1950 jyldary KSRO alǵash ret ǵaryshqa jer serigin ushyrǵanda AQSh qyzyl ımperııanyń bul salada qalaı demokratııaly elden alǵa ozyp ketkenine qaıran qalǵan. Sóıtip, bul máseleni zerttep, balalarǵa kishkentaı kezinen túrli ǵylym salasy boıynsha ilim-bilim oqytý kerek degen tujyrymǵa kelgen. Osydan keıin AQSh-ta 1960 jyldary bazalyq jobalar ilimi, ıaǵnı Project Based Learning jobasy qolǵa alyndy.
Bul jóninde «Qazaqstannyń ulttyq basymdyǵy: balalar jáne bilim berý kóshbasshylarynyń respýblıkalyq tamyz forýmy sheńberinde «Qosymsha bilim berý – balalardy tárbıeleý, oqytý jáne damytý áleýeti» taqyrybynda ótken konferensııada jan-jaqty baıandaldy.
Osy taqyrypta prezentasııa jasaǵan R4 Technology Research Center ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory Aıdyn Túsipjanov mektep baǵdarlamasynan tys qosymsha bilimniń paıdasy týrasynda keńinen oı tolǵady.
Project Based Learning jobasy boıynsha bala únemi zertteý, izdenis ústinde júrý kerek. Munda balany tórt nársege mashyqtandyrady. Ol oıdyń sergektigi, qıyndyqtan jol taba bilý, qarym-qatynasta kúshti bolý jáne toppen birge jumys isteı alý. Balalarǵa osy bazalyq ilimdi sińirýdiń nátıjesinde, ótken ǵasyrdyń alpysynshy jyldary Qurama shtattarda kásipkerlik salasy kúrt damyǵan. Tipti sol arqyly AQSh zamanaýı tehnologııa, ilimniń barlyq túri boıynsha álemde kóshbasshy atanyp, alǵa sýyrylyp shyqqan joq pa?! Spıkerdiń aıtýynsha, ekonomıkany alǵa súıreıtin keleshek jastar. Sondyqtan olardyń bilimdi bolýyna kishkentaı kezinen bastap kóńil bólý kerek. Bul rette Japonııanyń áıgili Ikıgaı bilim júıesin engizýdiń ereksheligi kóp kórinedi. Ikıgaıǵa sáıkes bala 4 negizgi qasıetti meńgerip shyǵady. Ol ózine ne unaıdy, qaı salada kúshti, qandaı is oǵan tabys ákeledi jáne elge paıdasyn tıgizetin jumyspen aınalysý. Keleshekte bala osy 4 saýaldyń jaýabyn taba alsa, baqytty jan bolyp sanalady jáne osyndaı ilimdi úırengen árbir jastan naǵyz bilimdi, aldyna úlken maqsat qoıatyn eldiń taǵdyryn qoryqpaı qolyna tabystaı beretin jańa urpaq ósip shyǵady. Ǵylymı-zertteý ortalyǵynyń dırektory osy atalǵan aǵartýshylyq ilimniń ozyq ádis-tásilderi otandyq mektepten tys qosymsha bilim berý júıesinde de keńirek qoldanylsa degen sózben oıyn tujyrymdady.
Oral qalasynan kelgen Balalar-jasóspirimder týrızmi jáne ekologııa ortalyǵynyń ókili Nııazbek Gataýovtyń da prezentasııasy kópshiliktiń qyzyǵýshylyǵyn týdyrdy. Baıandamashy málimdegendeı, Batys Qazaqstan oblysynda balalardy týrızmge baýlıtyn, týǵan ólkeniń jer-sý ataýlarymen tanystyratyn, aımaqtyń alys-jaqyn tarıhynan syr shertetin balalar men jasóspirimder úıirmesi sondaı bir erekshe, dara uıym sanalady. Ekskýrsııa barysynda oqýshylar top-topqa bólinip, ózen boılaryn jaǵalaı sol jerdiń tabıǵatymen tanysady, aýyl-aımaqtyń tynys-tirshiligin jaqynnan kóredi, ondaǵy kónekóz qarııalardyń aýzynan kórgen-bilgenderin jazyp alyp, ólkeniń shejiresin qalyptastyrady. Sonymen birge balalar úıirme kezinde saıahatqa shyǵyp, arheologııalyq qazba, zertteý jumystarymen de aınalysady. Osyndaı ekskýrsııalardyń birinde oqýshylar jer astynda jatqanyna 150 mln jyl bolǵan dınozavrdyń bir túri Ihtıozavrdyń súıegin taýyp alǵan. Osy tektes súıek qaldyqtary álemniń basqa elderinde de, tipti Mańǵystaý oblysynda da tabylǵan eken. Biraq olardyń jasy oraldyq jas arheologter qazba jumystarynda tapqan Ihtıozavrdan áldeqaıda jas. Sóıtip, kóne dınozavrdyń súıek qaldyqtary óz elimizden, sonyń ishinde Batys Qazaqstan jerinen tabylýyna oraı bul joıylyp ketken alyp deneli janýarǵa Qazaqstanozavr dep at qoıypty. Spıker qorytyndy baıandamasynda osyndaı týrıstik, ekologııalyq ortalyqtyń úlgisi retinde respýblıkanyń barlyq óńirinde úıirmeler jumysyn qolǵa alýǵa, jandandyrýǵa bolatynyn aıtty.
Tamyz konferensııasynda óziniń tájirıbesimen bólisken Reseılik bilim berýdiń robototehnıka qaýymdastyǵynyń oqý-ádistemelik ortalyǵynyń prezıdenti Vladıslav Halamov qazaqstandyq áriptesterin qosymsha bilim berýdiń ádis-tásilderi boıynsha Reseıge kelip, ózara tájirıbe almasyp qaıtýǵa shaqyrdy.
– Búkil respýblıkada qosymsha bilim berý mekemeleri bar. Oǵan oqýshylar saraıy, mýzykalyq, óner mektepteri, jas tehnıkterdiń stansalary sekildi uıymdar kiredi. Mine, osy sekildi mekemelerdiń bir jyl boıy atqarylǵan jumystaryn saralaıtyn, esep beretin, sonymen birge aldaǵy josparlarymen bólisip, oı-pikir almasatyn alańshanyń respýblıkanyń úshinshi megapolısinde uıymdastyrylýy biz úshin úlken qýanysh, – dedi qalalyq Oqýshylar saraıy ortalyǵynyń dırektory Baqytjan Mustafaev.
Aıta ketý kerek, búgingi tańda Shymkent qalasynda 9 iri qosymsha bilim berý mekemesi bar. Onyń ishinde Oqýshylar saraıy, dástúrli Qarataý sekildi óner mektepteri balalardy sabaqtan tys qosymsha úıirmeler arqyly ónerdiń túr-túrine baýlýda. Budan bólek Oqýshylar saraıynyń ózinde 20 baǵyt boıynsha 160 úıirme jumys isteıdi. Sondaı-aq osynda kún saıyn kelip vokal, bı, qolóner sheberligi, robottehnıka, IT jáne basqa da salalar boıynsha qosymsha úıirmelerge qatysatyn oqýshylarǵa 150-ge jýyq ustaz sabaq beredi. Sonymen birge 260 myńdaı shymkenttik oqýshy mektepishilik úıirmelermen de, art-sport uıymdarymen de qosymsha qamtylǵan. Degenmen mamannyń sózinshe, balalardy tolyq qosymsha bilimmen qamtamasyz etýge sonyń ózi jetkiliksiz kórinedi. Sondyqtan búgingi tańda qalada taǵy bir úlken Oqýshylar saraıy, mýzykalyq mektep salynyp jatyr. Atalǵan ǵımarattar paıdalanýǵa berilse, oqýshylardy qosymsha bilimmen qamtý suranysy azaıady degen úmit bar.
ShYMKENT