Son­­dyqtan aldymen osyndaı túıt­kildi máselege nazar aýda­ryl­­ǵanyn qalaımyz, – deıdi J.Sa­ǵı­dollaev.

Al jeke kásipker Salamat Qýany­shevtyń pikirinshe, kásip­kerler elektr energııasyna jeke tulǵalardan alty ese artyq tó­leıdi. Biraq elektr energııasymen qamtý sapasy óte tómen.

– Jaryq birde bar, birde joq. Ásirese jaz mezgilinde tońazyt­qyshty qospaı, dúkendegi, ne úıdegi azyq-túlikti saqtaý óte qıyn. Elektr energııasynyń jıi sónetin bolsa, azyq-túlik sapasy tez buzylady. Bul – qa­rapaıym turǵyn úshin de, ká­sipker úshin de úlken shyǵyn. Biraq kásipkerlerdiń jaryqqa tóleıtin tarıfi óte qym­bat, – dep qynjylysyn bil­dirdi ol.

Jylyoı aýdanyndaǵy Aqkıiz­toǵaı aýylynyń turǵyndary ne­gizinen mal sharýashylyǵymen aınalysady. Alaıda ózge aýyldarǵa qaraǵanda, munda kásipkerlik keń qanat jaımaǵan. Ásirese jas­tar arasynda kásip bastaǵandar az. Aýdan ortalyǵy – Qulsary qalasynan 30 sharqyrym qashyqta ornalasqan aýyl turǵyndaryn qoı men túıe júnin óńdeý máselesi tolǵandyryp otyr.

«Uly dala» aýyl sharýa­shy­lyǵyn damytý assosıa­sııa­synyń sarapshysy Dınara Súıinishqalıevanyń aıtýyna qaraǵanda, «Aýyl amanaty» jobasynda aýyldaǵy bıznesti damytýǵa 2,5 paıyzdyq nesıe berý qarastyrylǵan. Turǵyndar usynysynan keıin mynadaı saýal­dar týyndaýy múmkin. Bul jobany damytýǵa bola ma? Aýyl turǵyndaryna kómegi tıe me? О́ıt­keni jeńildetilgen nesıeni alý úshin qurylatyn kooperatıvke keminde bes adam birigýi kerek. Tómen paıyzdyq nesıeni kooperatıv qurý arqyly ǵana alýǵa bolady.

Al kooperatıv qurǵandardan aýyl úshin mańyzdy jobalardy qolǵa alý talap etiledi. Inder aýdanynyń О́rlik aýylynda turatyn Bıbigúl Shahmanova tabys tabý úshin nıetpen birge naqty áreket kerek ekenin aıtady. Osy oraıda eń bastysy – aýyl­dy damytýǵa, turǵyndardyń áleýmettik ál-aýqatyn arttyrýǵa septigi tıetin bıznes-jospar qurý. Qazir ár aýylda balabaqsha, oqý ortalyǵyn ashýǵa múmkindik bar. Ásirese jastar osy baǵytqa bet burýy qajet.

Mundaı ustanymdy IT salasynda jumys isteıtin Barshamurat Amantaev ta qoldaıdy. Onyń pikirine súıensek, «Aýyl amanaty» – óte qajet joba. Sol sebepten, eldi mekenderde turǵyndarǵa paıdasy tıetin kez kelgen jobany iske asyrýǵa bolady.

Mobıldi top jetekshisi Zúlfııa Kóbeevanyń túsindi­rýin­she, ár aýylda, ár otbasyna saýal­nama júrgizý arqyly statıs­tıkalyq aqparat alý kózdelip otyr. Skrınıng tásilimen ár eldi mekenniń geografııalyq erek­sheligi, eńbek jáne qarjylyq, ózge de resýrstary jónine sandyq kór­setkishter túziledi. Statıstıkalyq aqparattar jobalyq keńsede saraptalyp, aýyldardaǵy áleýetti kásipkerlik baǵyty anyqtalady. Mundaı taldaý aýyldarda qan­daı daqyldy ósirý qolaıly, qandaı óndiristi ashý qajettigin aıqyndaýǵa septigin tıgizedi.

– Jobany aýyldarda iske asyrý úshin Úkimetten qoldaý kórsetiledi. Jeke kásippen aınalysyp, kooperatıv quramyn degenderge 2,5 paıyzdyq kórset­kishpen jeńildetilgen nesıe beriledi. Sonymen qatar aýyl­sharýashylyq tehnıkasyn alýǵa lızıng berý qarastyrylyp otyr. Kooperatıvter úshin ınves­tı­sııalyq sýbsıdııalar bóli­nedi. Agroónerkásip salasynda kásibı biliktiligi mol maman­dar tegin keńes beredi. Al áleý­mettik kásipkerlik korporasııasy kooperatıvterdiń jumysyn úılestirip otyrady. Máselen, jeke ıeligindegi sıyrynyń sútin tap­syrýdy kózdegender korporasııa arqyly naryq baǵasymen sata alady, – deıdi mobıldi top jetekshisi Z.Kóbeeva.

Atyraý oblysy