Syńsyǵan qaraǵaıy aspanmen talasqan Amanqaraǵaı ormany Qostanaı óńiriniń kórki, Áýlıekóldiń asyl alqasy edi. Apat aıtyp kelmeıdi, Qazanbasynyń mańynan tutanǵan órt áp-sátte alapat ajdahaǵa aınalyp, onsyz da sońǵy bir aı boıy tapjylmaı turyp alǵan aptap ystyqqa qaqtalyp, qaý etkeli turǵan qalyń ormannyń jartysyna jýyǵyn bir kúnniń ishinde jalmap ótip, úsh eldi mekendi oısyratyp ketti.
Jalpy, mamandar álemdik jylyný úderisi údegen saıyn bir tutansa sónýi qıyn orman órtiniń kóp elde jıilep ketkenin alǵa tartady. Máselen, shildeniń aptabynda Kalıfornııa ormandaryn úıtip ótken órttiń saldarynan 2 myń halyq evakýasııalanyp, júzdegen turǵyn úı men mańyzdy ınfraqurylymdyq nysan kúlge aınaldy. Taıaýda ǵana bolǵan orman órtteri Batys Eýropanyń birqatar memleketine de orasan zardap keltirip, eseńgiretip tastaǵany málim. Al Reseıdiń Saha aımaǵynan jetken resmı málimetterge súıensek, bul óńirde osy jazdyń ózinde 520 myń gektardan astam aýmaqty qamtyǵan 500-den astam orman órti tirkelipti. Qostanaı oblysyna jaqyn jatqan Oral ormandarynyń ózinde myńdaǵan gektar aýmaqty alyp jatqan ný aǵash sıdıǵan qý aǵashqa aınaldy.
Bıyldyń ózinde shekaranyń arǵy betinen kelgen qalyń tútin birneshe ret Qostanaı aspanyn tumshalap alyp, kún kózin kórsetpeı tastaǵan. Sonda osy zaýaldyń bári bizge kelmesteı kórinetin. О́kinishke qaraı, olaı emes eken. Úshinshi qyrkúıek kúni tańerteń Torǵaı tórinde bastalǵan ult ustazy Ahmet Baıtursynulynyń toıyna attanyp bara jatqanymyzda, jaıqalyp turǵan jasyl ormandy sońǵy ret kórgenimizdi bilmeppiz. Keshkilik jamanat habar Torǵaıǵa da jetip, toı bastalmaı jatyp tarqap, túndeletip keri qaıtyp kele jatqanymyzda, qańqasy ǵana qalǵan Amanqaraǵaıdyń quddy bir aýyr artıllerııanyń tolassyz atqylaǵan joıqyn shabýylyna ushyraǵandaı keıpin kórdik. Kórdik te, kúızelisten qabyrǵamyz qaıysyp ketti. Qylqany kúl bop ushyp, butaǵy múıizge, dińi kıizge, qabyǵy kebinge aınalǵan jansyz qaraǵaılardyń túbinde tozaq ottary jymyńdaǵandaı bolyp áli sóne qoımaǵan qyzyl jalyn beıkúná mazdap jatty. Qolqany qapqan kúıiktiń ıisi jaılap alǵan. Joldyń oń jaǵynda qaptap turǵan turǵyn úılerdiń shatyry jerge túsip, qabyrǵalary shala órtenip jatyr. Bul tańnan keshke deıin talmaı tajalǵa qarsy kúresken jansebil órt sóndirýshilerdiń alǵashqy toıtarysynan keıingi kórinis edi.
Erteńinde, ıaǵnı, tórtinshi qyrkúıekte tańerteń órt bastalǵaly osy óńirde júrgen Tótenshe jaǵdaılar mınıstri, general-leıtenant Iýrıı Ilın arnaıy baspasóz jıynyn ótkizdi. Mınıstrdiń aıtýynsha, órt 2 qyrkúıek kúni shamamen saǵat 15.10-da bastalǵan.
– Jyldamdyǵy sekýndyna 20 metrge deıin jetetin jeldiń saldarynan tilsiz jaý tez órship, orman alqabyn qyzyl jalynǵa orady, eldi mekenderge qaýip tóndi. Jergilikti atqarýshy organdar men tótenshe jaǵdaı qyzmetkerleri tarapynan qolǵa alynǵan jedel is-sharalardyń nátıjesinde 3 qyrkúıekte órt qaýpi tóngen eldi mekenderden 1 myń 800-den astam adam evakýasııalandy. О́kinishke qaraı, búgin tańerteń Amanqaraǵaı aýylynda janyp ketken ǵımarat úıindisin arshý jumystary barysynda 1936 jyly týǵan bir adamnyń múrdesi tabyldy. Alapat órt 106 myń gektar aýmaqty alyp jatqan Amanqaraǵaı orman sharýashylyǵynyń 43 myń gektardan astamyn sharpyǵany anyqtaldy. Jel kúsheıse qaıta órship ketýi múmkin 8 órt oshaǵy áli sónbeı jatyr. Tilsiz jaýdyń eldi mekenderdegi turǵyn úılerge ótip ketýine jol bermeý maqsatynda 3 jaýyngerlik jasaq jumys istep jatyr. О́rttiń taralý jolyn kesý úshin áýeden 3 tikushaq sý búrkýde. Qaýipti aımaqta kesheden beri Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligine qarasty barlyq bólimsheler, jergilikti atqarýshy organdar tynymsyz órtke qarsy kúres júrgizýde. Syndarly sátte temir jolshylar tarapynan úlken kómek kórsetilgenin aıta ketý kerek. «Qazaqstan Temir joly» AQ-na qarasty bólimshe Amanqaraǵaıda jarylǵan munaı bazasynan shyqqan órttiń taralýyna jol bergen joq. Sonyń nátıjesinde tilsiz jaýdan tónip turǵan orasan qaýiptiń beti qaıtaryldy. О́rtke qarsy kúres jalǵasýda, – dedi mınıstr.
Mınıstrdiń sózinshe, zaýaldan zardap shekkenderge jan-jaqty kómek kórsetiledi. Halyqtyń órtenip ketken dúnıe-múlkiniń bári qaıta resimdeledi. Memleket basshysy men Úkimet turǵyndardyń órt saldarynan bolǵan shyǵyndaryn túgeldeı ótep berý úshin qarjy bólý týraly sheshim qabyldaǵan.
Qazirge bizge belgilisi, Amanqaraǵaı aýylynda – 98, Ozernyı eldi mekeninde – 8 jáne Lesnoe aýylynda 1 úı órtenip ketken. О́rt aýmaǵynan evakýasııalanǵan turǵyndardyń birazy týǵan-týystarynyń úıine ornalastyryldy. Al birazy Áýlıekól orta mektebi men Áýlıekól mektep-ınternatynda turyp jatyr. О́rtke qarsy kúres sharalary barysynda jedel uıymdastyrylǵan mundaı qamqorlyq oryndaryna ornalasqan turǵandarǵa úsh ýaqyt tegin as berilip, dárigerler men psıholog mamandar kómek kórsetýde.
– Bul oqystan bolǵan jaǵdaı. О́rt shyqqan kúni Amanqaraǵaı aýylyn qalyń tuman basyp ketti. Shetki úılerdiń birazy órtenip ketti. Qutqarýshylar kóshelerdi kólikpen aralap, habar berip, bárimizdi Áýlıekóldegi mektep-ınternatqa ákelip ornalastyrdy. Osynda alǵashqy kómek kórsetti. Tamaqtandyryp, jatyn oryn berdi. О́rt qurbandarynyń qaıǵysyna ortaqtasyp, kóńil aıtamyz. Alla elge birlik, adamǵa sabyr bersin! – deıdi órtten zardap shekken Amanqaraǵaı aýylynyń turǵyny Dúısenbaı qarııa.
Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi janynan qurylǵan jedel shtabtyń sońǵy málimeti boıynsha, qazir 2 eldi mekende – Amanqaraǵaıǵa kiretin kúre joldyń boıynda, sondaı-aq orman aýmaǵyndaǵy 8 ýchaskede órt sóndirý jumystary júrip jatyr. О́rtti sóndirýge 111 arnaıy tehnıka, 5 tikushaq, 5 órt sóndirý poıyzy, 703 qutqarýshy jumyldyrylǵan. Onyń ishinde Nur-Sultan qalasy men Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Qaraǵandy oblystarynan kómekke kelgen órt sóndirýshiler bar.
«Amanqaraǵaı, Lesnoe, Ozernoe eldi mekenderinde órt sóndirý jumystary júrgizilýde. TJM jedel jelisine aqparattyq sıpattaǵy 25 qońyraý kelip tústi. Áýlıekól aýdanynyń evakopýnktinde ornalasqandarǵa oblystyq TJ qyzmetiniń eki psıhology kómek kórsetip jatyr. Novonejenka aýylynda zardap shekken halyqty qabyldaý úshin 9 shatyr ashyldy. Jaraqat alyp, kúıik shalǵan, ys tıgen 10 adam anyqtaldy. Olardyń ishinde 5 turǵyn, 1 orman sharýashylyǵynyń qyzmetkeri, 1 ákimdik qyzmetkeri, 3 TJM qyzmetkeri, sondaı-aq kámeletke tolmaǵan 1 jasóspirim bar. О́rtten zardap shekkenderdiń tórteýi ortalyq aýdandyq aýrýhanada, alty adam tekserýden ótip, dárigerlik kómek kórsetilgennen keıin úılerine jiberildi. Oblys ákimdigi jergilikti aýqymdaǵy tótenshe jaǵdaı jarııalaý máselesin pysyqtaýda», dep málimdedi TJM-nyń jedel shtaby.
Qazirge deıin kelip túsken málimetter boıynsha, órt sóndirýshiler tilsiz jaýdyń betin toıtaryp, baqylaýda ustap otyr. Kesheden beri órt basynda jumys júrgizip jatqan jedel shtab eldiń dúnıe-múlkin túgendep, shyǵynyn ótep berý máselesimen aınalysyp jatyr.
Sondaı-aq, Bas prokýratýra Qostanaı oblysynyń tórt eldi mekeninde –Amanqaraǵaı aýyly, Ozernoe, Kalınıno jáne Lesnoeda aldyn ala málimet boıynsha 108-ge jýyq turǵyn úı men ǵımarat búlingenin habarlap otyr. Qazirgi tańda keltirilgen zalal mólsheri anyqtalyp jatyr. Budan buryn alapat órt kezinde Amanqaraǵaı aýylynyń 86 jastaǵy turǵyny qaza tapqany jóninde aqparat taraǵan edi. Al, 3 qyrkúıekte Qostanaıdaǵa «Orýjeınaıa palata» dúkeni órtenip, sonyń saldarynan dúkenniń jeti qyzmetkeri zardap shekeni belgili bolyp otyr. apat kezinde úsheýin kúıik shalyp, barlyǵy aýrýhanaǵa jatqyzylǵan. О́kinishke qaraı, tórteýi qaza tapqan.
Osy derekter boıynsha Bas prokýratýra Qylmystyq kodekstiń 204-babynyń 2-bóligi (otpen abaısyz jumys isteý arqyly aýyr zardaptarǵa ákep soqqan nemese asa iri zalal keltirilgen is-áreket), 341-babynyń 1-bóligi (ormandardy joıý), 292-babynyń 3-bóligi (abaısyzda eki nemese odan da kóp adamnyń ólimine ákep soqqan órt qaýipsizdigi talaptaryn buzý) boıynsha aldyn ala tergep-tekserýdi bastady. Vedomstvonyń baspasóz qyzmetiniń málimetinshe, tergeý barysyn Bas prokýror jeke baqylaýyna alǵan.
Qostanaı oblysy