Pavlodar – kartopqa jaryǵan óńir. Aımaqta jyl saıyn kemi 600-700 myń tonna kartop jınalyp, deni eksportqa ketedi. Bıyl jazdan beri kókónis ósirýshiler jarty mln tonnadan astam ónim jınasa, túınegi alynbaǵan tanaptardyń kólemi áli de 27 paıyzdy qurap otyr. Iаǵnı bıyl «ekinshi nan» taǵy da asta-tók bolady.
Egis dalasynda kúni-túni damyl tappaı júrgen Ertis óńiriniń dıqandary kelesi aptada jıyn-terim jumystary aıaqtalady dep boljap otyr. Jalpy, qazirge deıin jospardyń 96 paıyzy oryndaldy. Oblystyń aýylsharýashylyq taýaryn óndirýshileri 1 mln 351,3 myń gektardan dándi daqyldar men kókónis túrlerin jınaýda. Bul ótken jylǵydan 138,3 myń gektarǵa artyq. Barlyq egistiń basym bóligin astyqty daqyldardy quraıdy – 951,5 myń gektar. Maıly daqyldar – 288 myń, kartop – 24,9 myń, kókónister men baqsha daqyldary – 9,3 myń, jemshóp daqyldary – 77,6 myń gektar. Gektarynan ortasha alǵanda 9,8 sentner ónimdilikti kórsetken dándi daqyldar kólemi naýqan nátıjesinde shamamen 1 mln 17 myń tonnaǵa jetedi dep kútilýde. О́zge de ónimder boıynsha túsim ótken jyldyń deńgeıindegideı. Astyq jınaýda Ýspen, Ertis jáne Jelezın aýdandarynda ónimdilik joǵary, gektarynan 10-11 sentnerden aınalyp otyr.
Sharýashylyqtardyń deregine súıensek, kartop jyldaǵydaı rekordyq kólemde alynady. Oblys jurtshylyǵynyń suranysynan 11 esege kóp jınalatyn «ekinshi nannyń» tym bolmasa onnan bir bóligin keler jyldyń jazyna deıin saqtaý ázirshe múmkin bolmaı tur. Qoımaǵa salynǵan ózimizdiń kartop mamyr aıynda taýsylyp, elimizdiń ońtústik óńirlerinen qymbat baǵaǵa satyp ala bastaımyz. Bul jylma-jyl qaıtalanatyn qubylys. Osy jyldan aımaǵymyz ónimniń bul túrin tońazytqyshta saqtaýdyń tájirıbesin engizgen edi. Alaıda salqyndatqysh qurylǵylardyń azdyǵynan jergilikti tutynýshylardy tolyq qamtamasyz etý múmkin emes.
О́ńirlik aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbolat Maqashev sharýashylyqtarda qazirgi kúni jalpy syıymdylyǵy 413 myń tonna bolatyn 140 kókónis qoımasy baryn aıtady. Onyń 88 paıyzy zamanǵa saı jabdyqtarmen jaraqtalǵan. Salqyndatqyshpen jabdyqtalǵan qoımalardyń sanyn arttyrý úshin Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi sýbsıdııa bólýdi qarastyrýda.
– Kókónis ósirýshilerdiń deni kartopty birden syrtqa satyp jiberýge daǵdylanǵan. Qazir kóbi ónimdi egis dalalarynan tıep qoıa beredi. Onda kartoptyń kılosy 90-100 teńge, sábiz 60-70 teńgeden bosatylýda. Bul – árıne, óte arzan baǵa. Eger qoımamyz jetkilikti bolsa, sharýalar ónimdi uzaq ýaqytqa saqtap, ońtaıly kezeńde tıimdi baǵaǵa satar edi. Bıyl da rekordyq kólemde kartop alamyz, onyń basym bóligi sýarmaly jerlerden jınalýda. Keıbir sharýashylyqtar gektarynan 330-335 sentnerden alyp jatqanyn habarlady. Aımaqtyń kartop ósirýshilerimen jyldaǵydaı memorandým jasalyp, qysta jáne kóktemde ony arzan baǵada satý múmkin bolady. Jármeńkelerde kılosy 100 teńgeden satylýda, – deıdi ol.
Ekinshi jaǵynan alǵanda óńirde kartopty qaıta óńdeý kásiporyndary múlde joq. Krahmal shyǵaratyn zaýyt salý týraly másele kóterilgeli biraz ýaqyt ótti. Joba sózbuıdaǵa salynyp, sozylyp ketti. Buǵan deıin kartop chıpsylaryn shyǵaratyn óndiris te ashylady dep kútilgen. Alaıda sheteldik ınvestorlar qarjy salýǵa júreksinip otyr. Sondyqtan pavlodarlyq kartoptyń ázirshe baǵy ashylmaı tur.
Taǵy bir másele, Ertis-Baıan óńiri dıqandarynyń «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» bıdaıǵa belgilegen baǵaǵa kóńilderi tolmaı otyr. Máselen, 3-klasty bıdaıǵa forvardtyq satyp alýlar qazirgi kúni tonnasyna 120-125 myń teńge dep belgilengen. Bul baǵa jańa jylǵa deıin saqtalyp turatyny anyq. «Abaı» atyndaǵy JShS basshysy Nıkolaı Mıllerdiń pikirinshe, bıyl bıdaıdyń baǵasy keminde 150 myń teńgeden bastalýy kerek.
Jazdyń qurǵaq bolýyna baılanysty kerekýlik bıdaıdyń qamyrlylyq kórsetkishi ortasha alǵanda 25-26 paıyzdy qurap otyr. Byltyr bul shamamen 23,6 paıyzdy kórsetken. Ylǵaldylyq kórsetkishteri de jaqsy. Sondyqtan baǵa joǵary bolýǵa tıis.
«Kóktemde tuqym baǵasy, tyńaıtqyshtar men gerbısıdter, tehnıka saımany sharyqtap shyǵa kelgeni málim. Eginniń ár gektaryna shaqqanda bıyl astyqtyń ózindik quny qymbatqa tústi. Ári jazda jaýyn-shashynnyń az bolýynan túsim de onsha emes. Ala jazdaı ter tókken eńbegimizdiń jemisin tıimdi baǵaǵa satqymyz keledi. Qazir naryqta bıdaı kóp bolýyna baılanysty baǵa da arzan. «Azyq-túlik kelisimshart korporasııasy» ustanyp otyrǵan baǵa starttyq baǵa ekenin túsinemiz. Meniń oıymsha, qazirgi jaǵdaıda jumsaq bıdaıdyń tonnasy – 150 myń, qatty bıdaıdyń quny 200 myń teńgeden bastalýy kerek», deıdi fermer.
Árıne «Abaı» syndy iri sharýashylyqtardyń bıdaıdy biraz ýaqytqa saqtap, baǵa qymbattaǵansha ustap turatyndaı múmkindigi mol. Másele, astyqty jınaǵan soń birden satyp jiberýge beıil usaq sharýa qojalyqtaryna qatysty. Olar ylǵal japqannan bastap oraq júrgizgenge deıin astyq ósirý sharalaryna óte kóp shyǵyndalady. Qoldaǵy bar qarjysyn jumsap qoıǵany sebepti kúzde tabysqa birden kenelýdi oılaıtyndar arzan baǵany qomsynbaıdy. Sondyqtan alǵashqy bette naryqta zardap shegetin de solar.
Sarapshylar qarjysy bar irgeli fermerlik sharýashylyqtar qazirgi baǵamen bıdaı satpaıtyny anyq deıdi. Sebebi astyqtyń ózindik quny óskenimen qoımaı, ony tasymaldaý shyǵyndary da artqan. Soǵan oraı ónimniń qymbattaǵanyn barlyǵy asyǵa kútedi. Astyq baǵasy jyl sońyna deıin biraz qubylǵanymen, ol asa qymbattaı qoıady deý kúmándi. Al tonnasyna 150 myń teńgeden bastalatyn tıimdi baǵa tek keler jyldyń basynda, naryqta bıdaı azaıǵanda boı kórsetýi múmkin.
Pavlodar oblysynyń aýmaǵynda búginde jalpy saqtaý syıymdylyǵy 277,3 myń tonna bolatyn lısenzııalanǵan 6 astyq qabyldaý kásiporny bar. Olar – «Jolqudyq elevatory» JShS, «Sharbaqty elevatory ATO» JShS, «Pavlodar nıva» JShS, «Argo» fırmasy JShS, «Ertis Agro» ÁKK JShS, «Group KSM» JShS. Barlyq elevator jańa eginniń astyǵyn qabyldaýǵa daıyn. Qazirdiń ózinde astyq qabyldaý oryndarynda 50,8 myń tonna astyq bar delinip otyr.
О́ńir kartop, sábiz, et, sút ónimderi, un, qaraqumyq jarmasy, makaron ónimderimen ózin tolyq qamtamasyz etýge qaýqarly.
Pavlodar oblysy