Adam ómiriniń qaıtalanbas ári eń qyzyq kezeńi – balalyq shaǵy. Alaıda Ekaterına Absatyrovanyń balalyq shaǵy konslager tutqynynda ótken. Ol 1931 jyly Mordova ASSR Pervomaı derevnıasynda ómirge kelgen.
Ákesi Serafım otbasymen 30-jyldardyń sońyna taman Karelııaǵa qonys aýdarypty. Karelııanyń batysy kezinde Fınlandııanyń bir bóligi bolǵan. Al 1939 jyly fın soǵysynyń oty tutandy. Sol tusta fınder úılerin tastap, kóshe bastady.
– Fınderdiń bos qalǵan úılerin syrttan kelip, alýshylar kóbeıdi. Olar bizdi ózderimen birge turyp, sharýashylyqpen aınalysýǵa shaqyrdy. Bizdiń otbasymyzda ájem, əke-sheshem, 9 bala – barlyǵy 12 adam bar edi. Otbasymyzben sol jaqqa kóship bardyq. Árıne, kúndelikti kúıbeń tirlikpen jan baǵýdyń qamyna kiristik. Sóıtip júrgende 1941 jyly nemis-fashıst basqynshylary Keńes Odaǵyna tutqıyldan soǵys ashty. Mine, osy kezde úılerin tastap ketkender keri oraldy. Biz bir sátte baspanamyzdan aıyrylyp, bosqynǵa aınaldyq. Basqynshylar biz sekildi bosqyndardyń bərin tutqynǵa aldy, – deıdi Ekaterına Absatyrova.
Onyń aıtýynsha, tutqynǵa túskenniń bárin konslagerge qamaǵan. Quramynda 12 múshesi bar onyń otbasy úsh konslagerde bolǵan. Aldymen 1941 jyly sol eldiń aýmaǵyndaǵy Iýrokko lagerine jiberilgen. Keıin Hanko jartyaralyndaǵy konslagerde, sodan soń Fınlıandııanyń astanasy – Helsınkı qalasyna taıaý ornalasqan osyndaı tikenek symmen qorshalǵan lagerdiń «dámin» tatty.
– Otbasymyzben birge konslagerge túskende 10 jastaǵy balamyn ǵoı. Konslagerdegi azapty kúnder áli kúnge kóz aldymnan ketpeıdi. Sol kúnderdi umyta alar emespin. Tutqynnyń aty – tutqyn. Sýyq baraktyń taqtaı tóseginde ashtyqtan buratylyp jatyp, talaı tańdy uıqysyz atyrdyq. Qorlyqtyń túrin kórdik. Sol qorlyqtan bosaıtyn kúndi ańsap, úsh jyl úsh aı kúttim ǵoı. Konslagerdegi úsh jyl meni erte eseıtti, – dep kúrsinedi 91 jastaǵy keıýana.
Ekaterına Absatyrova otbasymen birge konslager tutqynynan 1944 jyly bosap shyqqan. Naqtysynda olardy tutqynǵa túsken jaý soldattarymen almastyrǵan. Ekinshi dúnıejúzilik soǵys aıaqtalǵanǵa deıin ashanada aspaz, gospıtalda sanıtar sekildi jumystardy atqarǵan. Sondaı kúnderdiń birinde ashanaǵa jeti soldat tamaqtanýǵa kelgen. Sonyń biri – Vagaf Absatyrov.
– Bastapqyda bolashaǵymdy osy jigitpen baılanystyramyn degen oı bolǵan joq. Onyń týyp-ósken jeri – sol kezdegi Gýrev oblysynyń Teńiz aýdany. Osy aýdandaǵy jetimder úıinde tárbıelengen ǵoı. Biraz ýaqyt sóılese júrip, dos bolyp kettik. Keıin ol maǵan úılengisi keletinin aıtyp, usynys bildirdi. Sóıtip, 1950 jyly otbasymyzdy quryp, batys Sibirde 13 jyl turaqtap qaldyq. О́ıtkeni kúıeýim Lenıngradtaǵy IIM mektebin bitirdi. Sol kezde jas leıtenantty Kemerov oblysyna joldamamen jumysqa jiberdi. Otbasymyzda aldymen Lıdııa qyzymyz ómirge keldi. Keıin Anatolıı esimdi ulymyz jaryq dúnıe esigin ashty. Kúıeýim Vagaf týǵan jerin jıi esine alyp, oralýdy kózdedi. Árıne, men oǵan qoldaý bildirip, 1968 jyly Atyraý qalasyna kóship keldik, – dep kúıeýin saǵyna eske aldy ol.
Atyraýǵa oralǵan soń kúıeýi munaı kompanııasynda ınjener bolyp, azamattyq qorǵanys salasynda dáris bergen. Al ózi lokomotıv deposyna jumysqa ornalasyp, mashınısterdiń demalys úıinde kezekshilik atqardy. Sol depodan zeınetke shyqty. Qazir konslagerdiń kámeletke tolmaǵan tutqyny retinde soǵys ardagerine teńestirilgenderdiń sanatyna alynyp, túrli jeńildikti paıdalanady.
– Meniń bir ǵana tilegim bar. Bul – beıbit ómir. Budan bylaı soǵys órti tutanbaǵanyn, elimiz aman, jurtymyz tynysh bolǵanyn qalaımyn. Búgingi urpaq joǵary bilim alyp, qıyndyqsyz, baqýatty ómir súrse eken, – deıdi konslager tutqyny E.Absatyrova.
Konslagerdiń tutqynynda úsh jyldan asa bolyp, erte eseıgen keıýana eki nemere, bir shóbere súıip otyr.
Atyraý oblysy