Negizgi salalardy qaıta jańǵyrtý kerek

Premer-Mınıstr Memleket basshy­sy qazirgi jaǵdaıda ekonomıkanyń sapaly damýyn qamtamasyz etýge já­ne halyqtyń ál-aýqatyn arttyrýǵa baǵyttalǵan júıeli jáne salalyq sharalar keshenin aıqyndap bergenin atap ótti. «Osy mańyzdy qujatta búgingi tańda azamattarymyzdy tolǵandyryp otyrǵan negizgi máselelerdiń bári qamtylǵan. Joldaýda aıtylǵan mindetterdi sheshý ekonomıkanyń turaqtylyǵyn jáne onyń básekege qabilettiligin arttyrýǵa negiz bolady», dedi Úkimet basshysy.

Ulttyq ekonomıka mınıstri Álibek Qýantyrov ekonomıka men memlekettik basqarýdaǵy reformalardy iske asyrý jónindegi negizgi sharalar jóninde aıtty. Onyń aıtýynsha, Prezıdent Joldaýyn iske asyrý maqsatynda vedomstvo júrgizetin jumys boıynsha úsh negizgi baǵytty belgiledi. Olar – jańa ekonomıkalyq saıasat; naqty sektordy damytý; memlekettik basqarý isin qaıta jańǵyrtý.

Búginde kommýnaldyq jelilerdiń tozýy 60%-dy qamtıdy, onyń ishinde elektr energetıkasy, jylý jáne sýmen jabdyqtaý, sý tartý bar. Osyǵan baı­­lanysty tabıǵı monopolııalar sala­­­synda «naqty» reformalar talap eti­le­di. Tabıǵı monopolııalar salasyn retteýdiń múldem jańa tujyrymdamasy – «Tarıfti ınvestısııalarǵa aıyrbas­taý» usynylady. Osy reforma aıasynda múlik ıeleri esebinen salaǵa ınves­tısııa­­lardy ulǵaıtý; tabıǵı monopolııa­lar jáne qoǵamdyq mańyzy bar naryqtar salasynda jumyskerlerdiń jalaqy deńgeıin arttyrý; odan ári retteýdi tabıǵı monopolııalar salasyna ozyq ınnovasııalar engizýdi yntalandyrý jolymen júzege asyrý; kiristiń belgili bir úlesin saqtaı otyryp, múlik ıeleri shyǵyndarynyń úlesin qaıta bólý esebinen ınvestısııalyq salymdardy ulǵaıtý; tutynýshylar toptary arasynda tarıfter deńgeıin teńestirý esebinen tarıfterdi toǵyspaly sýbsıdııalaýdan birtindep bas tartý; jelilerdiń tozý kórsetkishterin qysqartý kózdeledi.

Á.Qýantyrov salyq saıasatyn reformalaý týraly sóz qozǵady. «Fıskaldyq retteýdi qaıta júkteý maqsatynda 2023 jyly salyqtyq ákimshilendirýdi túbegeıli qaıta qaraýdy, salyq min­dettemelerin oryndaý rásimderin sıfr­landyrýdy kózdeıtin jańa Salyq kodeksiniń jobasy ázirlenedi», dedi mınıstr. Sonymen qatar salyq mólsher­lemelerin saralaý, paıdany qaıta ınvestısııalaý kezinde korporatıvtik tabys salyǵyn tómendetý, arnaıy sa­lyq rejimderin ońaılatý, bólshek salyqt­y qoldanýdy keńeıtý, «sán-salta­nat salyǵyn» engizý boıynsha jumys júrgiziledi. Qazirgi ýaqytta Mem­leket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý úshin 2030 jylǵa deıingi sa­lyq saıasatynyń tujyrymdamasy ázir­lenip jatyr, ony qabyldaý osy jyldyń sońyna deıin josparlanǵan. Tujyrymdamaǵa engizilgen tásilder jańa Salyq kodeksine negiz bolady.

Sondaı-aq bıýdjet saıasatyn reformalaý týraly da aıtyldy.

Qarjy vıse-mınıstri Erjan Bir­janov bıýdjet, salyq saıasaty jáne memlekettik satyp alý jóninde baıandady. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, Qarjy mınıstrligi Memleket basshysynyń tapsyrmalaryn sapaly jáne ýaqtyly oryndaýdy qamtamasyz etý úshin kelesi sharalardy qabyldaıdy. Salyqtyq jáne kedendik ákimshilendirýdi sıfrlandyrý boıynsha zań buzýshylyqtardyń aldyn alý fıskaldyq jáne kameraldyq baqylaý kezinde, sondaı-aq tekserý­ler kezinde táýekelderdi basqarý júıe­­sin odan ári jaqsartý jolymen qam­tamasyz etiledi. Sondaı-aq kameral­dyq baqylaýdyń oryndalmaǵan habarlamalary boıynsha táýekelderdi basqarý júıesin qoldanýdy keńeıtý jáne qosylǵan qun salyǵyn qaıtarý kezinde tekserý júrgizbeı táýekelderdi baǵalaý usynylady. Jalǵan mámilelerdi jasaý kezinde elektrondyq shot-fak­tý­ralardy onlaın monıtorıngteý jolymen olardyń joly kesiledi. Memle­kettik organdar men uıymdardyń derek­teri negizinde barlyq habarlama­ny ortalyq deńgeıde kezeń-kezeńimen avtomatty túrde qoıý josparlanyp otyr. «Salyq tóleýshilerdiń óz kont­r­agentterin derbes tekserýi úshin tıisti saqtyq qaǵıdatyn engizý boıynsha jumys júrgizilip jatyr, bul sot talaptarynyń sanyn azaıtady», dedi E.Birjanov.

Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Qaıyrbek О́skenbaev kólik, ónerkásip jáne qurylys máseleleri, Aýyl sharýashylyǵy mınıstri Erbol Qarashókeev agroónerkásip keshenin damytý máseleleri týraly baıandady. Sondaı-aq Ekologııa, geologııa jáne tabıǵı resýrstar mınıstri Serikqalı Brekeshev sýmen qamtamasyz etý jáne jer qoınaýyn paıdalaný salalaryn jaqsartý jónindegi josparlar, Ádi­let mınıstri Qanat Mýsın reformalardy zańnamalyq qamtamasyz etý jó­ninde, Ishki ister mınıstri Marat Ahmetjanov quqyq qorǵaý júıesin reformalaý jáne nashaqorlyqqa qarsy kúres máseleleri, Oqý-aǵartý mınıstri Ashat Aımaǵambetov mektepke deıingi jáne orta bilim berý máseleleri, Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstri Saıasat Nurbek joǵary bilim berýdi damytý máseleleri týraly aıtty. Sonymen qatar Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat densaýlyq saqtaý salasyn odan ári damytý jónindegi is-sharalar jáne medısına salasyn qarjylandyrý tásil­derin qaıta qaraý týraly baıandady.

Memleket basshysy Joldaýynda densaýlyq saqtaý salasyna qarjynyń jetkilikti bólinbeýi keleńsiz jaǵdaıǵa aınalǵanyn, sonyń kesirinen azamattar saqtandyrý júıesine qosylsa da olarǵa medısınalyq qyzmet tolyq kólemde kórsetilmeı otyrǵanyn atap ótken edi. Densaýlyq saqtaý mınıstri salany qarjylandyrý tásilderin qaıta qarap, mynadaı is-sharalardy iske asyrý usynylyp otyrǵanyn aıtty: TMKKK shyǵystaryn (jyl saıyn shamamen 200 mlrd teńge) jáne halyqtyń 15 jeńildikti sanaty úshin memlekettiń medısınalyq saqtandyrý júıesine aýdaratyn jarnalaryn qosymsha qarjylandyrý máse­lesin pysyqtaý; qarajatty ákim­­shi­lendirýdi ońaılatý jáne ony tıim­di paıdalaný úshin TMKKK men MÁMS júıesi paketteriniń qarjylyq shy­ǵy­nyn biriktirýdi zań boıynsha retteý­di iske asyrý josparlanyp otyr. «MÁMS júıesin engizý jaǵdaıynda erikti medısınalyq saqtandyrýdy tolyq iske qosý úshin medısınalyq kómektiń baǵyttary, erikti medısınalyq saqtandyrý qarajatymen jabylatyn qyzmetter tizbesi aıqyndalady, sondaı-aq sheteldikter, atap aıtqanda, eńbek mıgranttary men sheteldik stýdentter úshin júktelgen medısınalyq saqtandyrý zańnama boıynsha bekitiledi jáne iske asyrylady», dedi A.Ǵınııat.

Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstri Tamara Dúısenova áleý­mettik saıasat máseleleri jóninde baıan­dady. Atalǵan vedomstvo Memleket basshysynyń barlyq tapsyrmasyn iske asyrýdyń naqty algorıtmin ázirledi. Máselen, Otbasynyń sıfrlyq kartasyn engizý jónindegi tapsyrmany iske asyrý aıasynda mynalar kózdelgen: 2022 jyldyń 1 qyrkúıeginen bas­tap járdemaqylar men áleýmettik tó­lem­derdiń 9 túri boıynsha OSK-ny qanat­qaqty rejimde iske qosý; osy jyl­dyń jeltoqsan aıynda Áleýmettik kodeks jobasy aıasynda OSK engizý jáne «Derbes derekter týraly» jáne «Aq­parattandyrý týraly» zańdarǵa óz­geris­ter engizý; 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap áleýmettik qorǵaý salasynda memlekettik kepildikter berý; 2024 jyl­ǵy 1 qańtardan bastap OSK arqyly densaýlyq saqtaý jáne bilim berý sala­larynda memlekettik kepildikter berý; 2025 jylǵy 1 qańtardan bastap memlekettik kepildikterdiń barlyq túrin qamtý. «Eń tómengi jalaqyny 70 myń teńgege deıin arttyrý jónindegi tapsyrmany oryndaý aıasynda osy jylǵy qyrkúıekte «2023-2025 jyldarǵa ar­nalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly» zań jobasyna ózgerister engizý, sondaı-aq Memlekettik áleýmettik saq­tan­dyrý qorynan taǵaıyndalatyn áleýmettik tólemderdi esepteý algorıtm­derin túzetý kózdelip otyr», dedi T.Dúısenova.

Onyń mólsherin kezeń-kezeńimen arttyrýǵa múmkindik beretin ETJ anyqtaýdyń jańa ádistemesin engizý maqsatynda kelesi jyldyń naýryz aıynda mınıstrlik Dúnıejúzilik bankpen birlesip zertteýler júrgizýdi jáne jańa tásilder ázirleýdi josparlap otyr. Al 2023 jylǵy jeltoqsanda Eń­bek kodeksine jáne «Eń tómengi áleý­mettik standarttar týraly» zańǵa ETJ jáne ony arttyrý tetikterin belgileý bóliginde tıisti ózgerister engiziledi.

Kelesi jyly 100 myń jasty túrli jumyspen qamtý sharalarymen qamtýdy qamtamasyz etý jónindegi tapsyrmany iske asyrý aıasynda osy jyldyń qazan aıynda kásipkerlikti damytý jónindegi ulttyq joba sheńberinde jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsen­di is-sharalarynyń tetikteri qaıta qaralady.

Sonymen qatar osy aıdyń ózinde Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi jastar kásipkerligine jyldyq 2,5%-ben jeńildikpen mıkrokredıt berýdiń jańa tetigin engizý úshin respýblıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjylandyrý qajettiligi boıynsha esepterdi usynady.

Jumystan aıyrylý boıynsha MÁSQ-ten tólenetin tólem mólsherin bıyl jeltoqsanda ortasha aılyq tabystyń 45%-yna deıin arttyrý bo­ıynsha tapsyrmany oryndaý maqsatynda Áleýmettik kodeks jobasy aıasynda áleýmettik saqtandyrý júıesiniń para­metrlerin ózgertý kózdelgen. Jańa mólsherdegi tólemder 2023 jylǵy 1 qań­tardan bastalady.

Qazaqstan ekonomıkasyna bir ýaqytta 300 myń dollardan astam ınvestısııa salǵan sheteldik bıznesmender úshin ınvestısııalyq vızany, sondaı-aq tapshy kásipteri bar sheteldikter úshin vızalardy engizý jónindegi tapsyrmany iske asyrý aıasynda bıylǵy qyrkúıekte Kóshi-qon saıasatynyń 2023-2027 jyl­darǵa arnalǵan tujyrymdamasyna, al 2023 jylǵy maýsymda «Halyqtyń kóshi-qony týraly» zańǵa ózgerister engiziledi.

Budan basqa osy jylǵy jeltoqsanda «Qýatty óńirler – el damýynyń draı­verleri» ulttyq jobasy aıasynda qandastardyń qonys aýdarýyn yntalandyrýdyń jáne ishki kóshi-qondy retteýdiń arnaıy baǵdarlamalaryn ázirleý aıaqtalady.

Bala kútimi boıynsha tólem kezeńin bir jarym jasqa deıin ulǵaıtý jó­nin­degi tapsyrmany iske asyrý úshin bıylǵy qyrkúıekten qazanǵa deıin jumys istemeıtin analar úshin res­pýb­lıkalyq bıýdjetten qosymsha qarjy­landyrý qajettiligi boıynsha esep­teýler usynylady jáne jumys isteıtin ata-analar úshin MÁSQ-ten tólenetin áleýmettik tólemderdi esep­teý algorıtmi túzetiledi. Bıyl jeltoq­sanda Áleýmettik kodeks jobasy aıasynda balaly otbasylardy qoldaý júıe­si­niń parametrlerin ózgertý jáne 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap memle­kettik járdemaqy men áleýmettik tólemderdi taǵaıyndaý jáne tóleý boıynsha aqparattyq júıelerdi daıyndaý kózdelgen.

Bazalyq zeınetaqynyń eń tómengi mólsherin eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń 70% kólemine deıin, al eń joǵary mól­sherin 120%-ǵa deıin kezeń-kezeńimen arttyrý jáne áıelder úshin zeınetaqy jasyn belgileý jónindegi tapsyrmalardy oryndaý maqsatynda osy jylǵy qazannan bastap, 2023 jyldan 2028 jylǵa deıin 61 jas deńgeıinde BJZQ-dan taǵaıyndalatyn zeınetaqy tólemderin esepteý algorıtmi túzetiledi. Osy jyldyń jeltoqsanynda Áleýmettik kodeks jobasy aıasynda zeınetaqy júıe­siniń parametrlerin ózgertý jáne 2023 jylǵy 1 qańtardan bastap zeınet­aqy taǵaıyndaý jáne tóleý boıynsha aqparattyq júıelerdi daıyndaý kózdelgen.

Baıandamashylardy tyńdaǵan Premer-Mınıstr Memleket basshy­synyń tapsyrmasy boıynsha memleket pen qoǵamnyń barlyq negizgi salasyn qaıta jańǵyrtý kerek ekenin aıtty.

«Mazmuny jaǵynan Prezıdenttiń halyqqa Joldaýy Ádiletti Qazaq­stan qurý jolyndaǵy eń mańyzdy qadam. Qazirgi jaǵdaıda bárimiz naqty jáne úılesimdi áreket etýimiz qajet», dedi Á.Smaıylov.

Úkimettiń aldynda ekonomıkanyń turaqtylyǵy men básekege qabilettiligin, azamattardyń ál-aýqatynyń sapaly jáne ınklıýzıvti ósýin arttyrý, bárine birdeı múmkindikter berý, qoǵamdyq qaýipsizdik pen ishki turaqtylyqty saqtaý mindetteri turǵany atap ótildi. Osyǵan baılanys­ty Úkimet basshysy Ulttyq ekonomıka mınıstrligine orta merzimdi kezeńge arnalǵan Ekonomıkalyq saıasat jobasynda Prezıdent eldiń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy boıynsha aıtqan baǵyttaryn eskerýdi tapsyrdy.

Sonymen qatar jańa Salyq kodeksi­niń qazirgi ahýaldyń syn-qaterlerine der kezinde áreket etýge múmkindik beretin, memlekettiń áleýmettik-ekonomıkalyq saıasatyn júzege asyrýdyń negizgi quralyna aınalýǵa tıis ekenin aıtty.

«Fıskaldyq saıasatty odan ári je­tildirý salyqtyq ákimshilendirýdiń túsinikti, naqty jáne ashyq rásimderin belgileı otyryp, iskerlik belsendilikti yntalandyrýǵa, ınvestısııalyq tartym­dylyqty arttyrýǵa, salyq bazasyn keńeıtýge jáne bıýdjettiń kiris bóligin nyǵaıtýǵa baǵyttalýǵa tıis», dedi Premer-Mınıstr.

Úkimet basshysynyń aıtýynsha, jańa Salyq kodeksi «Atameken» ulttyq kásipkerler palatasymen birlesip, sarapshylardyń jáne bıznes ókilderiniń qatysýymen ázirlenýge tıis.

Á.Smaıylov Prezıdenttiń tapsyrmasy boıynsha Úkimettiń bıýdjettik josparlaýdy reformalaý boıynsha tıisti jumystar júrgizip jatqanyn eske saldy. «Memleket basshysy bıýd­jettik prosesterdi jeńildetý, bıýd­jetti jos­parlaý kezinde shekti norma­tıvterdi bekitý, bıýdjettik táýekelderdi basqarý júıesin engizý, óńirlerdiń qarjylyq táýelsizdigin arttyrý boıynsha naqty mindetter qoıdy. Bul is-sha­ralar júrgizilip jatqan bıýdjet saıasatynyń tıimdiligin jáne memle­kettik shyǵystardyń nátıjeliligin sapaly túrde arttyrýǵa múmkindik beredi», dedi ol. Osyǵan baılanys­ty Ulttyq ekonomıka jáne Qarjy mınıstrlikterine osy tapsyrmalardy zań júzinde bekitý máselesin jedel pysyqtap, jańa Bıýdjet kodeksiniń jobasyn ázirleý tapsyryldy.

Joldaýda aıtylǵan negizgi mindet­terdiń biri – memlekettik basqarý­ǵa ákimshilik reforma júrgizý. Osy jumys aıasynda qurylymdyq ózgeris­ter azamattardyń múddelerin qamtama­syz etýge jáne ekonomıkada oń ózgeris­terge qol jetkizýge baǵyttalýǵa tıis. «Memlekettik basqarý modeli «Halyq únine qulaq asatyn», tıimdi, esep beretin, kásibı jáne pragmatıkalyq memleket qaǵıdattaryna saı damýyn jalǵastyryp, áleýmettik-ekonomıkalyq reformalardy júzege asyrýdyń baǵdary bolýǵa tıis», dedi Á.Smaıylov.

Osy mindetti iske asyrý úshin Ult­tyq ekonomıka mınıstrligine memle­ket­tik organdarmen birlesip, Úkimet, mınıstrlikter men ákimdikter arasyn­daǵy ókilettikterdiń arajigin ajyratý boıynsha jańa usynystar toptamasyn daıyndaý tapsyryldy. Premer-Mınıstrdiń sózine qaraǵanda, bul reforma Úkimetke salaaralyq máselelerdi sheshýge kóbirek kóńil bólýge múmkindik beredi. Odan bólek, memlekettik organdar basshylarynyń derbestigi men jaýapkershiligi artady.

Sonymen qatar Á.Smaıylov otandyq ekonomıkanyń damýyna qurylys sala­synyń yqpaly zor ekenin erekshe atap ótti. «Turǵyn úımen qamtamasyz etý – halyq úshin eń ózekti máseleniń biri. Degenmen sapasyz qurylys faktileri, qurylys salýshylardy tańdaý rásim­deriniń ashyq bolmaýy, megapolıs­terde qurylystardyń tyǵyz salynýy jurt­shylyqtyń oryndy narazylyǵyn týdyrýda», dedi Premer-Mınıstr.

Bul saladaǵy ahýaldy jaqsartý maqsatynda Indýstrııa jáne ınfraqu­rylymdyq damý mınıstrligine múddeli memlekettik organdarmen birlesip, sala mamandaryn, sáýletshilerdi, ǵylymı qaýymdastyqty tarta otyryp, Qala qurylysy kodeksiniń jobasyn ázirleý úshin jumys tobyn qurý jáne bastamalardy keńinen talqylaý tapsyryldy.

Áleýmettik blok týraly sóz qozǵar aldynda Á.Smaıylov ult densaýlyǵyn nyǵaıtý Úkimettiń basym mindeti ekenin atap ótti.

«Memleket basshysy densaýlyq saqtaýdy jáne jalpy áleýmettik salany qarjylandyrý tásilderin qaıta qaraýdy tapsyrdy. Biz medısınalyq ınfraqurylymdy, onyń ishinde mem­le­ket-jekemenshik áriptestigi mehanızm­derin qoldaný arqyly jaqsartý jóninde keshendi sharalar qabyldaýymyz qajet», dedi Premer-Mınıstr.

Úkimet basshysy Densaýlyq saqtaý mınıstrligine Qarjy mınıstrligimen jáne múddeli memlekettik organdarmen birlesip, densaýlyq saqtaý salasyn odan ári jetildirý boıynsha sharalar keshenin ázirleýdi tapsyrdy.

Á.Smaıylov Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi Qar­jy jáne Ulttyq ekonomıka mınıstr­likterimen birlesip, eń tómengi jalaqy mólsherin kóterý máselesin pysyqtaýy qajet ekenin atap ótti. «Áleýmettik qamsyzdandyrý júıesine ózgerister engizý, bala kútimi boıynsha jáne ju­mys­syz qalǵanda beriletin áleýmettik tólemderdi ulǵaıtý, Otbasynyń sıfr­lyq kartasy men Áleýmettik ámııandy engizý boıynsha jumysty jalǵastyrý qajet», dedi Premer-Mınıstr.

Odan bólek, Úkimet basshysynyń aıtýynsha, qandastardy qonystandyrý saıa­satyn túbegeıli reformalaý jáne ishki mıgrasııany retteý úshin barlyq qajetti sharany qabyldaý kerek.

Jıyntyq zeınetaqynyń mólsherin ulǵaıtý, áıelderdiń zeınet jasyn 61 jasqa deıin tómendetý jáne Biryńǵaı jınaqtaýshy zeınetaqy qorynyń ınvestısııalyq tartymdylyǵyn qamta­masyz etý úshin zeınetaqy zańnamasyna tıisti ózgerister engizý tapsyryldy.

Otyrys sońynda Álıhan Smaıylov Ulttyq ekonomıka mınıstrligine Úkimet­tiń kelesi otyrysyna Memleket basshysynyń Joldaýyn iske asyrý jónindegi Jalpyulttyq jospardyń jobasyn engizýdi tapsyrdy. «Áriptester, biz qoǵamnyń senimin aqtaý úshin barynsha judyryqtaı jumylyp jumys isteýimiz kerek. Memleket basshysy atap kórsetken reformalardy júzege asyrýdyń tıimdiligine birinshi kezekte biz jaýaptymyz. Osyǵan baılanysty Prezıdent tapsyrmalaryn iske asyrýǵa asqan jaýapkershilikpen jedel kirisýdi tapsyramyn», dep túıindedi Premer-Mınıstr.