Urpaq tárbıesindegi úsh tuǵyr

О́ńir pedagogteriniń dástúrli tamyz jıynynda oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov jas urpaqty tárbıeleý jáne bilim berý sapasyn arttyrý jaıynda oı bólisti.

 – Ult ustazy Ahmet Baıtursynov: «Jurt keregin biletinder kóp, isteı­tinder az. Bilýshilerimiz isteýshi bolsa, olardy kórip, ózgeler de ister edi. Sóıtip, kósemder kóbeıse, erýshiler de kóbeıer edi» degen. Bul sózder bilim salasy úshin áli kúnge ózektiligin joıǵan joq. Alash qaıratkeriniń bolashaqqa jasaǵan amanatynyń salmaqty ekenin muǵalimder qaýymy jaqsy túsinýge tıis. Osy turǵyda men óńirdiń bilim salasy úshin úsh negizgi aspektini atap ótkim keledi. Olar – patrıotızm, bilimge degen umtylys jáne eńbeksúıgishtik. Jas urpaqty tárbıeleý jáne bilim berý sapasyn arttyrýda osy basymdyq­tar­ǵa kóńil bólý qajet dep oılaımyn. Eń aldymen, bilim berý mekemeleri qabyrǵasynda jaǵymdy jáne qaýipsiz klımat qalyptastyrý qajet. Olardyń árqaısysynyń ózindik qarym-qatynas jáne minez-qulyq saıasaty bolýy kerek, – dep atap ótti Á.Sqaqov.

 Emosıonaldyq bilim berýdiń mańyz­dylyǵyna, sondaı-aq býllıngke qarsy qatań saıasattyń bolýyna erekshe nazar aýdardy. Bul úshin synyptan tys sharalardy engizýdi usyndy. «Úlken­di qurmetteý, tabıǵatty aıalaý, ja­nýarlar álemin qorǵaý, qoqysty tastamaý, ortaq múlikke jaýapkershilikpen qaraý, mektepte oqıtyn kitap-dápterine muqııat bolý – patrıotızmge aparatyn alǵashqy baspaldaqtar. Emosıonal­dyq bilimdi eshbir robot, oqý algorıtmi berýge qabiletsiz. Balalardyń ózara syı­lastyǵyn arttyratyn mektepten tys sabaqtar ótkizilse. Ony empatııa sabaǵy, ózara syılastyq sabaǵy nemese tipti emosıonaldy ıntellekt sabaǵy dep ataýǵa bolady», dedi óńir basshysy.

Balalardyń oqýǵa degen qyzyǵýshy­lyǵyn arttyrýǵa da jaǵdaı jasaý mańyzdy. Kitaphanalar ýaqytqa saı bolýǵa tyrysýda, túrli mobıldi qo­sym­sha jasap, býkkrossıng sııaqty ártúrli jobany iske qosýda. Oblys­tyq kitaphananyń janynda, daladaǵy sórelerde turǵan kitaptardy kórgen adam­nyń boıynda kitap oqýǵa degen qul­shynys paıda bolatyny anyq. Kitapha­nalardy sapa turǵysynan tanymal etýdi jalǵastyrý mańyzdy, olar jas urpaq úshin tartymdy ortalyqtarǵa aınalýǵa tıis. Qosymsha bilim berý, mádenıet mekemelerimen jáne jas­tar birlestikterimen oqyrmandardy tar­týdyń jańa formattaryn engizý úshin yntymaqtastyq ornatsa quba-qup. Ákim sonymen qatar taqyryptyq konferensııalar ótkizýde kitaphana keńistigin paıdalanýdy usyndy.

– Kitaphanalar ózderiniń oqý zaldaryn paıdalanyp, teatrlardy tarta otyryp Abaı, Shákárim, Ahmet, Muqaǵalı, Pýshkın, Lermontov, Shekspır sııaqty tulǵalar týraly teatrlandyrylǵan kórinister uıymdastyrsa. Olardyń shyǵarmalary men ómirine qatysty túrli batl, kórinis, suhbat ótkizilse, mu­nyń barlyǵy balalar­dy kitap oqý­ǵa qyzyqtyrýǵa úlken sep bolar edi. Ásirese aýyldy jerlerde kitapha­nalardyń, mektepterdiń bos aýmaq­taryn osy jobalarǵa paıdalanýǵa bo­lady. Bizge mektep, kolledj, JOO tú­lek­teri klýbtarynyń ınstıtýtyn da­my­tý qajet. Sol oqý oryndarynda oqy­ǵan azamattardyń áńgimeleri Tık-tok­taǵy rolıkterden góri shynaıy ýaqyt kezeńinde kóbirek yntalandyrady. Túlekter mansap joly týraly óz my­saldarymen, áńgimelerimen ini-qa­ryn­dastaryn baýrap, oqýshylar men stýdentterdi eńbeksúıgishtikke shabyttandyrady, – degen oıymen bólisti. Sondaı-aq tálimgerlikti, stıpendııalyq baǵdarlamalardy engizý, ǵylymdy kom­mer­sııalandyrý múmkindigi týraly bir­qatar baǵytty atady.

Is-sharada «Arnaýly jáne ınklıýzıvti bilim berýdi damytýdyń ulttyq ǵylymı-tájirıbelik ortalyǵy» RMK basshysy Áıgerim Kúderınova ınklıýzıvti bilim berýdiń erekshelikteri jaıly áńgime­ledi. Spıkerdiń aıtýynsha, ınklıýzıvti tásilde mektep oqýshysynyń barlyǵy birdeı mańyzdy dep sanalady. Oqý oryndarynyń jumysy ondaǵy barlyq oqýshynyń ortaq oqý úlgerimi, jetistigi boıynsha baǵalanady.

– Bizdiń qoǵamda mektep jetistigi jekelegen oqýshylardyń tabysy­men ólshenetini áli kúnge deıin ómir­sheń­digin joıǵan joq. Inklıýzıvti bilim berý – jekeden jalpyǵa ótip, ortaq qundylyqtardy nasıhattaý úrdisi. El Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ınklıýzıvti qoǵam qurýdyń ereksheli­gine toqtalyp, ony damytýǵa zor kóńil bólip otyr. Sondyqtan bul tásildi tek erekshe jaǵdaıdy qajet etetin bala­lardy oqytý dep qabyldaǵan du­rys emes. Oqý uıymdaryndaǵy psıhologııalyq-pedagogıkalyq súıe­mel­deý mamandary (psıholog, logoped, arnaıy pedagog, pedagog-assıstent, áleý­mettik pedagog jáne t.b.) erekshe bilim berý qajettilikterin baǵalaýdy júzege asyrady. Bul baǵytta árbir mektep basshylyǵy oǵan kómek kórsetýge tıis, – dedi ortalyq jetekshisi.

Atap óterligi, ınklıýzıvti bilim alý­­ǵa jaǵdaı jasaý kórsetkishi boıyn­sha Pav­lodar oblysy respýblıkada 6-orynda keledi. О́ńirdegi orta oqý oryn­darynyń 66,7 paıyzynda bul tásil qoldanylýda. Sońǵy bes jylda eli­mizdegi oqytýdyń bul prosesi 60 pa­ıyzǵa ósken.

О́ńir pedagogteriniń tamyz jıynynda Reseıdegi Máskeý bolat jáne qo­ryt­palar ınstıtýty ǵylym jáne tehnologııa ýnıversıtetiniń onlaın bilim berý jónindegi dırektory Nurlan Qııasov sıfrlandyrýdaǵy aıyrmashylyq­­tar men mektepten tys bilim berýdiń erek­shelikteri týraly, al Armenııadaǵy «Aıb» bilim berý qorynyń qamqor­shy­lar keńesiniń tóraǵasy Aram Pahchanıan zamanaýı mekteptegi dırektordyń tul­ǵasy jaıynda óz tájirıbelerimen bólisti.

Jıyn sońynda óńirdegi úzdik 18 pe­da­gogke oblys ákiminiń arnaıy mara­­pattary jáne «Bilim berý isiniń qur­metti qyzmetkeri», «Eńbek ardageri» tósbelgileri tabys etildi. Pavlodar qala­syndaǵy №14 balabaqsha «Úzdik mektepke deıingi bilim berý mekemesi», al Ekibastuzdaǵy №11 orta mektebi «Úzdik qala mektebi» bolyp tanyldy. Aýyl mektepteri arasynda Mıchýrın mek­tebiniń aty ozsa, tehnıkalyq jáne kásip­tik kolledjerden Sharbaqty agrar­lyq-tehnıkalyq kolledji dara shyqty.

Pavlodar oblysy