Talapqa saı talpynys

Elbasy el Táýelsizdigin saqtaýdy amanattaǵan urpaq ókiline ýaqyt talabyna saı bilim berilýde me, memlekettik baǵdarlamany bilim ordalarynda júzege asyratyn muǵalimderdiń biligi qandaı dárejede, kompıýterlik júıe qalaı engizilip, paıdalanylýda degen ómir qajettiliginen týyndaıtyn suraqtarǵa jaýap alý úshin Almaty oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Jandarbek DALABAEVTY áńgimege tartqan edik. – Jandarbek Ermekuly, siz orta mek­tepterdi aralap, bilim berý sapasyn tekserip, oqýshylar sabaqtaryna qatysasyz ba? – Árıne. Bul meniń jumysymnyń nátıjesin kórsetetin faktor bolyp sanalady. Oblystyq bilim basqarmasyna basshylyq qyzmetke kelgen kúnnen bastap mektepterde bolyp, bárin óz kózimmen kórip tanysyp, bilim berý júıesiniń baǵytyn, sapasyn tekserip, zerdeleı júrip túıgen oı az emes. Qazir muǵalimniń dáris berýin, oqýshynyń sol sabaqqa qatysýyn, bilimge degen yntasyn jumys kabınetimde otyryp, «on-line» rejiminde qadaǵalaýyma mol múmkindik bar. «on-line oqý júıesi» jobasymen matematıka, fızıka, hımııa, bıologııa, tarıh, geografııa, astronomııa jáne shet tilderi pánderi boıynsha sabaq ótkizýge ınteraktıvtik qondyrǵylar engizilip, arnaıy ınteraktıvti  synyp bólmeleri ashyldy. Aldaǵy ýaqytta bul úrdis barlyq mektepterde jalǵasyn tabady. – Ulttyq biryńǵaı testileýge oqýshy­lardyń daıyndyǵy qalaı? Prezıdent Nursultan Nazarbaevtyń «Qa­zaqstan-2050» Strategııasy jastarǵa úlken amanat júktep, salmaqty júk arqalatyp otyr. Elbasy óz sózinde: «Men sizderge – jańa býyn qazaqstandyqtarǵa senim artamyn. Sizder jańa baǵyttyń qozǵaýshy kúshine aınalýǵa tıissizder», dep naqtylady. Memleket tarapynan jastarymyzdyń sapaly bilim, sanaly tárbıe alýyna, tańdaǵan mamandyqty ıgerýine, óz arman-maqsattaryn júzege asyrýǵa barlyq múmkindikter jasalýda. Sondyqtan mektep bitirýshi túlekterdiń joǵary oqý oryndary men kolledjderge túsýi úshin bilimderin naqty baǵalaıtyn kórsetkishtiń biri – UBT. Ulttyq biryńǵaı testileý – bul oqýshylardyń bilim sapasyn baǵalaýǵa 2004 jyldan beri engizilgeni málim. Osy júıe arqyly bilimdi táýelsiz baǵalaý ádisi oqýshylar, ata-analar, pedagogıkalyq qaýymdastyq tarapynan qoldaý tapty. Túlekterdi UBT-ǵa daıyndaýda aqparattyq túsindirý jumystary birneshe baǵytta júrgiziledi. Aıtalyq, UBT boıynsha joǵary uıymdardan túsken normatıvtik quqyqtyq qujattarmen qamtamasyz etiledi. Bul maqsatta oblys mektepteri 100 paıyz ınternetke qosylǵan. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń saıtynan únemi aqparat alyp otyrý múmkindigine ıe, kerek ýaqytynda bilim basqarmasynyń elektrondy poshtasynan da qajetti qujattardy taba alady. Oblystaǵy barlyq bilim berý uıymdarynda túlekterge psıhologııalyq jáne bilimdilik turǵyda kómek kórsetý maqsatynda «UBT buryshy» uıymdastyrylyp, oǵan daıyndyq týraly ata-analarmen jınalys ótkizilip, respýblıkalyq, oblystyq, qalalyq, aýdandyq BAQ arqyly túsinikteme beriledi. Ekinshiden, ár aýdan men qalada 2014 jylǵy UBT ótkizý erejesi men tehnologııasy boıynsha pedagogıkalyq ujymda keńester, «on-line» semınarlar ótkizildi. Úshinshiden, UBT ótkizý nátıjesi pán muǵalimderiniń reıtıngine engizilip, ár pándi oqytýdyń sapasyn arttyrý jáne oqýshylardyń bilimin kóterýdiń tıimdi tásiline aınaldy. Tórtinshiden, UBT kezinde oqýshylardy tasymaldaý, tamaqtandyrý, jatyn orynmen qamtamasyz etý máselesi de oń sheshimin tapqan. 2013-2014 oqý jylynda oblysymyzda 14 361 oqýshy mektep bitirgeli otyr. Onyń ishinde, qazirgi kúni 10742 túlek UBT tapsyrýǵa ótinish berdi, ol 74,8 paıyzdy quraıdy. Jalpy, UBT-ǵa qatysýǵa ótinish tapsyrý ýaqyty 25 sáýirde aıaqtalady. «Altyn belgi» tósbelgisi men úzdik attestatqa úmitkerler sany jyldan jylǵa artýda. 2014 jylǵy UBT-ǵa jalpy orta bilim beretin mektepterdiń daıyndyǵyn saralaý maqsatynda oblys kóleminde baıqaý testileýleri alynyp, jan-jaqty daıyndyq jumystary júrgizilýde. Oqýshylardyń toqsanaralyq demalys­tarynda «Altyn belgige» úmitkerlermen jáne basqa da oqýshylarmen deńgeılep oqytý uıymdastyryldy. Bul oraıda, pedagog kadrlardyń jumysy basty nazarda bolyp, olarmen oblystyq ádistemelik kabınet arqyly daıyndyq kýrstary júrgizildi. – Búginde oqýshylar ata-analary ese­binen qomaqty qarajat jumsap shet­elderge siz basqaryp otyrǵan basqarma arqyly ba­ryp bilimderin tolyqtyryp qaıtý degen tá­silmen UBT-dan bosatylyp jatqanyn qa­laı túsindiresiz? – Balalardyń shetelde oqyp, bilimderin shyńdaýyna meniń esh qarsylyǵym joq. Kimniń esebinen bolsa da shetelge baryp, bilimderin tolyqtyryp kelip, memleketimizdiń ekonomıkalyq, áleýmettik damýyna óz úlesterin qosyp jatsa, nur ústine nur. Biraq el damýyna úles qosatyn mamandyq boıynsha oqysa quba qup. О́zimizde bar mamandyq qaıtalanbasa eken degen baılamymdy aıta ketsem artyq bolmas. – Bilim berý salasy boıynsha Jetisý jerinde de memlekettik saıasatqa saı sony lep esip, tyń serpin engen tárizdi. Osynaý jaqsy qadamdy tarata aıtyp berseńiz. – «Bilimdi urpaq – bolashaqtyń kepili» demekshi, búgingi tańda elimizdiń erteńin amanattaıtyn azamattardy qalyptastyrýda bilim berý máselesi memlekettik saıasattyń bir tarmaǵy bolyp otyrǵany anyq. HHI ǵasyr jeke tulǵany qalyptastyrý, izgilendirý jáne jan-jaqty damytýdyń júzjyldyǵy bolyp ta sanalady. Bul rette muǵalimderdiń aldyna ulttyq qundylyqty saqtap, zaman talabyna saı ozyq tehnologııany álbette kompıýter júıesin meńgergen qabiletti urpaq tárbıeleý talaby qoıylyp otyr. Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń mektep tabaldyryǵyn attaǵan balaǵa 1-synyptan bastap aǵylshyn tilin oqytý reformasy jalpyhalyqtyq qoldaý tapqany qýanarlyq jaıt. Kóp tildi bilý ýaqyt talaby. Almaty oblysynda barlyǵy 1587 bilim berý mekemesi bar. Osy bilim ordalarynda úsh tilde oqytý durys jolǵa qoıylyp, qorshaǵan álemdi tanýdyń bir quraly kompıýterdi tolyq meńgerý júzege asyrylýda. Qazaqstandyq bilim berý júıesi ha­lyqaralyq deńgeıde básekege qabiletti bi­lim men tehnologııany meńgergen únemi óz bilimin jetildirip otyrýǵa yntaly mamandardy daıarlaýǵa baǵyttalǵan. Sondyqtan da «e-learning» elektrondy oqytý júıesi bilim berýdi jetildirýdi júzege asyratyn negizgi baǵyttardyń biri bolyp tabylady. Elektrondy oqytýdy engizý ındıkatory 1 kompıýterge shaqqandaǵy bala sanyna, keń kólemdi ǵalamtor jáne sandyq mazmunmen qamtamasyz etýge negizdelgen. Aǵymdaǵy jyly bilim berý uıymdarynyń 18,7%-ynda elektrondyq oqytý júıesi qoldanylady. «E-learning» elektrondyq oqytý júıesine qosylǵan bilim berý mekemeleriniń sany – 145 (jalpy bilim beretin mektepter – 139, kolledjder – 6). 2013-2014 oqý jylynda keńjolaqty ınternetke 573 (77,1%) bilim mekemesiniń qol jetkizýge múmkindigi bar. Búgingi kúni oblystyń 336 mektebi lın­gafondyq-mýltımedıalyq kabınettermen qamtylǵan. Oblystyń 532 mektebinde búgingi kúni 1883 ınteraktıvti taqta ornatylǵan. Qazirgi zaman talabyna saı oblysta jańa modıfıkasııaly fızıka kabınetteriniń sany   238-ge, hımııa kabınetteriniń sany 203-ke, bıologııa kabınetteriniń sany 246-ǵa jetti. Búgingi kúni 743 mekteptiń 652-si aýyl­dyq jerde ornalasqandyqtan, aýyl mek­tepteri oqýshylarynyń sapaly bilim alýǵa qoljetimdiligin arttyrý bizdiń basty maq­sa­tymyz. Birneshe jyldan beri aýyl mek­tepteriniń mártebesin, ondaǵy bilim sapasyn kóterý maqsatynda oblysymyzda «Úzdik aýyl mektebi» baıqaýy ótýde. Baıqaýdyń júlde qory oblys ákimdigi tarapynan taǵaıyndalady. Baıqaýǵa túsken mektepterdiń árqaısysy jańa sıpattaǵy aýyl mektebiniń modelin usynyp, qorǵaıdy. Qazirgi aýyl mektepterine tán belgi – olardyń shaǵyn jınaqtalǵandyǵy, ıaǵnı shaǵyn quramdylyǵy. Aýyl mektebiniń problemasy – qazaqtyń eldigi men bolashaǵynyń problemasy. Bul ulttyq, halyqtyq, memlekettik deńgeıdegi eń basty problema. О́ıtkeni, órkenıetti eldiń erteńi, memlekettiń bolashaǵy kemel bilim men kenen ǵylymda. Elbasy «Jańa ǵasyr –  adamgershilik ǵasyry, al adamgershilik bastaýy – mektep» dep naqtylady. 2013-2014 oqý jylynda oblys mektep­terinde 34961 muǵalim jumys isteıdi. Muǵalim­derdiń sapalyq quramyn jáne bilikti­ligin arttyrý úshin qaıta daıarlaý kýrs­tary qarastyrylǵan. Oblystyq bilim basqarmasynyń janynan byltyrǵy jyly ashylǵan ádistemelik ortalyq osy maqsatta úlken úles qosyp otyr. 2013-2014 oqý jylynda 735 mekteptiń 504-inde (68,5%) ystyq tamaqpen qamtý uıymdastyryldy. 2011-2014 jyldar aralyǵynda oblysymyzda 34 jańa mektep salynyp, paıdalanýǵa berilse, 251 bilim nysanyna keshendi kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. Úsh aýysymda oqıtyn 51 mekteptiń basym bóligi Qarasaı, Ile jáne Talǵar aýdandarynda. Oqýshy oryndarynyń tapshylyǵy osy aýdandardaǵy halyq sanynyń qarqyndy ósýine baılanysty bolyp otyr. Úsh aýysymda oqıtyn mektepterdiń sanyn azaıtý maqsatynda 2014-2017 jyldarǵa arnalǵan ınvestısııalyq jobalarǵa sáıkes taǵy 48 mektep salý josparlanǵan. «Jetim kórseń jebeı júr» dep qazaq atamyz aıtqandaı, oblysta jetim balalar men ata-anasynyń qamqorlyǵynsyz qalǵan balalardy qoldaý jáne olarǵa jaǵdaı jasaý jumystary júr­gizilýde. Osy sanattaǵy balalardyń ishinde 256 jasóspirim baspanaly bolsa, 3318-i turǵyn úı­ge muqtajdar esebinde baspana alý kezegine qoıylǵan. Áńgimelesken Nurbol ÁLDIBAEV, «Egemen Qazaqstan». TALDYQORǴAN.