Elordadaǵy Ulttyq akademııalyq kitaphanada «Ǵasyrlyq dástúr – turaqty damý» taqyrybynda semınar ótti. Is-shara otandyq munaı-gaz kesheniniń qarashańyraǵy – «Embimunaıgaz» kompanııasynyń 100 jyldyǵyna oraı uıymdastyryldy.
Semınarǵa uıytqy bolǵan «Munaı-gaz kesheni ardagerleri» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestiginiń jetekshisi Anatoly Tegisbaevtyń aıtýynsha, qyrkúıek aıynyń alǵashqy jeksenbisi – Munaıshylar kúni. Bıylǵy kásibı mereke otandyq munaı-gaz kesheniniń bastaýynda turǵan «Embimunaıgaz» aksıonerlik qoǵamynyń 100 jyldyq mereıtoıymen tuspa-tus kelip otyr.
– Munyń bári – munaıshylar úshin úlken mereke, zor jetistik. Birneshe kúnnen keıin Atyraý óńirinde tarıhy tereńde jatqan kompanııanyń mereıtoıy keń kólemde atalyp ótiledi. Biz osynaý aıtýly oqıǵanyń aldynda semınar ótkizýdi jón kórdik. Ondaǵy maqsat – ótkenimizden ónege alyp, búginimizge baǵdar jasaý, aǵa býyn men qazirgi býynnyń arasyna altyn kópir bolý. Osylaısha, saladaǵy jetistikter men kemshilikterdi saralaı otyryp, munaı-gaz kesheniniń damýyna úles qosqandy jón kórdik. Ardagerlerdiń aıtary kóp. Qazirgideı almaǵaıyp kezeńde otandyq munaı-gaz salasy ardagerleriniń mol tájirıbesine, tereń bilimine súıenýi kerek. Biz de óz tarapymyzdan ortaq iske jumylýǵa ázirmiz, – dedi Anatoly Tegisbaev.
Qazaqstannyń Eńbek Eri, memleket qaıratkeri Uzaqbaı Qarabalınniń aıtýynsha, otandyq munaı-gaz óndirisinde «Embimunaıgazdyń» alatyn orny erekshe.
– Osydan 123 jyl buryn Embi óńiriniń Qarashúńgil degen jerinen alǵashqy munaıdyń burqaǵy atylǵan. Sodan beri bul jerde otandyq munaı óndirisiniń negizi qalana bastady. Investorlar kelip, munaı kózderin ashty. 1922 jyly Dossor jáne Maqat ken oryndaryn ıgerý úshin «Embimunaı» tresi quryldy. Sodan beri munaıly ólke eldiń damýyna erekshe serpin berip keledi. Bir ǵana mysal, Ekinshi dúnıejúzilik soǵysta osy ólkeniń munaıy áskerı tehnıkalardyń erkin júrip-turýyna paıdalanyldy. Sonymen qatar «Embimunaıgazdyń» otandyq munaıshy mamandardy daıarlaýdaǵy orny bólek. Ony kásibı mamandardy ázirlep shyǵarǵan ustahana dese de bolady. О́ıtkeni elimizdegi ózge de munaı ken oryndaryn ıgerýde embilik munaıshylardyń sińirgen eńbegi eren. Embiden bastalǵan munaı óndirisi el ekonomıkasynyń altyn dińgegine aınaldy. Búginde Qazaqstan álemde munaı qory boıynsha 12-shi orynda, gaz qory boıynsha 17-shi orynda tur. Bul – Embiden bastalǵan ıgi istiń jemisi, – dedi Uzaqbaı Qarabalın.
«QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasy basqarma tóraǵasynyń barlaý jáne óndirý jónindegi orynbasary Qurmanǵazy Esqazıevtiń málimetinshe, búginde «Embimunaıgazda» jylyna 2 mln 640 myń tonna munaı óndiriledi.
– «Embimunaıgaz» kompanııasynyń el ekonomıkasyndaǵy orny erekshe. Kompanııanyń bolashaǵy zor. Oǵan qolǵa alynyp jatqan joba-josparlar dálel. Máselen, Taısoıǵan polıgonynda 18 mlrd teńgege 3D seısmıkalyq barlaý júrgizildi. 428 mln tonna geologııalyq qor bary anyqtaldy. 5,5 myń sharshy metr aýmaqty qamtyǵan mundaı aýqymdy barlaý kompanııa tarıhynda alǵash ret júrgizilgenin atap ótý kerek. Búginde munda 5,5 myń adam eńbek etedi. Budan bólek, kompanııanyń aınalasynda qyzmet kórsetetin jeke kompanııalarda myńdaǵan adam jumys isteıdi. «Embimunaıgaz» bolashaqqa senimmen qaraıdy. Jınaqtalǵan mol tájirıbe men bilikti ujymnyń arqasynda alǵa qoıylǵan mindetterdi abyroımen oryndap keledi. Osy bıikten túspesine senemiz, – dedi Qurmanǵazy Esqazıev.
«Munaı-gaz kesheni ardagerleri» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi osydan úsh jyl buryn qurylǵan bolatyn. Búginde onyń birneshe óńirde fılıaly bar. Munaı-gaz salasynda tynymsyz ter tókken eńbek ardagerleriniń basyn biriktirip otyrǵan uıymnyń qatarynda 20-dan astam ǵylym doktory men kandıdaty, basshylyq qyzmette bolǵan 30-dan astam ardager bar. Ardager degen aty bolmasa, áli kúnge deıin qatardan qalmaı, otandyq munaı-gaz salasynyń damýyna hal-qaderinshe úles qosyp keledi.
«Embimunaıgaz» kompanııasynyń 100 jyldyǵyna arnalǵan semınar mazmundy órbidi. Is-shara barysynda tarıhtan bólek, otandyq munaı-gaz salasynyń damýyna qatysty keleli oılar, tyń usynystar da aıtyldy.
Eske sala keteıik, «Embimunaıgaz» – «QazMunaıGaz» ulttyq kompanııasynyń enshiles kásiporny. Onyń tarıhy 1922 jyly Dossor jáne Maqat ken oryndaryn ıgerý maqsatynda «Embimunaı» tresi qurylǵan kezeńnen bastaý alady. Kompanııa qyzmetiniń negizgi baǵyttary – geologııalyq barlaý, munaı-gaz ken oryndaryn ıgerý, munaı men gazdy óndirý jáne daıyndaý. «Embimunaıgaz» AQ quramyna Atyraý óńirindegi alty óndiristik-qurylymdyq bólimshe kiredi. Olar – «Dossormunaıgaz», «Jylyoımunaıgaz», «Jaıyqmunaıgaz», «Qaınarmunaıgaz» munaı-gaz óndirý basqarmalary men eki qurylymdyq mekeme – «Embimunaıenergo», «О́ndiristik-tehnıkalyq qyzmet etý jáne jabdyqtardy jınaqtaý» basqarmalary.
«Embimunaıgaz» AQ óndirilgen munaıdy ishki naryqqa jiberýmen qatar, eksportqa da shyǵarady. Ishki naryqqa munaı eldegi munaı óńdeý zaýyttary arqyly jetkiziledi. Al eksportqa munaı eki negizgi marshrýt: Kaspıı Qubyr Konsorsıýmy jáne О́zen – Atyraý – Samara qubyr jelileri arqyly shyǵarylady. Taýarlyq gaz jobasy «Qazaq Gaz» ulttyq kompanııasy arqyly júzege asady. «Embimunaıgaz» kompanııasy aksıonerlik qoǵam bolyp qurylǵan 2012 jyldan bastap 2021 jyl aralyǵynda Ulttyq qorǵa, respýblıkalyq jáne jergilikti bıýdjetke salyq tólemderi retinde 1 trln 303 mlrd teńgeden astam, al óńirdiń ınfraqurylymyn damytýǵa 4 mlrd 900 mln teńgege jýyq qarajat aýdardy.