Tarıh tamyrshysy

Jas urpaqtyń sanasynda qa­zaq­tyń ótken tarıhyn qalyp­tas­tyrý, keshegi kúnniń enshisinde qalǵan uly kezeńderdi jańasha mazmunda baıandaý – qazirgi tarıh muǵalimderine amanat etilip otyrǵan mártebeli mindet. Baqytgúl Baıjanqyzy – 1991 jyly mektepke alǵash jas ma­man bolyp kirgen ýaqyttan bastap mamandyǵyna degen adaldyq ólshe­min joǵary ustaǵan jan. Aldy­nan myńdaǵan shákirtti túletip, ár­qaısysynyń kókireginde bilim shy­raǵyn jaqty. Qazir ol oqý ornynda tarıh páninen sabaq beredi ári mektep ishinen «Atameken» etno­gra­fııalyq-ólketaný ortalyǵyn uıymdastyryp, jas urpaqty týǵan jerdiń qupııalaryn keńirek tanyp bilýge yntalandyryp otyr. Baıanaýyl, Toraıǵyr jerlerinen qazaqtyń mańdaıyna bitken uly tulǵalar, ult qaımaqtary shyq­qan. Keshegi ótken Shoń men Toraı­ǵyr bıler, qazaqtyń tuńǵysh kıno­re­jıs­seri Sháken Aımanov osy jerdiń týmalary.

– Qazirgi zamannyń balalary izdengish, bilmegen dúnıesine talaptanyp turady. Oqýshy bilim men tárbıeniń tek 20-30 paıyzyn sabaq ústinde, ózge 70 paıyzyn otbasy men óziniń aralasatyn ortasynan alady. Prezıdentimiz jas urpaq tár­bıesinde ulttyq qundylyqtarǵa mán berýdi tapsyrǵan. «Atameken» orta­lyǵynyń jumysy da osyǵan negizdelip quryldy. Ortalyq múshe­le­ri tórt baǵytta izdenedi: aqparat jınaý toby, zertteýshiler toby, ulttyq buıymdardy jańǵyrtý – sheberler toby jáne volonterlik top bar. Aýylymyzǵa keńjolaqty ınternet jýyqta ǵana qosyldy. In­ternet joq ýaqytta sheberler toby kórneki quraldardy ózderi kes­kin­dep, barlyǵyn qoldan jasady. Volonterlik tobymyz Jasybaı men Toraıǵyr aımaqtaryna jazda kelip demalatyn týrısterdiń mádenıetin arttyrý baǵytynda eńbektenip júr. Taýly ólkege keletinder tas­tar­ǵa esimin jazyp búldirip kete­di. Biz Baıanaýyl ulttyq tabıǵı par­kiniń ormanshy-ınspektorlary­men birlesip, álgi jazýlardy óshirý ádis­terin meńgerý ústindemiz. Kóp jazý­lardy óshirdik. Áıtse de tý­rıs­­­terdiń mádenıetsizdigi qyn­jyl­­tady. Jyl saıyn olardyń so­ńy­­nan bizdiń balalar jınastyryp, ta­bıǵı baılyqty saqtaýǵa az da bol­­­sa úlesterin qosýǵa talpynady, – deıdi ustaz.

Baqytgúl alǵash jas maman re­tin­de Maı aýdanyndaǵy Aqshıman mektebine ornalasqanda tól tarıhty azattyqtyń lebine ilestirip jańasha oqytýda qıyndyqtar bol­ǵa­nyn jasyrmaıdy. Oqýlyq az, etnografııalyq kitaptar tapshy. Sondaı kezeńde aýyldaǵy qazynaly qarııalar kómekke kelgen. Týǵan ólkedegi tarıhı oqıǵalar men hal­qy­myzdyń umytylǵan salt-dástúri jaıly ata-ájelerden jazyp alyp, oqýlyqtaǵydan bólek qosymsha tanymdyq bilim berdi.

«Buryn jergilikti qarııalarymyz shoshaq bórik kıetin. Abylaı men Kenesary handardyń qolynda móri bar júzikteri bolǵanyn tarıhshylarymyz dáleldedi. Analarymyz ben ájelerimizdiń qolynan nebir ulttyq mánerde zerlengen júzik, saqınalar kóretin edik. Máselen, bir jaǵy jumyr, ekinshi jaǵy qustumsyq saqınalardy turmysqa shyqpaǵan qyzdar taǵýǵa tıis deı­tin úlkenderimiz. Qazir osy ult­tyq buıymdarymyzdy ornymen qoldaný umyt bolyp bara jatyr. Kóneden qalǵan salt-dás­túr­­lerdi zamanǵa saı jańǵyrtý – or­ta­lyǵymyzdyń maqsaty», deıdi Baqytgúl Baıjanqyzy.

Bıylǵy naýryz aıynda Pet­ro­pa­vl qalasynda elimizdegi tarıh páni muǵalimderiniń sezi ótkeni málim. Sol jıynǵa aýyl ustazy da óńirdegi áriptesterimen bir dele­gasııa quramynda qatysyp, mol tájirıbe jınaqtap qaıtqan. Sez­de orta ǵasyrlardaǵy qazaq tarıhyn mektepte tereńdetip oqytý máselesi talqylanyp, nátıjesinde 2025 jyly Qazaqstan tarıhy oqý­lyqtary jańasha jazylyp shyǵa­ty­ny belgili bolǵan. Mundaı betburys tarıh pániniń ustazdaryn shabyttandyratyny shyn.

Baqytgúl Ahmetova 1-deńgeıli trener retinde mektebindegi tájirı­be­si endi tolysyp kele jatqan pe­da­gog­terge de bar bilgenin úıre­tý­den jalyqqan emes. Atalǵan bilim oshaǵynda 6 trener bar. Osynshama jo­ǵary bilikti mamandardyń bir jer­ge shoǵyrlanýy aýyl mektebiniń bıik deńgeıin kórsetse kerek. Aı­týyn­sha, kezinde aldynan oqyp shyqqan Nurjan Imanbaev, Gúldana Ábisheva, Meıramgúl Ahmetova, Áıgerim Medet syndy oqýshylary búginde ustazynyń jolyn qýyp, bilim berý, tarıh salalaryn tań­daǵan. Qanshama shákirti ob­lys­tyq, respýblıkalyq, ha­lyq­ara­lyq bilim dodalarynan júldeli oraldy.

– Eńbek jolym elimizdiń táýel­siz­digimen qatar órilip kele jat­qa­ny qýantady. Ult ustazy A.Baı­tur­synulynyń: «Ustaz úzdik­siz izdengende ǵana shákirt janyna nur quıa alady» degen naqylyn árdaıym kókeıimde túıip júremin. Ár oqýshy óziniń týǵan topyraǵyn, móldir taza sýyn, ata-babasy meken etken jerin qurmettep, eliniń patrıot azamaty bolyp ósýi kerek. Al bul uǵymdardy olardyń boıyna sińirý úshin ustazdardyń talmaı jumys istegeni abzal, – deıdi ulaǵatty ustaz.

Baıanaýyldaı qabyrǵaly elge sińisip, ardaqty ustaz, aıaýly ana atanyp otyrǵan Baqytgúl Baıjan­qyzyn kásibı merekesimen quttyq­tap, urpaq tárbıesindegi qajyrly eńbegine jemis tileımiz.

Pavlodar oblysy,

Baıanaýyl aýdany