Jyl saıyn jergilikti atqarýshy organdar Semeı synaq polıgonynyń ardagerlerine ataýly kúnderge nemese mereke kúnderine, onyń ishinde Jeńis kúnine, Otan qorǵaýshylar kúnine, Semeı polıgonynyń jabylý kúnine nemese Táýelsizdik kúnine áleýmettik kómek kórsetedi. Bıyl Semeı synaq polıgonynyń 7,6 myń qazaqstandyq ardageri birjolǵy materıaldyq kómek aldy.
Bul kómek Uly Otan soǵysy ardagerlerine teńestirilgen ardagerlerge kórsetiledi. Olarǵa ıadrolyq synaqtarǵa tikeleı qatysqan áskerı qyzmetshiler, sondaı-aq ıadrolyq qarýdy synaý saldarynan múgedek bolǵan adamdar jáne ata-anasynyń biriniń radıasııalyq sáýle alýy sebebinen genetıkalyq jaǵynan olardyń múgedek bolyp qalǵan balalary jatady.
Áleýmettik kómektiń mólsheri ár óńirde jergilikti ókildi organdardyń (máslıhattardyń) sheshimi boıynsha bıýdjettiń múmkindikterine qaraı jeke-jeke belgilenetinin atap ótý qajet.
Joǵaryda atalǵan sanattaǵy azamattar aı saıyn arnaýly memlekettik járdemaqy alady. Iаǵnı ıadrolyq synaqtar men oqý-jattyǵýlarǵa tikeleı qatysqan adamdarǵa – 6,19 aılyq eseptik kórsetkish (19 685 teńge); eger aýrýdyń, múgedektiktiń ıadrolyq qarýdy synaýmen sebepti-saldarlyq baılanysy bolsa 7,55 aılyq eseptik kórsetkish (24 009 teńge).
Tótenshe ekologııalyq jaǵdaılar saldarynan, onyń ishinde ıadrolyq jarylystar men synaqtar júrgizý kezindegi radıasııalyq áserden, olardyń saldarynan alǵan múgedektigi bar adamdarǵa sebep-saldarlyq baılanysy anyqtalǵan jaǵdaıda múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy taǵaıyndalady:
– I top – 2,81 eń tómengi kúnkóris deńgeıi nemese 105 064 teńge;
– II top – 2,40 eń tómengi kúnkóris deńgeıi nemese 89 734 teńge;
– III top – 2,01 eń tómengi kúnkóris deńgeıi nemese 75 152 teńge.
Burynǵy Semeı oblysynyń aýmaǵynda jáne Pavlodar, Shyǵys Qazaqstan jáne Qaraǵandy oblystarynyń polıgonǵa irgeles aýdandarynda turatyn jáne turǵan azamattar úshin ıadrolyq synaqtardan keltirilgen zalal úshin birjolǵy aqshalaı ótemaqy kózdelgen.
О́temaqy mólsheri turatyn aımaǵyna, kezeńine jáne ótemaqy berilgen kúni qoldanylatyn aılyq eseptik kórsetkishtiń shamasyna qaraı jeke aıqyndalady.
1996 jyldan 2021 jylǵa deıin atalǵan ótemaqyny 16,5 mlrd teńge somasynda 1,1 mln-nan astam adam aldy. Sonymen qatar 2022 jyly ótemaqy alýǵa taǵy 265 adam júgindi.
Sondaı-aq radıasııalyq qater aýmaqtarynda turatyn qazaqstandyqtardyń radıasııalyq áserden zardap shekken adam mártebesi bolǵan kezde qosymsha eńbekaqy jáne jyl saıynǵy aqy tólenetin qosymsha demalys alýǵa quqyǵy bar. Budan basqa, tótenshe jáne eń joǵary radıasııalyq qater aımaqtarynda 1949 jylǵy 29 tamyz ben 1963 jylǵy 5 shilde aralyǵyndaǵy kezeńde keminde 5 jyl turǵan adamdardyń jasyna baılanysty zeınetaqy tólemderin jeńildikpen taǵaıyndaýǵa quqyǵy bar (erler – 50 jas, áıelder – 45 jas).