Elimizde balalardy ońaltý ortalyqtaryna suranys jyldan-jylǵa artyp keledi. Qazir birneshe óńirde balalardy ońaltý ortalyqtary ashylsa, onda kórsetiletin qyzmet sapasyn jaqsartýǵa da basa mán berilýde. Biraq erekshe bala tárbıelep otyrǵan otbasylar perzentin qoldan kelse, elordadaǵy University Medical Center korporatıvtik qorynyń Balalardy ońaltý ulttyq ortalyǵyna aparýdy qup kóredi. Biz atalǵan ortalyqtyń tynys-tirshiligimen tanysýǵa barǵanda osyǵan kóz jetkizdik.
Medısınalyq ońaltý stasıonarlyq nysanynda MÁMS boıynsha jáne aqyly negizde konsýltasııalyq-dıagnostıkalyq kómek kórsetiledi. Sonymen qatar ortalyqta medısınalyq ońaltý, áleýmettik beıimdeý, psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzetý syndy keshendi mýltıdıssıplınarly ońaltý qyzmeti qoljetimdi. Zamanǵa saı ozyq úlgidegi qural-jabdyqtarmen qamtylǵan klınıkalyq ortalyqtyń halyqaralyq sapa standarttaryna saı kómek kórsetýge áleýeti jetedi.
Ortalyqtaǵy dárigerler ońaltýdyń ınnovasııalyq ádisterin keńinen qoldanady. Mysaly, dınamıkalyq proprıoseptıvti túzetý ádisteri, bıologııalyq keri baılanys kabınetteri suranysqa ıe. Sol sekildi munda postýrografııa jáne turaqtandyrý, kesý, «Dısport», «Lokomat» apparatyndaǵy robottandyrylǵan kınezoterapııa, Ekzoskelet, Cosmos trenajerimen qosa Armeo spring jáne Hand Tutor trenajeri bar.
– «Lokomat» bulshyq ettiń este saqtaýyn kúsheıtedi. Julyn zaqymdanǵanda, bas jarylǵanda, ınsýlt jáne basqa da aýyr jaraqattan keıin osy Shveısarııadan kelgen apparattyń múmkindigin paıdalanýǵa bolady. Osy apparatyń quny qazir shamamen 200 mln teńge. Mundaı apparattar Almaty, Aqtóbede bar, bizge Shveısarııadan kelgen. Germanııadan alǵan kardıoreabılıtasııaǵa arnalǵan Cosmos trenajeriniń de paıdasy kóp. Bir qyzyǵy, bul qurylǵy el boıynsha bizde ǵana bar. Aıta bersek, balalardyń qımyl-áreketine kómektesetin, qol, saýsaq qımyldatýǵa arnalǵan quraldar da bar, – deıdi UMC KQ Ulttyq balalardy ońaltý ortalyǵy dırektorynyń ǵylymı jáne klınıkalyq jumystar jóńindegi orynbasary, joǵary sanatty nevrolog-dáriger Joltaı Dáribaev.
Iá, balalardyń erkin júrip-turýyna paıdasy kól-kósir qurylǵylar kóp. Sonyń ishinde Qazaqstan halqyna qorynan 13 balaǵa, ıaǵnı júre paıda bolǵan naýqastarǵa ekzoskelet quraly beriledi. Búginde osyndaı 4 apparatty úlestirse, qalǵany qańtar aıynda kezekte turǵan balalarǵa tegin beriledi. Qýantarlyǵy, quny 8 mln teńge bolatyn ekzoskelet elimizde óndiriledi. Sol úshin de baǵasy kórshi elderge qaraǵanda arzan. Ortalyqqa kvota arqyly oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmalarynan joldama alǵan naýqas balalar 25 kún tıisti em-shara qabyldaıdy. Sebebi birinshiden, bala 20 kúnnen soń jalyǵyp, sharshaıdy, ekinshiden, tizimde kezek kútken basqa da balalardyń jaǵdaıyn qaperden shyǵarmaý kerek. Árıne, ortalyqta mashyqtanǵan balalar odan ári óz óńirindegi ortalyqtarda em-sharasyn jalǵasa bolady. Osylaısha, 300 oryndyq ortalyqqa elimizdiń barlyq óńirinen jáne respýblıkalyq mańyzy bar qalalardan jyl saıyn 4 200 adam em qabyldaıdy. Al elde erekshe balalar 90 myńǵa shamalas. Demek, múmkindigi mol osyndaı ortalyqtardy ózge de óńirlerde ashý qajet.
– Bizdińshe, jalǵyz osy ortalyqqa qarap, kezek kútip otyrǵanymyz jaramaıdy. Eldiń ár aımaǵynan osyndaı ortalyqtar ashý kerek dep oılaımyn. Densaýlyq saqtaý basqarmalary arqyly kezekpen kelgen naýqastardy qabyldap, barynsha kómek kórsetýdemiz. Taǵy bir aıta ketetin jaıt, ortalyqtaǵy kezekti jyldamdatýǵa biz aralasa almaımyz. Sondyqtan «jyldap kezek kúttik» degen sıpattaǵy shaǵymdardyń bizge qatysy joq. Bul ońaltý ortalyǵynda oryn jetpeıdi degen sóz. Sonyń ózinde 15 jylda bizdiń ortalyqta 61 myńnan astam bala emdeldi. Al bıyl jyl basynan MÁMS aıasynda 2 950 naýqas bala em-shara qabyldasa, aýrýhanaǵa jatqyzý jospary 98,3 paıyzǵa oryndaldy. Pasıentterdiń 93 paıyzy óńirlerlerden kelgenin de eskergenimiz jón, – deıdi densaýlyq saqtaý salasynyń úzdigi Joltaı Rahymbekuly.
Dárigerler ortalyqqa keletinderdiń deni bas, julyn jaraqatyn alǵandar, ınsýlt, mınıngıt, ýlanyp qalǵan, sóıleý qabileti nashar, psıhıkalyq damý qabileti tejelgen balalar ekenin aıtady. Keıingi 5 jylda halyqtyń suranysymen aýtızmge, daýnǵa jáne qulaǵy estimeıtinderge arnap qosymsha 30 oryn daıyndaǵan. О́ıtkeni atalǵan dıagnozben kelgen naýqastardy tegin emdeıtin ortalyqtar elde joq. Jeke ortalyqtar aqyly.
Joltaı Dáribaev bir elge halyqaralyq talaptarǵa saı bir ortalyq azdyq etetinin aıtady. Dáriger serebraldy saldaný, ıaǵnı týǵannan aýyratyn balalardyń da ortalyqqa jıi qaıyrylatynan jetkizdi. Qıyny sol, mundaı dıagnozben kelgender 18 jasqa deıin ortalyqta emdelip, odan ári qaıda bararyn bilmeı del-sal kúıge túsedi. Aýtızmge shaldyqqandar jyldan-jylǵa kóbeıip keledi. Alaıda múmkindigi mol ortalyq aýtızmmen syrqattanǵandardyń tósektik ornyn arttyryp, basqalaryn azaıta almaıdy.
Ortalyqty aralap júrgen sátte kenet «tusaýymdy kesken aǵa emessiz be?», dep dárigerdiń aldyna túsip qolyn usynǵan bala saýlyq surady. Kóp uzamaı, balanyń anasy da kelgen soń, áńgimege tarttyq.
– Balamyz balalardyń sal aýrýynyń gıperkınezıkalyq forma degen túrimen syrqattanǵan. Ikemsizdeý edi. Bir jas úsh aıdan asqanda Allanyń qalaýymen aıaǵyn basty. Sonda Joltaı dáriger tusaýyn kesken edi. Únemi kelgende balama tusaýyn kesken aǵasyn kórsetetinmin. Osyndaı ortalyqtar ashylyp, erekshe balalarǵa qoldaý kórsetilsin. Balalarymyz aýyrmasyn. Sodan beri mine, ortalyqqa tórtinshi márte kelip turmyz, – dedi Almaty oblysynan kelgen Janna Qasymova.
Biri bilse biri bilmes, biraq ortalyqta áleýmettik beıimdeýden keıin buryn-sońdy úıden shyqpaǵan balalar án aıtyp, bı bıleýdi úırenip qabileti ashylady eken. Árıne, dárigerler týabitti, tuqym qýalaıtyn aýrýlardy barynsha aldyn alýǵa járdemdesýden qashpaıdy. Biraq týǵanda saý bolyp, oqystan jaraqat, ınsýlt alǵan balalardy barynsha jyldam qabyldaýǵa tyrysyp baǵady. О́ıtkeni olar syrqattyń jedel kezeńinen ótkennen keıin, sozylmaly kezeńde jedel emdelip, odan ári shıpajaılarǵa barsa aıaǵynan turyp ketýge múmkindigi mol. Tuńǵysh Prezıdent qorynyń qoldaýymen 2021 jyly óńirlerde 8 ońaltý ortalyǵy ashylsa, bıyl 13 ortalyq paıdalanýǵa berilipti. Mundaǵy metodıkalyq ortalyqta medısına mamandary kýrstan ótip, taǵy bir qosymsha mamandyqty meńgerýde. Demek, óńirdegi balalarǵa arnalǵan ońaltý ortalyqtary jańa ǵımaratpen qosa, bilikti mamandarmen qamtylýda.