Qazirgi aqparattyq keńistikte Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysty máseleler eń kóp qozǵalatyn taqyryptardyń birine aınaldy. Munyń sebebin, sózsiz eýrazııalyq ıntegrasııa ıdeıasymen túsindirýge bolady. Árıne, atalǵan odaqtyń qurylýyn qoǵamnyń árbir azamaty óziniń jeke kózqarasy turǵysynan ártúrli túsinedi. Al mamandar ıntegrasııa úderisi negizinde aımaǵymyzda mańyzdy geostrategııalyq, geosaıası, ekonomıkalyq jáne geomádenı betburystardyń bolyp jatqanyn alǵa tartýda.
Keshe Táýelsizdik saraıynda Demokratııalyq kúshterdiń «Qazaqstan-2050» jalpyulttyq koalısııasy otyrysynda osy másele talqylandy.
Jıyndy ashqan «Nur Otan» partııasy Tóraǵasynyń birinshi orynbasary Baýyrjan Baıbek: «Elimizdiń saıası partııalary men iri qoǵamdyq uıymdary múshelik etetin koalısııa asa ózekti másele boıynsha áralýan múddelerdi toǵystyryp, memlekettik bastamalardyń ashyq talqylanýyn qamtamasyz etetin, sol arqyly eldiń birligi men turaqtylyǵyna qyzmet etetin únqatysý ınstıtýty», deı kele, pikirlesý alańyna ózek bolǵan Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaqqa qatysty óz pikirin jetkizdi. Bul týraly ol bylaı dedi: «Árıne, eýrazııalyq ekonomıkalyq ıntegrasııa máselesiniń árbir qazaqstandyqty tolǵandyratyny belgili. Bul rette biz osyndaı ortada kún tártibindegi másele tóńireginde qoǵamda týyndap otyrǵan barlyq saýaldarǵa jaýap berip, olardy halyqqa túsindirip, jetkizýdi qamtamasyz etemiz degen úmitimiz bar».
B.Baıbek, sondaı-aq, óz sózinde 1994 jyly Memleket basshysy Nursultan Nazarbaev M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde eýrazııalyq keńistikte ıntegrasııalyq birlestik qurý jóninde biregeı bastama kótergenin, sol ýaqyttan beri Qazaqstan Prezıdentiniń strategııalyq ıdeıasy kezeń-kezeńmen iske asyrylǵanyn atap ótti. «Máselen, 2000 jyly Eýrazııalyq ekonomıkalyq qoǵamdastyq qurý týraly shartqa qol qoıyldy. 2010 jyldan beri Keden odaǵy jumys isteı bastady, al 2012 jyldan bastap Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı elderi ózara yqpaldastyqtyń úshinshi kezeńi – Birtutas ekonomıkalyq keńistikke ótti. 28 sáýirde M.V.Lomonosov atyndaǵy Máskeý memlekettik ýnıversıtetinde oqyǵan dárisinde Qazaqstan Prezıdenti Eýrazııalyq odaq «ózara tıimdilik pen árbir qatysýshy eldiń pragmatıkalyq múddeleri eskerilip, eriktilik, teń quqylyq prınsıpterine súıengende ǵana óz nátıjesin beretindigin» aıtqan bolatyn. Endi, mine, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly tarıhı shartqa qol qoıý kózdelip otyr. Integrasııanyń túpki máni – elimizdiń serpindi damýyn jáne áleýmettik-ekonomıkalyq turǵyda jańǵyrýyn qamtamasyz etý maqsatynda «múmkindik terezesin» aıqara ashý», dedi bul oraıda B.Baıbek.
Jıyn barysynda ol, sonymen qatar, táýelsizdik alǵan jyldardan beri elimizge 160 mlrd. dollardan astam tikeleı sheteldik ınvestısııalar tartylǵanyn, IJО́ eki esege deıin ulǵaıǵanyn, elimizdiń altyn-valıýta qory 100 mlrd. dollarǵa jetkenin tilge tıek etti. Onyń aıtýynsha, 3 memleket – Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq sheńberinde óz kásipkerleri úshin 2,2 trln.-nan astam AQSh dollary kóleminde jalpy mólsheri 170 mıllıondy quraıtyn naryqqa jol ashsa, olardyń birlesken ımportynyń kólemi 360 mlrd. dollardy quraıtyn bolady. «Túptep kelgende, teń terezeli ekonomıkalyq ıntegrasııa odaǵynan aıryqsha kedendik, tranzıttik jeńildikterge, qarjy naryǵyna, qomaqty taýar suranysyna ıe bolatyn otandyq bıznestiń, ónimderdiń ártúrliligine, olardyń sapasynyń artýyna, ıaǵnı básekelestik baǵaǵa, osylardyń nátıjesinde ál-aýqat ósimine qol jetkizetin qarapaıym tutynýshy – halyqtyń utary sózsiz. Bul Elbasynyń 2050 jylǵa deıin mejelegen strategııasynyń da basty maqsaty», dedi ol bul rette.
B.Baıbekten keıingi sóz Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary, Qazaqstannyń Integrasııa máseleleri boıynsha úılestirý keńesiniń tóraǵasy Baqytjan Saǵyntaevqa berildi. Ol óziniń sózinde: «20 jyl buryn Memleket basshysy Eýrazııalyq odaqty qalyptastyrý ıdeıasyn jurtshylyqqa usynǵany belgili. Búgingi kúni bul is júzinde júzege asyp kele jatqan Elbasynyń strategııalyq kózqarasy bolǵanyn anyq senimmen aıta alamyz. Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik qurǵan biz endi Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurýdyń qarsańynda turmyz. 29 mamyrda úsh memlekettiń prezıdentteri Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý týraly shartqa qol qoıýdy kózdep otyr. Bul mańyzdy sharaǵa daıyndyq jumystary burynnan beri júıeli túrde júrgizilip keledi», dedi.
Ol, sondaı-aq, 2011 jyldyń qarasha aıynda Qazaqstan, Belarýs jáne Reseı basshylary 2015 jylǵy 1 qańtarda Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistiktiń halyqaralyq sharttaryn qabyldap, sonyń negizinde Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurý mindetin belgilegenine toqtaldy. «Sol ýaqyttan beri sharttyń jobasyn daıyndaý, jetildirý jáne kelisý boıynsha úlken jumystar júrgizildi. Ol qazirgi ýaqytta qol qoıýǵa daıyn», dedi B. Saǵyntaev. Osylaı deı kele, ol búgingi tańda qoǵamda «úshtiktiń» ıntegrasııalyq úderisteriniń áserinen eldiń egemendigine qandaı da bir nuqsan kelý turǵysynda kóp pikir aıtylatynyn, alaıda, máseleniń baıybyna tereńdep barmaı jatyp, qandaı da bir baılam jasaý durys emestigin alǵa tartty.
«Birinshiden, Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq – saıası birlestik emes. Sharttyń ózeginde tek ekonomıkalyq yqpaldastyq máseleleri ǵana kórinis tapqan. Sondyqtan, biz aldaǵy ýaqytta da bul odaqtyń saıasılanýyna jol bermeımiz. Ekinshiden, bul odaq aıasynda memleketter «barlyǵyna birdeı», «teń quqylyq» sekildi ustanymdardy negizge alýy tıis. Iаǵnı, odaq komıssııasynyń músheleri qandaı da bir máseleni ortaq konsensýs aıasynda sheshýi qajet. Al konsensýspen memleket basshylary bekitken máseleler túıindelip otyrady», dedi Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary.
Jıyn aıasynda sóılegen sózinde B.Saǵyntaev Eýrazııalyq ekonomıkalyq odaq qurylǵannan keıin de Qazaqstan óziniń kópvektorly saıasatyn odan ári júrgizip, túrli halyqaralyq uıymdarmen ózara yqpaldastyǵyn damyta beretinin jetkizdi. «Búgingi kúnniń ózinde biz ıntegrasııalyq úderisterdiń oń nátıjelerine kóz jetkizip otyrmyz. Máselen, 2013 jyly «úshtik» elderiniń arasyndaǵy taýar aınalymy 24 mlrd. dollardan asyp jyǵyldy. Al jalpy, alǵanda 2009 jyldan osy ýaqytqa deıin Keden odaǵyna múshe seriktestermen aradaǵy taýar aınalymy 88,3 paıyzǵa ósken. Bul – aıtarlyqtaı kórsetkish. Sebebi, bizde kondıterlik ónimderdiń eksporty – 3 esege, transformatorlar eksportynyń kólemi – 11 esege, sement eksporty – 16 esege, Belarýs pen Reseıge shaǵyn tonnajdy júk kólikteriniń eksport kólemi 17 esege artyp otyr. Bul áli de keltirýge bolatyn mysaldardyń tek keıbiri ǵana. Demek, bizge saýda básekelestiginde utylyp kelemiz dep aıtýdyń qajeti joq», dedi bul rette ol.
Otyrys aıasynda Ulttyq kásipkerler palatasy basqarma tóraǵasynyń birinshi orynbasary Rahym Oshaqbaev, Tuńǵysh Prezıdent qory janyndaǵy Álemdik ekonomıka jáne saıasat ınstıtýtynyń dırektory Sultan Ákimbekov, Bilim jáne ǵylym mınıstrligine qarasty Fılosofııa, saıasattaný jáne dintaný ınstıtýtynyń dırektory Zarema Sháýkenova, ekonomıst Ǵalym Baınazarov, Salyq tóleýshiler qaýymdastyǵy keńesiniń tóraıymy Jannat Ertilesova syndy sarapshylar da sóz alyp, eýrazııalyq ıntegrasııa tóńireginde oı bólisti.
Jıyn sońynda Demokratııalyq kúshterdiń «Qazaqstan-2050» jalpyulttyq koalısııasynyń úndeýi qabyldandy
(Úndeý bólek jarııalanyp otyr).
Láıla EDILQYZY,
«Egemen Qazaqstan».