Kúrdeli jóndeýdiń kúrmeýi sheshile me?

Alty qabat aýrýhana ǵımaratyn jóndeýden ótkizýge «Jumyspen qamtý­dyń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda respýblıka bıýdjetinen 1 mlrd 204 mln teńge bólingen. Qomaqty qarjynyń 920 mln teńgesi ıgerilgenimen, odan ber­gi aralyqta qurylys materıaldary 2-3 ese qymbattap ketken soń, qalǵan qarjy jumysty aıaqtaýǵa jetpeı qalǵan.

Kúrdeli jóndeý jumystary orta jolda nege toqtap qaldy degen saýalǵa ár taraptyń óz jaýaby bar. Merdiger joba durys jasalmaǵan, ýaqytynda qar­­jy aýdarylmady, ǵımarat der kezinde bosatylmady, bas dáriger keli­simshartty zańsyz buzyp, jumysty toq­tatyp tastady dep tapsyrys berý­shini kinálaıdy. Al aýrýhananyń bu­ryn­ǵy basshysy qurylysshylar jumysty óz ýaqytynda tapsyryp bere almaǵandyqtan kelisimshartty buzyp, merdi­germen qoshtasýǵa týra keldi, zań osyny talap etti degen ýáj aıtady.

Kúrdeli jóndeýdiń jobalyq-sme­ta­lyq qujatyn 2020 jyly astanalyq «Tabys+» seriktestigi jasaǵan. Qu­jat daıyn bolǵan soń, arnaıy memle­ket­tik saraptamadan ótedi. Odan keıin mer­digerdi anyqtaý maqsatynda jarııalan­ǵan konkýrsty Ekibastuz qalasynan «Vershına» atty fırma jeńip shyǵady.

«Myltyqtyń basýyna qulannyń qasýy» demekshi, dál kúrdeli jóndeý bas­talar tusta búkil álemdi tyrp etkizbeı búrip tastaǵan koronavırýs indeti asqy­nyp, jer-jerde karantın tártibi kúsheıip ketken.

– «Vershına» fırmasymen kelisimge otyrdyq. Shart boıynsha 220 tósektik ǵımarattyń bárin bosatyp, bul jerden ketip qalýymyz kerek boldy. Biraq biz kete almaı qaldyq. Sebebi sol jyly naýryzda pandemııa bastalyp, kóshetin ǵımarat taba almadyq, – deıdi oblystyq balalar aýrýhanasynyń bas dárigeri Ulyqbek Asylbekov.

– Búkil aýrýhanalar, tipti Qosta­naı­daǵy «Drýjba» shıpajaıyna deıin jap­paı ınfeksııalyq gospıtalǵa aı­na­lyp jatqan asa bir aýyr kezeń edi. Kóshetin jerdi Densaýlyq saqtaý bas­qarmasy da taýyp bere almady. Amalsyz ujymdy jınap, 2006 jylǵy jóndeý ju­mystaryn qalaı ótkizdińder dep su­radym. Áriptesterim ǵımarattyń jar­tysyn bosatyp berdik, arǵy bette jóndeý aıaqtalǵan soń, bergi betti bo­sattyq dedi. Sodan muny basqarma basshysyna aıttym, ol ákimdikke jet­kizdi. Osylaısha, 10 tamyzda as ázir­leı­tin blokty, garajdy, kir jýatyn ǵımaratty, 13 tamyzda aýrýhananyń jartysyn bosatyp berdik. Merdiger birden jumysqa kirisip ketti. Áýejaı jaqtaǵy modýldi ınfeksııalyq ortalyq salynyp bitken soń, jeltoqsannyń 15-si kúni bul ǵımarattan birjola kóship, buǵan deıin koronavırýs juqtyrǵan naýqastar jatqan ortalyqtaǵy 3-shi korpýsqa ornalastyq, – dedi ol.

Aýrýhana merdigerge ǵımaratty 7 qańtarda bosatyp beredi. Shart boıynsha jóndeý jumysy 2021 jyldyń 31 qańtarynda aıaqtalýy kerek. Koronavırýs indeti ǵımaratty ýaqtyly bosatýǵa mursat bermegen soń, qos tarap sot ar­qyly ymyra kelisimge kelip, jóndeý merzimin tamyzǵa deıin, 6 aıǵa uzartady. Biraq mejeli ýaqytta jumys bitpeı qalyp, jobalyq-smetalyq qujat durys jasalmaǵan degendi alǵa tartqan merdiger jóndeý jumystarynyń merzimin sot arqyly taǵy sozdyrtpaq bolady. Alaıda sot buǵan ruqsat ete qoımaıdy. Zań bo­ıynsha merdiger óz mindetin belgilengen merzim ishinde oryndamasa, tapsyrys berýshi bir aıdyń ishinde kelisimshartty toqtatýǵa tıis. Osylaısha, burynǵy bas dáriger aldyn ala kelisimshart buzý týraly málimdeme jiberip, bir aı ótken soń merdigermen at quıryǵyn kesisedi.

Artynsha merdiger aýrýhana basshy­lyǵyn sotqa beredi. Qalalyq sot bas dári­ger shartty zań aıasynda durys toq­tatqan degen sheshim shyǵarǵanymen, merdigerdiń appelıasııalyq shaǵymynan keıin oblystyq sot bas dárigerdi aıypty etip shyǵarǵan.

– Men zań talaby boıynsha óz min­de­timdi atqardym. Buǵan olar kelis­pedi. Sonymen taǵy sot bastaldy. Merdiger óz talap-aryzyn berdi. Biz de keıinirek óz talap-aryzymyzdy berdik. О́tken jylǵy 2 qarashada sot ekonomıkalyq qurylystyq-tehnıkalyq saraptama jasaý kerek degen sheshim shyǵardy. Ony Astanadaǵy sot saraptamalary ınstıtýty jasady. Sol saraptama 10 aıǵa sozyldy ǵoı, nátıjesi 2022 jyldyń qazanynda shyqty. Instıtýt 30-ǵa jýyq suraqtyń tórt-beseýine ǵana jaýap bere aldy, qalǵany jaýapsyz qaldy. Qazir oblys ákimdiginiń aralasýymen smeta qujatyna tolyqtyrýlar men ózge­rister engizilip, qosymsha qarjy kózi qarastyrylyp jatyr. О́ıtkeni jóndeý jumystary bastalǵan kezde qurylys materıaldarynyń baǵasy basqa edi, qazir kem degende 2-3 ese qym­battap ketti, – dedi bas dáriger.

Bir qyzyǵy, quzyrly oryndar qury­lys­shynyń jumysyn nemese «Tabys+» seriktestigi jasaǵan jobanyń durys-bu­rys­tyǵyna kóz jetkizýdiń ornyna aýrý­­hanany qaıta-qaıta tekserip, qy­sym­dy kúsheıtken.

– Memlekettik sáýlet-qurylys ba­qy­laý basqarmasynan eki ret kelip tek­ser­di. Revızııalyq komıssııa tekserdi. Departamenttiń ishki memlekettik aýdıti kelip tekserdi. Men qurylys mamany nemese ınjener, ıá bolmasa zańger emespin, dárigermin. Tekserýshiler kúrdeli jóndeý júrgizý jónindegi jobany bas dáriger basqaryp, jumysty sol júrgizdi deıdi. Bul naǵyz paradoks qoı. Buǵan meniń bilimim jetpeıdi. Eger maǵan medısınaǵa qatysty suraq qoısa, oǵan jaýap bere alamyn. Sondyqtan jumystyń oryndalýyn baqylaý úshin 11 mln teńgeden astam qarjyǵa jobany jasaǵan avtormen kelisim jasalǵan. Jumystyń barysyn, durys-burys júrip jatqanyn eń aldymen sol qaraýy kerek qoı. Konkýrs boıynsha osy jóndeý jumystaryna tehnıkalyq baqylaý jasaýdy astanalyq mekeme utyp alǵan. Merdigerdiń jumysyn ol da tekserý kerek. Olardan keıin baryp, meniń orynbasarym tekseredi. Sodan keıin tólenetin aqshaǵa men qol qoıýym kerek. Aqyr aıaǵynda meni ǵana kináli etip shyǵara beredi. Joǵaryda atalǵandardy nege teksermeıdi? – deıdi burynǵy bas dáriger.

Qurylys normalaryna sáıkes emdeý mekemelerine juqa ári tegis, súrtýge, za­lal­syzdandyrýǵa qolaıly gıgıenalyq radıator ornatylýy kerek. Smetalyq joba boıynsha osylaı kórsetilgenimen, merdiger balalar aýrýhanasyna mektep, toıhanalarǵa qoıylatyn aldy-artyn súrtýge qolaısyz, shańyn súrtkende qol jete qoımaıtyn qýys-qýysy kóp jaı jylý radıatorlaryn ornatqan.

Dáriger-mamannyń aıtýynsha, aýrýha­naǵa qoıylatyn talap erekshe bolady. Máselen, operasııa jasaıtyn bólmelerde qandaı da bir ınfeksııa tarap ketse, onyń arty qaıǵyly jaǵdaıǵa ulasýy múmkin. Sondyqtan mundaı salǵyrttyqqa jol berýge bolmaıdy. Bul radıatorlardy da aýys­tyrý kerek.

Balalar neırohırýrgi Ulyqbek Asylbekov Qostanaıǵa oblystyq densaý­lyq saqtaý basqarmasynyń shaqyrtýymen Astana qalasynan 2019 jyly keldi. Bilikti maman birden balalar aýrýhanasynan 5 oryndyq neırohırýrgııa bólimin ashyp, tuńǵysh ret júıke júıesinde aqaýy bar balalarǵa jergilikti jerde operasııa jasaı bastady. Dáriger-neırohırýrg búginge deıin osyndaı 70 shaqty nárestege kúrdeli operasııa jasa­ǵan.

– 2019 jyly shildede birinshi ret sábıdiń mı isigine operasııa jasadyq. Qa­zir ol balanyń densaýlyǵy jaqsy, mek­tepke baryp júr, – deıdi maman.

Densaýlyq basqarmasynyń basshy­lyǵy taıaýda bas dárigerdi ornynan aldy. Jergilikti basylymdar oǵan balalar aýrýhanasyndaǵy kúrdeli jóndeýdiń toqyrap qalǵany emes, balalar aýrýhanasyna júrgizilgen ishki tekseris nátıjesinde anyqtalǵan emdeý úderisiniń durys uıymdastyrylmaǵany jáne sanı­tarlyq normalardyń buzylýy sebep bolǵan dep jazdy. Al balalar neı­rohırýrginiń ózi eshqandaı ishki tek­seris júrgizilmegenin, laýazymynan Eńbek kodeksiniń 111-baby 4-tarmaǵy boıynsha bosaǵanyn aıtady.

Mundaıda naýqas sábıler jatatyn alty qabatty bir ǵımarat qurylys jumystary aıaqsyz qalyp bos tursa, ekinshi ǵımarat ábden tozyp tursa, emdeý úderisi men sanıtarlyq talap qalaı buzylmaıdy degen oı keledi. Ǵımarat eski, sýyq bolsa, bas dárigerdiń qolynan ne qaıran keledi? Búginde óńirde Ulyqbek Asylbekov pen onyń jalǵyz shákirtinen ózge balalar neırohırýrgi joq. Birneshe jylǵa sozylǵan sot daýlary men moraldyq kúızelisten keıin onsyz da dáriger tapshy óńirde bilikti mamannyń qalý-qalmaýy ekitalaı.

– Qazirshe neırohırýrg bolyp jumys istep jatyrmyn. Jańa jyldan keıin oılanyp kóremin ǵoı, bul jerde ne isteımin, qaıtatyn shyǵarmyn, – dedi dáriger.

Jalpy, respýblıka kóleminde eń joǵarǵy aılyqty Qostanaı oblysynyń dárigerleri alady. Munyń basty sebebi, kadr jetispeıdi. Búginde balalar aýrýhanasynda 167 dárigerlik shtat bar. Biraq nebári 71 adam jumys istep jatyr. Bul – búkil shtattyń 43 paıyzy, tipti 50 paıyzǵa da jetpeıdi. Emdeý mekemesinde 292 medbıke jumys isteýi kerek, onyń ornyna 162 medbıke eńbek etedi. Iаǵnı bir dáriger eki adamnyń jumysyn atqaryp júr.

– Ras, eki adamnyń jumysyn jasap jatyr. Oǵan eki adamnyń aılyǵy tólenedi ǵoı. Zań boıynsha, negizi, bir dáriger bir jarym júktemeden ar­tyq jumys isteýge bolmaıdy. Al biz­de keı­bir dárigerler eki júktemege deıin ju­mys istep júr. О́ıtkeni táýlik boıy ju­mys toqtamaıdy. Naýqastardy qa­byldaý bólimi táýligine 24 saǵat ju­mys isteıdi. Jedel járdem kez kelgen mı­nýtta naýqas alyp kelýi múmkin. Son­dyqtan ol jerden dáriger kete almaıdy. Bizdiń dárigerlerdiń kóbi óz bó­li­mindegi jumysyn aıaqtaǵan soń, qa­byl­daý bólimine baryp kezekshilik etedi. Erteńinde tańerteń úıine bara alsa barady, bara almasa óz bólimshesine qaıta kelip, kún jarymǵa deıin jumysyn atqa­ra­dy. Bir jarym táýlik jumys isteıdi, – deıdi dáriger-maman.

Sońǵy bir-eki jyldyń ishinde óńirde kadr máselesi de birtindep sheshile bas­tady. Sonyń ózinde qazir neanatolog, annestıozolog, ftzıator, pedıatr men ınfeksıonıster jetispeıdi. Mamandardyń pikirinshe, mundaı dárigerler kóbinese iri qalalarǵa turaqtap qalǵysy keledi. Aýylǵa baryp jatqandardyń kóbi jalpy praktıka dárigerleri. Bizge jylyna 1-2 maman keledi. Al eresekter jatatyn oblystyq aýrýhanaǵa kóbirek kelip jatyr. Bizge az keletin sebebi, balalarmen jumys isteý áldeqaıda qıyn. О́kinishke qaraı, rezıdentýrany bitirgen túlekterdiń 75-80 paıyzy eresekter medısınasyna ketedi. Balalar medısınasyna 20-25 paıyzy ǵana keledi. Bala sizge qaı jeri aýyryp turǵanyn aıta almaıdy ǵoı, – deıdi U.Asylbekov.

Al merdigerdiń jumysyna kelsek, aýrýhananyń birde-bir ǵımaraty so­ńyna deıin jóndelmegen. Ottegi tu­ra­tyn kompressorlyq ǵımarat, kir jýa­­tyn ǵımarat pen garaj, as pisiretin ǵı­ma­­rattaǵy jumystyń 10-15 paıyzy, 6 qa­batty negizgi ǵımarattyń «A» blo­gi­niń 5 paıyzy, ekinshi jartysynyń 20 paıyzy bitpeı tur. Búginde merdiger men aýrýhana arasynda jasalǵan sharttyń kúshi joıylǵan. Oblystyq qurylys bas­qarmasynyń basshysynan balalar aýrý­hanasyndaǵy kúrdeli jóndeý qashan jal­ǵasady dep surap edik, jobaǵa respýb­­lıka bıýdjetinen qarjy bólingen, bizdiń quzyrymyzda emes degen jaýap aldyq. Jumysty kim jalǵastyratynyn aldaǵy ýaqyt kórsetedi.

Qostanaı oblysy