Kadr syrtyndaǵy ánshi

«Qyz Jibektegi» «Gákkýdi» oryndaǵan Múnıra Ijanova jaıly bir úzik syr Qazaq kınoındýstrııasyndaǵy ulttyq jaýhardyń biri de, bire­geıi – «Qyz Jibek» kórkem fıl­mi. Osy týyndyny túsirý barysynda Quman Tastanbekov pen Merýert О́tekeshovadaı jastardyń talanty jarqyraı kórindi. Ulttyq kınomyzdyń altyn qoryna alynǵan «Qyz Jibekte» «Gákký» áni oryndalady. Kınotýyndyda bul ándi Jibektiń rólin somdaǵan Merýert О́tekeshova oryndaǵandaı bolyp kórinedi. Al shyn máninde bári basqasha bolǵan, bul ándi bulbuldyń únindeı syńǵyrlaǵan daýsymen oryndaǵan Múnıra Ijanova ekenin kóp eshkim bile bermeıdi. О́ıtkeni, kınokadr syrtynda án oryndaǵan ánshi týraly kóp aıtyla da, jazyla da bermeıdi. Qazir sol ánshi Atyraý qalasynda turady. Múnıra Ijanovanyń óner joly qalaı bastalyp edi? Osy saýalǵa jaýap izdegende, aldymen myna derekterdi alǵa tarta alamyz. Bizdiń keıipkerimiz Semeı óńirindegi Sýyqbulaq aýylynda jaryq dúnıe esigin ashypty. Aǵasy Ǵaripjan Mataı­baevty óner jolyndaǵy alǵashqy ustazy sanaıdy. О́ıtkeni, dál osy kisi el ishinde keń taraǵan, bul kúnderi óte sırek aıtylatyn dástúrli ándi náshine keltire oryndaýshylardyń, keńinen nasıhattaýshylardyń birinen sanalady. Ámire Qashaý­baevtyń daýysyna uqsas erek daýysty aǵasynyń ónerine elik­tegen Múnıra da bes jasynan án aıta bastapty. Kópshilik ónerine yqylaspen qol soqqan saıyn ánshilikke túpkilikti moıy­n bu­rady. El ishine «ánshi qyz» bolyp tanyla bastaǵan Múnıra on segiz jasynda Semeıdegi M.Tólebaev atyndaǵy mýzyka ýchılıshesine oqýǵa qabyldanady. Osy oqý ordasyndaǵy tórt jylda jeke án oryndaýdyń qyr-syryn tereń meńgeredi. Sol sebepten bolar, mýzyka ýchılıshesinde oqyǵan jyldaryn óner jolynyń baspaldaǵy retinde árdaıym eske alady. Ulttyq ónerge, sonyń ishinde qazaq ánderine ǵashyq jandy ónerdiń tereń tylsymdary óz ıirimine tarta beredi. Demek, bilimin jetildirý qajet. Osy maqsatpen 1964 jyly konservatorııada oqýǵa baǵyn synaý úshin Almatyǵa jol tartady. Biraq adam aldynda nendeı jáıt kútip turatynyn bile bermeıdi ǵoı. Almaty kóshelerin aralaýǵa shyqqan qurbysy ekeýi balmuzdaqtyń táttiligine qyzyǵyp, kóbirek jep jiberipti. Salqyn balmuzdaqtyń «jemisi» ǵoı, tama­ǵy ilezde isinip shyǵa kelipti. Dári­gerler «angına» dıag­nozymen án aıtýǵa tyıym salǵan anyqtama da beripti. Osynyń bári konservatorııada oqımyn degen maqsatyn iske asyrýǵa kedergi bolady. Biraq ónerdi serik etýdi maqsat tutqan jan báribir alǵan baǵytynan tanbaıdy. Sóıtip, bir jyldan soń Qyzdar pedagogıkalyq ınstıtýtyna oqýǵa túsedi. Osynda jeke án oryndaýǵa mashyqtanýmen birge dırıjerliktiń tylsymyna tereń boılaıdy. Jaratylysynan tek alǵa umtylýdy qalaıtyn jan ınstıtýttaǵy oqýmen shektelmeı, Jambyl atyndaǵy Qazaq memlekettik fılarmonııasynda akademııalyq kapella horynyń solısi retinde jumys jasapty. Sol kezde horǵa professor Anatolıı Molodov jetekshilik etken eken. Al endi ony «Gákký» ánin oryn­daýǵa kim tańdady? Bul saýal­dyń jaýabyn: «Nurǵısa Tilen­dıev tańdap edi» dep qysqa ǵa­na qaıyra salýǵa bolar edi. Biraq Nuraǵań ánshi Múnıra Ijanovany bir estigennen tańdaǵan joq. Jal­py, ataqty kompozıtor erekshe talantty, talapty jastardy qaladan da, aýyldardan da izdep júredi eken. Al Múnıra 1965 jyly joǵary oqý oryndary arasyndaǵy óner baıqaýynda «Aq shaǵala» ánin shyrqapty. Qazaqtyń bulbul úndi biregeı ánshisi Bıbigúl Tólegenovanyń daýsynan aınymaıtyn úndi esine saqtap qalǵan kompozıtor Nurǵısa Tilendıev keıin Múnırany izdep barǵan. – Instıtýtty bitirip, oqytý­shylyqqa qalǵan edim. Birde bizdiń joǵary oqý ornyna kompozıtor Nurǵısa Tilendıev pen «Qyz Jibek­­tiń» kınorejısseri Sultan Qojyqov keldi, – dep eske alady Múnıra apaı qazaqtyń birtýar azamattarymen kezdesken sátti. – Olardyń maqsaty – meniń daýsymdy tyń­daý. Nurǵısa aǵamyz: «Aq shaǵala» ánin oryndaǵan sen emes pe ediń? Basqa qandaı ánderdi oryndap júrsiń?» dedi. Sonan soń roıalmen «Jan jarym», «Jan sáýlem», «Aq shaǵala», «Júregim meniń» ánderin, 15-ke jýyq shyǵarmanyń sazyn oınady. Men roıalda oınalǵan ánderdi aıta berdim. Arada biraz ýaqyt ótken soń «Qazaqfılm» kınostýdııasyna shaqyrdy. Qasymda ózim jetekshilik etetin toptyń stýdent-qyzdary bar, bárimiz stý­dııaǵa kirgen kezde Bıbigúl Tó­legenova «Gákkýdi» shyrqap tur eken. Ony Nurǵısa Tilendıev dombyramen súıemeldep otyr. «Osy ándi oryndaı alasyń ba?»... Bul árıne, ataqty kompozıtor Nurǵısa Tilendıevtiń saýaly edi. Bıbigúl Tólegenovamen Semeıde tanysqan Múnıra Ija­nova «Gákkýdi» oryndap bergen. Bálkim, Nuraǵań qazaqtyń taǵy bir qyzynyń soprano daýy­syn altyn qorǵa jazyp alýdy kózdegen shyǵar dep topshylaımyz osy oraıda. Qalaı degende de Múnıra Ijanovanyń «Gákkýdi» oryndaýǵa tańdalǵany aqıqat. Jáne ony ánshige Ijanovaǵa Nurǵısa Tilendıevtiń ózi habarlapty. Bul 1969 jyl bolatyn. «Qyz Jibek» sátti túsirilip, lenta kórermenge usynyldy. Alaıda, Múnıra Ijanova Alma­tyda kóp turaqtaı alǵan joq. Tipti, «Qyz Jibekti» túsirý barysynda basty rólderdi oınaǵan Quman Tastanbekov pen Merýert О́tekeshova Múnırany «Jibek qyz» dep ataǵan eken. Áli kúnge deıin dál osylaı ataýdan jalyqqan emes. «Gákkýdi» oryndaýdaǵy daý­synyń ereksheligi óz aldyna, jibekteı minezi de kópshilikti tánti etkendigi daýsyz edi. Sonda bizdiń keıipkerimizdi Atyraýǵa nendeı kúsh jetelep edi? – «Qyz Jibekke» mýzyka jazý júrip jatqan keshtiń birinde erekshe syılaıtyn aǵaıdyń biri: «Jibekjan aınalaıyn, orkestrdiń aldyńǵy qatarynda otyrǵan jigit seni unatyp júr» dedi. Ol – osy fılmniń mýzykalyq aspaptar orkestrinde prıma qobyzdy tartatyn Dosqalı degen azamat eken, – deıdi Múnıra ómirlik jarymen tanysqan sátin oıyna túsirip. –Bir qyzyǵy, men barǵan jerdiń bárinde Dosqalı júredi. Ol Atyraýdaǵy Qulsary deıtin jerden ǵoı. Buryn osy óńirge gastroldik saparmen jıi kelýshi edik. Artynan otba­symyzben turaqty turýǵa kóship keldik. Oǵan enemiz sebepshi boldy... Ár ananyń júregi balasynyń kóz aldynda, ne jaqyn mańda júrgenin, jıi kezdeskenin qalaıdy emes pe? Dosqalı aǵaıdyń anasy ulynyń Atyraýǵa kóship kelýin qalaǵanda, oǵan qazaqtyń úlkendi syılaý turǵysyndaǵy tálim-tárbıesine jetik Múnıra da qarsy bolmapty. Almatydaı ónerdiń úlken ortasyn qımaı, Atyraýǵa kelýden bas tartýyna bolar edi ǵoı. Biraq olaı jasaýǵa dáti barmady. Ananyń balasyna degen saǵynyshqa toly názik seziminiń qylyn úzgisi kelmedi. Nemeresin qushyrlana bir ıiskeýdi ańsaǵan ananyń tátti úmitine qylaý túsirmedi. Sóıtip, 1975 jyly ómirlik serigi Dosqalımen birge Atyraýǵa qonys aýdardy. Mine, sol kezde jigittiń anasynyń erekshe qýanǵanyn kórseńiz ǵoı, shirkin! Qazir Múnıra apaıdyń ózi de ene atanyp otyr. Uly Dosymjan Aınadaı arýmen shańyraq kóterip, Jánııadaı nemere súıgizdi. Nemeresiniń tátti qylyǵy kúnde­likti kúı­beń tirliktiń bárin bir sátte umyttyryp jiberedi. Al ózi áli kúnge D.Nurpeıisova atyndaǵy kolledjde shákirt tárbıeleýden qol úzgen joq. Joldasbek ShО́PEǴUL, «Egemen Qazaqstan». Atyraý oblysy. Sýrette: «Qyz Jibek» fılminde «Gákkýdi» kadr syrtynda oryndaǵan ánshi Múnıra Ijanova bas rólderdi somdaǵan Quman Tastanbekov pen Merýert О́tekeshovamen birge.