Shymkent qalasynyń týrızm jáne syrtqy baılanystar basqarmasy negizinen tórt baǵytta jumys isteıdi. Onyń birinshisi – týrızmdi damytý. Ekinshi – marketıngti ilgeriletýi. Úshinshi baǵyt – syrtqy baılanystar. Jáne eń sońǵysy – kreatıvti ındýstrııa. Bul qyzmet atalǵan basqarmaǵa jýyrda ǵana qala ákiminiń tapsyrmasyna sáıkes qosyldy. Búgingi tańda Shymkent qalalyq máslıhaty basqarma ataýyn ózgertý boıynsha sheshim shyǵaryp qoıdy. Tirkeý jumystary aıaqtalǵan soń basqarma ataýy ózgeredi. Endi týrızm, syrtqy baılanystar jáne kreatıvti ındýstrııa basqarmasy bolyp atalady.
Shymkentte týrızmdi damytý maqsatynda qaladaǵy ınfraqurylymdarǵa monıtorıngtik jumystar júrgizilip jatyr. Iаǵnı syrttan týrıst kelgende qandaı jerlerge barady? Osy máselege aldymen kóńil bólinýde. Megapolıste júzge jýyq týrıstik nysan bar. Sonyń ishindegi eń mańyzdysy ári shoqtyǵy bıigi ol – sıtadel. Iаǵnı eski qala aýmaǵyndaǵy burynǵy qalpyna keltirilgen qorǵan ǵımaraty. Tarıhı qundylyǵyna oraı ol áleýmettik jelilerde basqa da jarnamalyq quraldar arqyly nasıhattalyp otyrady. Sodan soń qalanyń maqtanyshy sanalatyn dendrologııalyq saıabaq bar. Ol jerde tal-terektiń, aǵashtardyń 500-den asa túri ósedi. Saıahatshylar Báıdibek bı eskertkishi men sonyń aınalasyndaǵy demalys ornyna da kóp keledi.
Osyǵan oraı Shymkent qalasynda týrızm suranysqa qaraı birneshe baǵytqa bólingen. Máselen, keıbireýler kıeli oryndarǵa barǵandy qalaıdy. Osy rette basqarma О́zbekstan Respýblıkasymen týrıstik baılanystardy jandandyryp jatyr. Malaızııa, Taıland elinen О́zbekstannyń tarıhı jerlerin aralaýǵa jyl saıyn mıllıondaǵan týrıst keledi eken. О́z kezeginde jergilikti ákimdik sol saıahatshylardy bizge qaraı burý maqsatynda jumys istep jatyr. Sol úshin de kıeli oryndarǵa saıahat Ońtústikten bastaý alady degen uǵymdy qalyptastyrý baǵytynda tıisti jumystar qolǵa alynýda. Máselen, Qoja-Ahmet Iаsaýı babamyzdyń kesenesi Túrkistan qalasynda ornalassa, onyń ata-anasy Ibragım ata men Qarashash ananyń qabiri – Shymkent qalasyna kiretin Saıram turǵyn alabynda. Iаǵnı zııarat etýshilerdiń kóbi aldymen Saıramǵa keledi, sosyn babamyzdyń ustazy Arystan babqa barady, sodan soń Túrkistanǵa jol tartady.
Ákimdik óz tarapynan ózbek aǵaıyndarǵa osy sakraldy týrızmdi birge damytý boıynsha usynys berip otyr. Mundaǵy maqsat – eger týrıster tarapynan qyzyǵýshylyq bolyp jatsa, Shymkent qalasynda balama retinde saıahattaý nysany retinde usyný. Osyǵan baılanysty basqarma zııarat etýshilerge barlyq jaǵdaıdy jasaýǵa daıyn. Máselen, tegin gıd beriledi. Osy arqyly shetelden keletin týrıster aǵymyn kóbeıtýdi josparlap jatyr.
Odan bólek te týrısterdiń saıahattaý nysanyna baılanysty ártúrli suranystary bolady. Oǵan, aıtalyq, ekstremaldy týrızmdi jatqyza alamyz. Osy rette qala irgesinde Búrkit sport uıymy qyzmet kórsetedi. Ol jerde máselen, parashıýtpen sekirýge bolady. Sonymen birge kartıng bar. Sondaı-aq qala ishin aralaý, balalar týrızmi sekildi baǵyttar qosylǵan.
Bıyl 1 qańtardan bastap týrızmdi damytý baǵytynda elimizde arnaıy baǵdarlama iske qosyldy. Ol boıynsha eger siz Qazaqstan ishinde keminde 5 kún saıahat jasaıtyn bolsańyz jáne ózińizben birge balalaryńyzdy alyp júrseńiz, 17 jasqa deıingi barlyq balańyzǵa da áýe bıletteri tegin. Biraq siz bútin týrıstik marshrýt satyp alýyńyz kerek. Máselen, Shymkentke kelseńiz, keminde 5 kún túneý kereksiz. Jatatyn qonaqúı, baratyn nysandar týrıstik operator arqyly belgilenedi. Osy kezde ǵana memleket áýe bıletine sýbsıdııa jasap beredi. Sondyqtan basqarma osy baǵdarlama arqyly keletin týrısterdiń balalaryna arnap qyzyqty nysandardy ázirlep jatyr.
Shymkentte sonymen qatar medısınalyq týrızm de erekshe qanat jaıyp keledi. Máselen, osy kúni jan-jaqtan, tipti shetelderden Shymkentke kelip emdelýdi qalaıtyn naýqastar sany arta túsken. Júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý, onkologııalyq keseldermen kúresý, basqa da kúrdeli otalar jasaý, sonyń ishinde transplantologııa boıynsha respýblıkanyń úshinshi megapolısi oq boıy ozyq keledi. Medısınalyq týrızmniń jarnamasyn kúsheıtý maqsatynda búginde arnaıy býkletter ázirlengen. Onda Shymkentte medısınanyń qaı salasy erekshe damyǵany, tipti sol salada qandaı bilikti dárigerler bar ekeni týraly naqty maǵlumattar berilgen.
Bilim týrızmin de erekshe atap ótýge bolady. Osyǵan sáıkes qazirgi ýaqytta sheteldermen tyǵyz baılanysta jumystar qolǵa alynyp jatyr. Mysaly úshin Shymkenttegi medısınalyq joǵary oqý ornynda búgingi tańda 1 200-den asa úndistandyq stýdent oqıdy. Sonymen birge basqa da oqý oryndarynda ártúrli elderden kelgen sheteldik stýdentter bilim alýda. Osy qarym-qatynasty ilgeriletý maqsatynda bilim týrızmin damytýǵa aıryqsha kóńil bólinip otyr. Kóbinese sheteldik stýdentterdi Shymkenttegi oqý oryndarynyń baǵasy men osyndaǵy jaıly orta qyzyqtyrady.
Qalada týrısterdi jaıǵastyratyn 140 ornalastyrý orny bar. Onyń 28-i – qonaqúı. Shymkent bir kúnde 10 myńǵa jýyq saıahatshyny qabyldaı alady. Halyqaralyq standartqa sáıkes bes juldyzdy «Rıksos Hadısha» qonaqúıin aıryqsha atap ótýge bolady. Odan bólek «Qaınar» qonaqúıi de qazaqstandyq standart boıynsha bes juldyzdy qonaqúı sanatyna jatady. Sondaı-aq tórt, úsh, eki juldyzdy jáne sanaty joq qonaqúıler de bar.
Shymkentte týrızmdi órkendetýdiń, aldaǵy damý baǵyttaryn aıqyndaıtyn tujyrymdamasy ázirlenip, ol taıaý ýaqytta jergilikti ákimdik tarapynan bekitiledi. Tujyrymdamada qalanyń týrıstik áleýeti jan-jaqty saralanady. Sonyń ishinde týrıstik ınfraqurylymdy qolǵa alý boıynsha josparlar belgilenedi. Mundaǵy basty maqsat Shymkentke qydyryp kelgen týrıstiń qalada aralap kóretin mádenı-tanymdyq, serýen quratyn qyzyqty oryndary kóp bolýy qajet. Megapolıs respýblıkanyń ońtústiginde ornalasqandyqtan qalada shýaqty kúnder kóp bolady.
Eskeretin bir jaıt, О́zbekstanǵa keletin eń kóp týrısterdiń ishinde Qazaqstan birinshi orynda tur eken. Al bizdiń elimizde reseılik týrısterdiń basqalardan qaraǵanda sany basymdaý. Sosyn О́zbekstan men Túrkııa elderinen keletinder sany kóp. Resmı statıstıkaǵa kóz júgirtsek, ótken úsh aıda Shymkentke saıahattaǵan azamattar 94 myń adam bolǵan. Alty aılyq kórsetkish boıynsha 214 myń adam megapolıske týrıst retinde at izin salǵan. Málimetti tarqata tússek, osy alty aıdaǵy týrısterdiń 14 myńy sheteldikter boldy. Qalǵanyn ishki týrızmniń úlesi alyp otyr. Iаǵnı Shymkentke saıahat jasaıtyndardyń basym bóligi – respýblıkanyń túkpir-túkpirinen keletin ózimizdiń otandastar.
Sondaı-aq tórt halyqaralyq áýe reısi arqyly Máskeýmen, Túrkııanyń eki qalasy Antalıa, Ystanbulmen jáne Grýzııanyń Kýtaısı qalasymen tikeleı baılanys ornatylǵan. Endigi jerde Ankara qalasyna besinshi tikeleı áýe reısi ashylǵaly otyr. Sonymen birge charterlik reıster arqyly Mysyr, Saýd Arabııasy, Birikken Arab Ámirlikteri elderimen de týrıstik baılanys nyǵaıyp jatyr.
Shymkentte mıllıonnan asa halyq turady ári turǵyndar qalada óte tyǵyz ornalasqan. Al megapolıstiń 500 shyqyrym aınalasyndaǵy halyq sany 5 mıllıonǵa jetedi. Myń shaqyrym radıýspen eseptesek halyq sany 10 mıllıonǵa shyǵady. Onyń ishinde Tashkent qalasynyń da turǵyndary bar. Jergilikti ákimdik týrıstik belsendilikti arttyrý úshin osynshama halyqty qyzyqtyratyn respýblıka kóleminde eń aýqymdy akvopark salýdy oılastyryp otyr. Osyǵan baılanysty Badam sý qoımasy mańynan arnaıy jer aýmaǵy aıqyndalyp, oǵan baratyn aınalma jol salynyp jatyr. Endi jańa akvoparktiń tujyrymdamasy ázirlenedi. Ol boıynsha akvoparkte qonaqúıler, otbasymen demalyp, kóńil kóteretin oryndar, balalar oınaıtyn attraksıondar, túrli saýda ortalyqtary bolýy shart. Qosymsha ınjenerlik-kommýnıkasııalyq júıelerge qosylatyn núkteler anyqtaldy. Endigi qalǵany – áleýetti ınvestordy tabý. Eger ınvestor akvopark jobasyn qolǵa alýǵa kelisimin berip jatsa, ákimdik te óz tarapynan tıisti deńgeıde qolushyn berýge ázir. Búgingi tańda jobany bastap ketýge 3-4 ınvestor daıyn otyr. Sonymen birge ákimdik jergilikti kásipkerlermen de tıisti kelissózder júrgizip jatyr.
Odan bólek qaladan týrıstik nysandarǵa baratyn jol siltegishter qoıylady. Jáne de Saıram turǵyn alabynan 4 aqparattyq tablo ornatylady. Tabloda týrıstke kerekti búkil málimetter jarııalanady. Máselen, týrıst osy nusqamadan qaı jerde jaqyn aýrýhana, polısııa beketi jáne seıil quratyn nemese zııarat etetin qasıetti oryndar bar ekenin oqyp bile alady.
Búgingi tańda qalanyń Shymkent sıtı aýmaǵynan halyqaralyq deńgeıdegi brendti 2 qonaqúıdi salý boıynsha jáne brendti qonaqúılerdi megapolıske tartý jaǵynan tıisti jumystar qolǵa alynýda.
«Týrızmdi ilgeriletýdiń birden-bir kómekshisi – ol marketıng, ıaǵnı jarnama. О́z múmkindigin basqa bireýlerge kórsete alǵan kásipker syrttan týrısterdi ózine shaqyra alady. Eger áleýmettik jelilerge vıdeomen kórikti bir jerdiń qandaı keremet ekeni kórsetilse, adamdar shynymen sonda barýǵa talpynady. Sondyqtan marketıng, jarnamalaý týrıstik salada óte úlken ról oınaıdy. О́ıtkeni adam jaqsy bir jerdi aldyn kórip, estimegen bolsa, ony qaıdan bilsin. Sondyqtan aldyn ala jasalǵan josparymyz boıynsha sheteldegi jáne barlyq ishki týrızm baǵytyndaǵy týroperatorlarǵa bizdiń áleýetimizdi kórsetetin ártúrli jarnamalyq ónimder usynamyz. Olar sony ózderiniń tutynýshylaryna jetkizip, nátıjesinde Shymkent qalasynda týrısterge arnalǵan qandaı kórikti nysandar bar ekenin jurt bilip júretin bolady», deıdi Shymkent qalalyq týrızm jáne syrtqy baılanystar basqarmasynyń basshysy Erlan Qydyrov.
Shymkent qalasy men Túrkistan oblysynyń týrısteri bir-birine óte jaqyn, al qala men oblystaǵy týrıstik nysandar ekeýine de ortaq dúnıe bolǵandyqtan basqarma atalǵan óńirmen tyǵyz qarym-qatynasta jumys júrgizýde. Sondyqtan Saryaǵash sekildi búkil elge tanymal shıpajaılar jarnamasy Shymkentte de jasala beredi. Resmı derek boıynsha bir týrıst Shymkentte 35 myń teńge jaratady. Sonda joǵaryda aıtylǵan 6 aılyq kórsetkish boıynsha Shymkentke kelgen 214 myń týrıster sanyn 35 myń teńgege kóbeıtsek, 7,4 mlrd teńge shyǵady. Týrıster eń kemi qalada 1 kúnnen 5 kúnge deıin saıahattaıdy. Sonda orta eseppen 2 kúndi alsaq, jarty jylda qala ekonomıkasyna 14 mlrd teńgeden astam tabys kirip tur. Ol tikeleı bıýdjetti toltyrmasa da osy salada qyzmet kórsetip jatqan qonaqúı, taksı, oıyn-saýyq ortalyqtary sekildi kásipkerlik nysandardyń paıdasyna keneldi. Deı turǵanmen olardan alynatyn salyq esebinde bıýdjettiń de búıiri tompaıatyny anyq. Sonymen birge búgingi tańda týrızm salasynda 30 myńǵa jýyq adam eńbek etip, nápaqasyn taýyp júr.
Marketıngti qolǵa alý aıasynda oqıǵaly týrızm de órkendeıdi. Shymkentti kópshilik bir jaǵynan basqa óńirlermen salystyrǵanda tamaǵynyń arzandaý ári dámdi ekenimen kóbirek tanıdy. Megapolıs gastronomııasyn nasıhattaý maqsatynda osy jyly tuńǵysh ret naýryz «Dámdástúr» atty aýqymdy is-shara uıymdastyryldy. Osy is-shara aıasynda qaladaǵy barlyq belgili dámhanalar men jelilik tamaqtaný ortalyqtary ózderiniń ónimderin kelýshiler nazaryna usyndy. Sol kezde «Dámdástúrden» dám aýyz tııýge qalanyń 20 myńǵa jýyq halqy jınaldy. Oqıǵaly týrızm dep mine, osyndaı is-sharalardy aıtady. Osylaısha, el turǵyndary arasynda Shymkent – respýblıkanyń gastronomııalyq ortalyǵy degen uǵym qalyptassa, ekinshi jaǵynan bul da jergilikti bıznes úshin úlken qoldaý bolyp sanalady. Endigi rette «Dámdástúr» jylda uıymdastyrylatyn merekelik dástúrli is-shara aınalmaq.
Sonymen birge ótken jyly jastar arasynda respýblıka boıynsha alǵash ret mobılografııa festıvali ótkizildi. Munda da kózdelgen jalǵyz maqsat bireý ǵana – týrıstik salany damytý úshin onyń irgetasy bolar marketıngti ilgeriletý. Mobılografııa degenimiz ádemi vıdeo túsirip, áleýmettik jelide jarııalaýdy aıtady. Osy kásipti meńgergen jas ózine qosymsha jumys tapsa, ekinshiden qalanyń kórikti jerlerin telefon kamerasynyń obektıvine ilindiredi. Festıvaldy uıymdastyrýdaǵy ekinshi maqsattyń biri mine, osy boldy. Sol is-sharaǵa shaqyrylǵan 17 óńirdiń 14-inen jastar kelip qatysyp ketti. Sol qatysqan jastardyń 70 paıyzǵa jýyǵy – Shymkent qalasyna birinshi márte kelgender. Bas júldege Iphone 13 Pro Max uıaly baılanys telefony qoıyldy. Aıta ketý kerek, bul festıvalda eshkim júldesiz qalǵan joq. Oryn almaǵandardyń ózine is-sharaǵa qatysqany týraly arnaıy sertıfıkat berildi. Festıval qala turǵyndaryna erekshe unady. Tipti respýblıka kóleminde tanylyp, eki aıdan soń dál osyndaı baıqaýdy Almaty qalasy da ótkizdi. Búgingi tańda belgili prodıýser Nurlan Qoıanbaev Shymkentten bastaý alǵan bul bastamany ilip áketip, óziniń qory arqyly respýblıka boıynsha festıvaldy uıymdastyryp jatyr. Degenmen bıylǵy ekinshi is-shara aldaǵy ýaqytta Shymkent qalasynda Nurlan Qoıanbaevtyń qatysýymen taǵy da ótkiziledi.
Basqarma ataýynyń syrtqy baılanystar bolýynyń sebebi, mekeme Shymkenttiń ásirese týrızm salasyndaǵy syrtqy baılanystaryna da tikeleı jaýap beredi. О́tken jyly osy maqsatqa oraı basqarma mamandary shetelderge shyǵyp, megapolısti alys elderge tanystyryp, sol jaqtyń bıznes ókilderimen, týrıstik operatorlarymen kelissózder júrgizip qaıtty. Sondaı-aq qolǵa alynǵan taǵy bir memlekettik baǵdarlama týraly aıtsaq, elge alyp kelgen árbir sheteldik týrıst úshin memleket 15 myń teńge sýbsıdııa tóleıdi. Bul da bolsyn otandyq týrızmniń damýyna serpin bereri sózsiz. Qazirdiń ózinde jergilikti týroperatorlar osy memlekettik kómekti alý aıasynda týrıstik áleýetti kóteremiz dep bilek sybana iske kirisip jatyr.
О́tken jyly Dýbaıdaǵy EKSPO kezinde Shymkent qalasynyń kúnderi ótkizilgen bolatyn. Arab elinde Shymkentten barǵan úlken delegasııa iskerlik kezdesýler uıymdastyryp, álemniń 120 memleketine Shymkenttiń týrıstik áleýeti tanystyryldy. Birikken Arab Ámirlikterimen jyly qarym-qatynas ornatýdyń arqasynda megapolıs tarıhynda alǵash ret BAÁ-niń bas konsýldyǵy Shymkentten ashylǵaly jatyr. Osyǵan deıin Bas elshilik elordada, al bas konsýldyq Almaty qalasynda bolatyn. О́z kezeginde BAE bas konsýldyǵyn Shymkentten ashýdy uıǵarǵan. Osy jumystardyń aıasynda qaladaǵy áýejaı mańynan konsýldyq ǵıma- raty tańdap alyndy. Bas konsýldyqta aldaǵy ýaqytta 11 dıplomat jumys isteıdi. Osy bastamanyń nátıjesinde Shymkentke aldymen tikeleı áýe reısi ashylady. Sosyn onyń artynan týrıster legi bastalady. Keletin jańa ınvestısııalardy da umytpaý kerek. Sonyń arqasynda mádenı baılanystar jańǵyryp, rýhanı qarym-qatynastar kúsheıedi. Osy rette ákimdik basqa da elderdiń bas konsýldyqtaryn Shymkentten ashý jóninde tıisti usynystar ázirlep jatyr.
Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń jýyrdaǵy Ázerbaıjan astanasy Baký qalasyndaǵy resmı issapary aıasynda Shymkent kúnderi uıymdastyryldy. Baký tórinde qazaqtyń aqshańqan kıiz úıleri tigildi. Shymkenttiń opera jáne balet teatryn basqaryp otyrǵan elge tanymal ánshi Maıra Muhamedqyzy sonda óner kórsetti. Shymkentten shyqqan veolenchelıst Baǵjan Oktıabr de óz ónerin týysqan el ázerbaıjan halqynyń aldynda pash etti. Qos Prezıdent te Shymkenttiń mádenı konserttik baǵdarlamasyna arnaıy kelip qatysty. Sondaı-aq Qazaqstan boıynsha alǵash ret ashylǵan «Sandyq» ulttyq meıramhanasy óziniń qazaqy dástúrmen ázirlegen taǵamdaryn qonaq bop kelgen qos Prezıdentke de arnaıy usyndy. Osy Shymkent kúnderi aıasynda ázerbaıjandyq týroperatorlarmen jáne bıznes ókilderimen iskerlik kezdesýler uıymdastyryldy. Onda megapolıstiń týrıstik jáne ınvestısııalyq múmkindikteri jan-jaqty baıandaldy. Osy oraıda 27 qyrkúıek Halyqaralyq týrızm kúnine oraı basqarma arnaıy is-shara uıymdastyrǵaly jatyr. Oǵan shaqyrylǵan ázerbaıjandyq áriptester atalǵan is-sharaǵa qatysýǵa zor qyzyǵýshylyq tanytyp otyr. Týrısterdi shaqyrý maqsatynda uıymdastyrylǵan túrli prezentasııalardyń kózdeıtin muraty sol is-sharany ótkizýge bıýdjetten 1 teńge jaratylsa, artynan keletin týrısterdiń esebinen ol memleketke 20-30 teńge paıda retinde qaıtady.
Shymkent 11 qala, 10 elmen baýyrlastyq qatynas ornatqan. Sonyń ishinde Túrkııanyń 3 qalasy bar. Munda tek baýyrlastyq baılanystar ornap qana qoımaı, sonymen birge Shymkenttiń iskerlik áleýetiniń artýyna da zor septigin tıgizip otyr. Kabınette otyrǵannan is bitpeıtini belgili. Sondyqtan basqarma kóbinese sheteldik týroperatorlarymen tikeleı kezdesýge ózderi bastap shyǵady. Jáne jaı ǵana prezentasııa ótkizip qaıtpaıdy. Sol jerde týroperatorlarmen kelisimge kelip, Shymkentke týrısterdi tartady. Basqarma sol arqyly qala ekonomıkasyna qosymsha tabys túsýin jáne týrıstik bızneste nápaqa taýyp júrgenderdiń jumys oryndarynyń saqtalýyn kózdeıdi.
Shetelderde týroperatorlyq qyzmet jaqsy damyǵan. Bul úrdis bizdiń elde de endi-endi jandanyp keledi. Iаǵnı týrıst bir jerdi aralap qaıtý úshin aldyn ala týrmarshrýt satyp alady. Buryn adamdar bir qalaǵa jetip alyp, sosyn qonaqúı izdep júretin. Yńǵaıly servıs shetelde áldeqaıda aıaqqa erte turyp qoıǵan. Sondyqtan osy úrdis bizde de keń etek jaıý úshin joǵaryda atalǵandaı, balalarǵa tegin áýe bıletterin usynatyn memlekettik jeńildikter ádeıi qarastyrylyp otyr. Sonda adamdar saıahattaǵan kezde tek týroperatordyń daıyn qyzmetine súıenip qydyrýdy úırenedi.
ShYMKENT