Kompanııa bırjada qarjylandyrýdy tartý úshin lıstıng úderisinen ótýi kerek. Lıstıng prosedýrasynyń máni – baǵaly qaǵazdar men onyń emıtentiniń Bırja tizimine engizý talaptaryna sáıkestigin tekserý. Bul rette kásipkerlik sýbektisiniń ashyqtyǵy jáne óz aksıonerleri men qarjylyq jaǵdaıy týraly aqparatty ashýǵa daıyndyǵy túıindi sát bolyp sanalady. KASE Basqarma tóraǵasynyń orynbasary Natalıa HOROShEVSKAIа qazaqstandyq qor bırjasynda lıstıng qalaı ótip jatqany jáne kásipkerlik sýbektilerin qoldaý úshin qandaı sharalar qabyldanyp jatqany týraly aıtyp berdi.
– Natalıa Iýrevna, ornalastyrý úshin durys saıtty qalaı tańdaýǵa bolady jáne lıstıngten ótý kezinde kompanııa qandaı talaptarǵa saı bolýy kerek?
– Búginde KASE – ártúrli kapıtaldandyrý uıymdarynyń qarjylandyrýyn tartý úshin barlyq jaǵdaı jasalǵan, saýdalanatyn qarjy quraldarynyń jetkilikti keń jıyntyǵy bar ámbebap saýda-sattyq alańy.
KASE resmı tizimi tórt alańǵa bólingen: «negizgi», «balamaly», «aralas» jáne «jeke ornalastyrý».
«Negizgi» alań qyzmet etý merzimi úsh jyldan asatyn jáne turaqty bıznesi bar iri kompanııalarǵa arnalǵan. Osy alańnyń kompanııalaryna basqa alańdarmen salystyrǵanda lıstıngke, sondaı-aq aqparatty ashýǵa neǵurlym qatań talaptar qoıyldy. Kompanııa sáıkes kelýge tıis krıterııler uıymnyń negizgi qyzmetinen túsetin tabystyń bolýy (keminde 3 mln AEK), sondaı-aq onyń aktıvteriniń mólsheri sońǵy úsh jyldyń árqaısysy úshin keminde 2 mln 550 myń AEK bolýǵa tıis. Kompanııanyń baǵaly qaǵazdary «Negizgi» alańda bolýy múmkin taǵy bir balama krıterıı bar – emıtenttiń Standard&Poor's halyqaralyq shkalasy boıynsha «BB-» deńgeıinen tómen emes qoldanystaǵy reıtıngilik baǵasynyń nemese Fitch nemese Moody's-ten uqsas deńgeıdegi reıtıngi bolýǵa tıis.
Osy alańnyń lıstıngilik kompanııalary úshin aqparatty ashýǵa jáne korporatıvtik basqarý deńgeıine qoıylatyn talaptar baǵaly qaǵazdar emıtentteri úshin jalpy talaptardan edáýir asyp túsedi.
«Balamaly» saýda-sattyq alańy shaǵyn jáne orta bıznes kompanııalary úshin quryldy. Tıisinshe, osy alańdaǵy lıstıngilik talaptar edáýir jumsaq, al aqparatty ashýǵa qoıylatyn talaptar zańnamada belgilengen bazalyq talaptarmen shekteledi. Bul rette KASE kásipkerlik sýbektileriniń ashyqtyq pen aıqyndyqqa degen umtylysyn quptaıdy. Álemdik tájirıbe kórsetkendeı, ashylatyn aqparattyń sapasy óte mańyzdy jáne táýekel syılyqaqysy kóbinese kompanııanyń naryqtyq (qoǵamdyq) tarıhyna baılanysty.
Osy alańnyń emıtentteri úshin eń tómengi lıstıngilik talaptar jáne qujattardyń ońaılatylǵan paketi belgilengen. Sondaı-aq bul alań basqalardan kompanııalardyń aqparatty jarııalaýǵa qoıylatyn talaptardyń is júzinde joqtyǵymen erekshelenedi.
«Aralas» alań qazaqstandyq bıznestiń ókilderi bolyp tabylmaıtyn túrli emıtentterdiń baǵaly qaǵazdaryna arnalǵan. Mysaly, memlekettik oblıgasııalar, halyqaralyq qarjy uıymdarynyń baǵaly qaǵazdary, ınvestısııalyq qorlar, ıslamdyq nemese týyndy baǵaly qaǵazdar úshin.
2021 jyldyń qarashasynda «aralas» alańda sheteldik emıtentterdiń ETF aksııalary men baǵaly qaǵazdary saýdalanatyn KASE GLOBAL jańa sektory paıda boldy.
– KASE-de baǵaly qaǵazdar lıstıngin josparlaıtyn kompanııa neni bilýi kerek? Lıstıng prosesi qansha ýaqytty alady?
– Kompanııanyń baǵaly qaǵazdary qor bırjasynda saýdalanýy úshin emıtent nemese baǵaly qaǵazdardyń ruqsattama bastamashysy lıstıng prosedýrasynan ótýi kerek. Jalpy, lıstıng – bul qarapaıym prosedýra, biraq ony daıyndaý úshin kompanııanyń belgili bir ýaqyty men resýrstary qajet. Kompanııanyń lıstıngten ótpes buryn ózin jáne baǵaly qaǵazdardyń talaptarǵa sáıkestigin tekserý mańyzdy. Mysaly, qarjylyq esep berýdiń qandaı standarttary boıynsha jasalatynyn, onyń qarjylyq esep berýshiliginiń aýdıti boıynsha qandaı aýdıtorlyq uıym qyzmet kórsetetinin, lıstıngke talap etiletin barlyq qujattyń bar-joǵyn tekserý jáne qarjylyq keńes berý qyzmetterin kórsetetin uıymdy tartý.
Lıstıng merzimine keletin bolsaq, bul prosedýra ortasha eseppen 30 kúnge deıin sozylady jáne negizinen daıyndalǵan qujattar paketiniń sapasyna, lıstıngilik alymdardy tóleý merzimine baılanysty. Tıisinshe, eger kompanııa aldyn ala daıyndyqty bastasa jáne qujattardyń tolyq paketin sapaly qalyptastyrsa, onda lıstıng prosedýrasy áldeqaıda az ýaqytty alady. Baǵaly qaǵazdary KASE tizimderine engizilgen lıstıngilik kompanııalar úshin lıstıng prosedýrasynyń merzimi ýaqyt boıynsha edáýir qysqa bolýy múmkin ekenin atap ótken jón.
– Jyl basynan beri KASE lıstınginen qansha kompanııa ótti?
– 2022 jyldyń qańtar-qarasha aılarynda KASE saýda-sattyq tizimderine 34 qazaqstandyq kompanııanyń korporatıvtik baǵaly qaǵazdarynyń 67 shyǵarylymy engizildi. О́tken jyldyń osy kezeńinde 37 kompanııanyń 81 baǵaly qaǵazdar shyǵarylymy engizildi. Jyl basynda qazaqstandyq kompanııalardyń emıssııalyq belsendiliginiń belgili bir tómendeýi baıqaldy. Bul ınflıasııa jaǵdaıynda borysh naryǵynyń ósken mólsherlemelerimen, sondaı-aq ishki jáne syrtqy naryqtardyń barlyq segmentteriniń joǵary qubylmalylyǵymen baılanysty boldy.
Bul rette aınalys merzimi 12 aıdan aspaıtyn kommersııalyq oblıgasııalar lıstıngine qyzyǵýshylyqtyń artýy baıqalady. Bul kompanııanyń qysqa merzimdi qorlandyrýdy jyldam tartý qajettiligin qanaǵattandyrady. Ádette, mundaı oblıgasııalardyń lıstıngi ýaqyt boıynsha edáýir qysqa jáne qujattardyń kólemi boıynsha jeńil. О́ıtkeni mundaı oblıgasııalardy baǵaly qaǵazdary KASE tizimderine engizilgen kompanııalar shyǵarady.