Premer-Mınıstr Álıhan Smaıylovtyń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda «Deni saý ult» árbir azamat úshin sapaly jáne qoljetimdi densaýlyq saqtaý ulttyq jobasyn iske asyrý barysy qaraldy. Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat 2022 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda ulttyq jobanyń is-sharalaryn iske asyrý halyq densaýlyǵynyń negizgi kórsetkishterin jaqsartýǵa múmkindik bergenin habarlady.
Dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 421 myń teńgege jetti
Vedomstvo basshysy ulttyq jobanyń negizgi maqsaty ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrý ekenin atap ótti. Joba 4 baǵyttan turady. Ár baǵyt boıynsha mindetter, nátıjelerdiń kórsetkishteri jáne iske asyrý is-sharalary belgilengen. 2021 jyly 26 is-shara iske asyrylyp, 17 kórsetkishke qol jetkizildi. 2022 jyly ulttyq jobany iske asyrý sheńberinde 34 is-sharany oryndaý jáne 17 kórsetkishke qol jetkizý josparlanǵan. A.Ǵınııat bıylǵy birinshi jartyjyldyqtaǵy is-sharalardy júzege asyrý qorytyndylaryna toqtalyp ótti. Ulttyq jobanyń birinshi baǵyty boıynsha qoljetimdi medısınalyq kómekti qamtamasyz etý sheńberinde ótken kezeńde medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek uıymdaryna qaralý sany 51 mln qabyldaýdy qurady. Jedel járdem qyzmeti 4 mln-ǵa jýyq shaqyrtýǵa qyzmet kórsetti, medısınalyq avıasııa 1 myńnan astam ushýdy júzege asyrdy. Stasıonarlarda shamamen 1,5 mln naýqas emdeldi, 350 myńnan astam operasııa jasaldy, 200 myńǵa jýyq áıeldi bosandyrý júrgizildi. О́tken kezeńde kúrdeli jáne joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmetterdiń 80 túri boıynsha 18 myńnan astam qyzmet kórsetildi.
«Onkologııalyq kómektiń sapasyn arttyrý úshin Gamma-pyshaq jáne ıadrolyq medısına ortalyqtary jumys isteıdi, onda 300-den astam operasııa jasaldy jáne 400-ge jýyq pasıent emdeldi. Semeı qalasynyń ıadrolyq medısına ortalyǵynyń biregeıligin atap ótkim keledi, onda óndiristen dıagnostıka men emdeýge deıin otandyq radıofarmpreparattar tolyq sıklde qoldanylady», dedi A.Ǵınııat.
Shalǵaıdaǵy aýyldardyń 1 mln-nan astam turǵyny úshin 149 jyljymaly medısınalyq keshen konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmetter, skrınıng, dári-dármek usyna otyryp, medısınalyq kómek kórsetildi. Bıyl 10 óńirde 38 myń turǵynǵa medısınalyq kómek kórsetken 2 «Járdem» jáne «Salamatty Qazaqstan» medısınalyq poıyzdarynyń jumysy qaıta jandandy. Aýyldyq eldi mekenderde 6 feldsherlik-akýsherlik, medısınalyq pýnktter men dárigerlik ambýlatorııalardyń qurylysy aıaqtaldy, 17 obekti salynýda, ǵımarattardy jaldaý arqyly 8 obektini ashý josparlanǵan. Sonymen qatar aýdandyq aýrýhanalardy zamanaýı kompıýterlik tomograftarmen, rentgen apparattarymen jabdyqtaý 84%-ǵa deıin jetkizildi. Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy maquldaǵan «Adamǵa baǵdarlanǵan tásil» medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómektiń ozyq praktıkalarynyń jobalary engizilýde.
Bıyl Almaty oblysynyń Eńbekshiqazaq aýdanynda ozyq praktıkalar kórsetý boıynsha Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń Eýropalyq óńiriniń 53 múshe-memleketi úshin medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómek boıynsha álemdegi alǵashqy demonstrasııalyq alań ashyldy. «Altyn saǵat» prınsıpin shuǵyl pasıentterge qamtamasyz etý úshin kópbeıindi aýdandyq ortalyq aýrýhanalardyń deńgeıinde Jambyl oblysynyń Shý qalasynda jumys istep turǵan 12 aýrýhanaǵa aýdanaralyq aýrýhana uıymdastyryldy. Astana jáne Almaty qalalarynda eki ǵylymı-ınnovasııalyq kópbeıindi klınıka salynyp jatyr.
Mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý sheńberinde halyqqa qymbat turatyn medısınalyq qyzmetterdiń qoljetimdiligi artty. Qazirgi ýaqytta 886 myńǵa jýyq qymbat medısınalyq qyzmet kórsetildi.
«Medısına qyzmetkerlerin yntalandyrý úshin Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2020 jyldan bastap medısına qyzmetkerleriniń jalaqysyn 2023 jylǵa qaraı ekonomıkadaǵy ortasha jalaqydan 2 ese joǵary deńgeıge deıin jetkizý maqsatynda jyl saıyn arttyrý boıynsha sharalar qabyldanýda. 2022 jyly dárigerlerdiń ortasha jalaqysy 421 myń teńgege deıin jetkizildi. Bul rette orta medısına qyzmetkeriniń jalaqysy shamamen 235 myń teńgeni qurady. Joǵaryda kórsetilgen is-sharalardy iske asyrý arqyly aýyldyq eldi mekenderdi medısınalyq-sanıtarlyq alǵashqy kómekpen jáne konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq qyzmettermen qamtý jospar boıynsha 47% bolǵanda, 49%-ǵa deıin jetkizildi. Tegin medısınalyq kómektiń kepildik berilgen kólemi sheńberinde jáne mindetti áleýmettik medısınalyq saqtandyrý júıesinde ambýlatorııalyq deńgeıdegi medısınalyq kómektiń kólemi 56%-ǵa deıin jetkizildi», dedi Densaýlyq saqtaý mınıstri.
Infografıkany jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
«Ańsaǵan sábı» baǵdarlamasy aıasynda 2 300 bala dúnıege keldi
Júkti áıelderdiń densaýlyǵyn saqtaý jáne balalardyń densaýlyǵyn nyǵaıtý úshin júkti áıelderdi jeke jáne pánaralyq bosanýǵa deıingi baqylaýmen qamtý 2%-ǵa ulǵaıyp, 82%-dy qurady, júktilikti erte anyqtaý koeffısıenti 10 aptaǵa deıin 11%-ǵa ósip, 40%-ǵa jetti. Bul júktilikti ýaqtyly anyqtaýǵa jáne júktiliktiń múmkin asqynýlaryn boljaýǵa múmkindik berdi.
Memleket basshysynyń tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda 2021 jyldan bastap 2026 jylǵa deıin ekstrakorporaldyq uryqtandyrýǵa jyl saıyn 7 myń kvota bólýdi kózdeıtin «Ańsaǵan sábı» arnaıy baǵdarlamasy iske qosyldy. Baǵdarlamany iske asyrý kezinde 3 myńnan astam áıelde júktilik bastaldy, kópten kútken 2 300 bala dúnıege keldi.
Balalar men júkti áıelderdi, onyń ishinde qaýip toptary bar balalardy zerttep-qaraý jáne konsýltasııa berý úshin Prenataldyq ýltradybystyq zertteý skrınıngin júrgizýdi uıymdastyrýdyń jańa standarty bekitildi, 18 Uryqty saqtaý ortalyǵy uıymdastyryldy. Nátıjesinde, júkti áıelderdi prenataldyq skrınıngpen qamtý 6%-ǵa artyp, 79%-dy qurady. Sonymen qatar zat almasýdyń tuqym qýalaıtyn 49 aýrýyna jańa týǵan nárestelerge skrınıng júrgizý boıynsha qanatqaqty joba iske qosyldy, qaýip tobyndaǵy barlyq balalar zerttelip-qaraldy. 1 jasqa deıingi balalardy proaktıvti baqylaýmen jáne skrınıngpen qamtý 81%-ǵa deıin artty.
Bıyl jylyna 5 myńǵa jýyq balany qamtıtyn 8 balalardy ońaltý ortalyǵy, sondaı-aq 3 jasqa deıingi damýynda aýytqýshylyqtary bar jáne olardyń týyndaý qaýpi bar balalarǵa arnalǵan 2 erte aralasý ortalyǵy ashyldy jáne 2023 jyldyń sońyna deıin 10 myńnan astam balany qamtıtyn 13 ortalyq ashý josparlanǵan.
MÁMS júıesin engizýge baılanysty medısınalyq ońaltýdy qarjylandyrý 2019 jylmen salystyrǵanda 7 esege, onyń ishinde balalar úshin 27%-ǵa ulǵaıdy. 2022 jyly balalardy ońaltýǵa 15 mlrd teńge bólindi. Dárilik zattardyń tizbesine balalardyń orfandyq jáne aýyr aýrýlaryn emdeýge arnalǵan 17 preparat engizildi, 16 mlrd teńge bólindi. Osy jyldyń 6 aıynda ana ólim-jitiminiń kórsetkishin 2,4 esege tómendetýge qol jetkizildi. Sonymen qatar ana óliminiń eń joǵary kórsetkishteri Pavlodar, Qaraǵandy, Qyzylorda jáne Batys Qazaqstan oblystarynda baıqalady. Sebepter qurylymynda akýsherlik asqynýlar – 70%, somatıkalyq aýrýlar 30%-dy qurady.
Náresteler ólim-jitiminiń kórsetkishi 1000 tiri týǵandarǵa shaqqanda 8,3-ti qurady. Náresteler óliminiń eń joǵary kórsetkishteri Shymkent qalasy, Qostanaı, Batys Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan jáne Qyzylorda oblystarynda baıqalady.
«Medısınalyq uıymdardyń kadrlyq áleýetin nyǵaıtý úshin rezıdentýrada medısına kadrlaryn, onyń ishinde akýsher-gınekologter, neonatologter jáne anestezıolog-reanımatologter sııaqty arnaıy jáne tapshy mamandyqtardy daıarlaýǵa arnalǵan granttardyń sany 1,5 myńǵa deıin ulǵaıtyldy», dedi A.Ǵınııat.
«Deni saý ult» ulttyq jobasynyń ekinshi baǵyty boıynsha halyqtyń sanıtarııalyq-epıdemııalyq salamattylyǵyn qamtamasyz etý boıynsha is-sharalar iske asyrylyp jatyr.
«Jalpy respýblıkada ınfeksııalyq aýrýlar boıynsha epıdemııalyq jaǵdaı turaqty. 2022 jyldyń ótken kezeńinde 25 ınfeksııalyq aýrý jaǵdaılary, onyń ishinde tyrysqaq, oba, týlıaremııa, paratıf, ish súzegi, sirespe, dıfterııa, polıomıelıt boıynsha tirkelgen joq», dedi ol.
2021 jyldyń uqsas kezeńimen salystyrǵanda 12 nozologııa boıynsha syrqattanýshylyqtyń tómendeýine qol jetkizildi. Bıylǵy 21 mamyrda Memleket basshysy bıologııalyq qaterlerdi erte anyqtaýǵa, ýaqtyly den qoıýǵa jáne onyń aldyn alýǵa baǵyttalǵan «Qazaqstan Respýblıkasynyń bıologııalyq qaýipsizdigi týraly» Zańǵa qol qoıdy.
«2021 jyldan bastap ınfeksııalyq aýrýlardy epıdemııalyq qadaǵalaýdyń zamanaýı modeline kóshtik. Koronavırýs ınfeksııasyn boljaý jáne oǵan den qoıý júıesi quryldy. Bul ınfeksııanyń den qoıý jáne aldyn alý sharalaryn jedel túzetýge múmkindik berdi. Osy jyly vaksınamen basqarylatyn ınfeksııalardy úlgileýge, boljaýǵa jáne den qoıýǵa kiristik», dedi mınıstr.
Ulttyq joba sheńberinde túrli ónimderdiń – tamaq ónimderiniń, oıynshyqtardyń, balalarǵa arnalǵan ónimderdiń, qurylys materıaldarynyń jáne basqa da ónim túrleriniń qaýipsizdigin qamtamasyz etýge baǵyttalǵan is-sharalar iske asyrylady. Máselen, taýarlar qaýipsizdigin monıtorıngteý sheńberinde bıyl tamaq ónimderiniń 23 myńǵa jýyq úlgisi zertteldi, onyń ishinde 3 myńnan astam synama nemese 13,2%-y tehnıkalyq reglamentterdiń talaptaryna sáıkes kelmedi.
О́nimniń qaýipsizdigin baqylaýdyń tıimdiligin arttyrý maqsatynda zerthanalardyń materıaldyq-tehnıkalyq bazasyn nyǵaıtý júrgizilýde. Osy jyly birqatar óńirden dáldigi joǵary jabdyqtar satyp alyndy. Túrli ónimderdegi boıaǵyshtardy, hosh ıisterdi, dárýmenderdi, aýyr metaldardyń tuzdaryn anyqtaý boıynsha jańa zertteý ádistemeleri engizilýde, sondaı-aq mamandardy oqytý júrgizilip jatyr. Bul sharalar aǵymdaǵy jyldyń ózinde tehnıkalyq reglamentterde belgilengen aıqyndalatyn kórsetkishter tizbesin 84%-ǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi.
«Otandyq óndiristiń qoljetimdi dárilik zattary men medısınalyq buıymdary» úshinshi baǵyt boıynsha 2021 jyly farmasevtıkalyq naryqtyń jalpy kólemi 820,2 mlrd teńgeni quraǵanyn atap ótken jón, munda jergilikti farmasevtıkalyq naryqtaǵy otandyq óndiristiń dárilik zattary men medısınalyq buıymdarynyń úlesine 198,8 mlrd teńge keledi, bul 24%-dy quraıdy.
Búgingi tańda elimizde dárilik zattar men medısınalyq buıymdardyń 89 óndirýshisi jumys isteıdi. Otandyq óndirýshilerdi qoldaýdyń negizgi tetigi – 10 jylǵa deıingi merzimge dárilik zattar men medısınalyq buıymdardy jetkizýdiń uzaq merzimdi sharttaryn jasasý. Biryńǵaı dıstrıbıýtor 92 uzaq merzimdi shart jasady. Dárilik zattardyń 33 óndirisiniń 27 óndirýshisi GMP standartyna sáıkes keledi (85%), bul rette otandyq 2 iri óndirýshi óndirilgen dárilik preparattardy shetelge eksporttaı alady. Elimizde dárilik zattar boıynsha 3 synaq zerthanasy jumys isteıdi.
Densaýlyq saqtaý mınıstrligi qymbat baǵaly ınnovasııalyq ónimder óndirisin damytýǵa, salany tehnologııalar transferi, ony sıfrlandyrý baǵytynda ilgeriletýge, sondaı-aq klasterlik bastamany damytýǵa mán beredi. Qazir mınıstrlik Aqtóbe, Astana jáne Shymkent qalalarynda osy aýmaqtarda óndiristik alańdar men ozyq medısınalyq joǵary oqý oryndarynyń bolýyna, sondaı-aq erkin ekonomıkalyq jáne ındýstrııalyq aımaqtardyń bolýyna baılanysty 3 klasterlik aımaq qurýda.
О́ńirlerde ulttyq jobany iske asyrý barysy týraly Jambyl oblysynyń ákimi Nurjan Nurjigitov pen Shymkent qalasynyń ákimi Murat Áıtenov baıandady.
Medısına granttary sanyn kóbeıtý kerek
Baıandamashylardy tyńdaǵan Premer-Mınıstr qazir jańa densaýlyq saqtaý obektilerin salýǵa, medısınalyq tehnıka satyp alýǵa, zamanaýı tehnologııalardy engizýge, kadrlardy oqytýǵa qomaqty qarajat jumsalyp jatqanyn aıtty. Máselen, qymbat medısınalyq zertteýler qoljetimdi boldy. Byltyr naýqastardy radıohırýrgııalyq emdeýge arnalǵan Ortalyq Azııa elderindegi tuńǵysh Gamma-pyshaq ortalyǵy ashyldy, medısına qyzmetkerleriniń jalaqysy aıtarlyqtaı ósti.
«Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha «Aýylda densaýlyq saqtaýdy jańǵyrtý» qanatqaqty jobasy ázirlenýde, 2025 jylǵa qaraı aýyldyq eldi mekenderde 650 alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek obektisin salý kózdelip otyr. Sondaı-aq 32 aýdandyq aýrýhana jańǵyrtylady», dedi Á.Smaıylov.
Sonymen qatar Premer-Mınıstr tez arada sheshilýi tıis birqatar máseleni qozǵady. Atap aıtqanda, Úkimet basshysy azamattardyń TMKKK jáne MÁMS boıynsha ótinishterin aıtty.
«Birinshi kezekte dárigerlik kómektiń kólemi jetkiliksiz dep shaǵym aıtýda. Densaýlyq saqtaý jáne Qarjy mınıstrligimen birlesip, 1 qarashaǵa deıin olardy qarjylandyrýdy jetildirý jóninde usynystar daıyndaýdy tapsyramyn» dedi Á.Smaıylov.
Premer-Mınıstrdiń aıtýynsha, ana men bala óliminiń kórsetkishterin tómendetý úshin shuǵyl sharalar qabyldaý jáne áıelder men jańa týǵan nárestelerdiń densaýlyǵyna turaqty monıtorıng júrgizý kerek. Odan bólek, múmkindigi shekteýli balalarǵa ýaqtyly ońaltý kómegin kórsetýge erekshe nazar aýdarý qajet.
«О́ńirlermen birlesip, zamanaýı perınataldyq ortalyqtar salý jáne balalar aýrýhanalaryn kerekti jabdyqtarymen jaraqtandyrý jóninde sharalar qabyldaý qajet», dedi Á.Smaıylov.
Sonymen qatar Premer-Mınıstr suranysqa ıe mamandyqtar boıynsha bilim berý granttarynyń sanyn arttyrý máselelerin pysyqtaýdy jáne densaýlyq saqtaý júıesin sıfrlandyrý boıynsha júrgizilip jatqan jumystar aıasynda medısınalyq aqparat júıeleriniń ıntegrasııalanýyn qamtamasyz etýdi tapsyrdy.