Táýelsizdik – tereń uǵym. Elimiz úshin erekshe kún – 1991 jyldyń 16 jeltoqsanynda Qazaqstannyń Joǵarǵy Keńesi «Táýelsizdik pen memlekettiń egemendigi týraly» zań qabyldap, búkil álemge táýelsizdigimizdi jarııalady. Mine, bıyl elimizdiń táýelsizdiginiń 31 jyldyǵyn úlken saıası órleý ústinde qarsy alyp otyrmyz. Qazaqstan tarıhynda altyn áriptermen jazylatyn bul kúnniń máni de, mańyzy da erekshe. Osy aıtýly merekeni Astana qalasy Ádilet departamentiniń ujymy da laıyqty qarsy alyp otyr.
Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi Qazaqstan halqyna Joldaýynda respýblıka turǵyndarynyń ál-aýqatyn jaqsartyp, ıgiligin molaıtý jolynda memlekettik organdardyń aldyna bıik mindetter qoıyldy. Astana qalasynyń Ádilet departamenti de osy Joldaýdaǵy tapsyrmalardy júzege asyrý baǵytynda jumys istep keledi. Búgingi tańda departament ujymynyń barlyq kúsh-jigeri mine osy maqsattarǵa jumyldyrylyp otyr.
Barlyq memlekettik organdar sııaqty Astana qalasynyń Ádilet departamenti de óziniń kúndelikti atqaryp otyrǵan qyzmetinde «Ádilet organdary týraly», «Atqarýshylyq is júrgizý jáne sot oryndaýshylarynyń mártebesi týraly», «Notarıat týraly» Qazaqstan Respýblıkasynyń zańdary men basqa da quqyqtyq aktilerdi basshylyqqa alady. Bir sózben aıtqanda, Ádilet departamentiniń ózine júktelgen barlyq salalar boıynsha qyzmetin atqarý úshin qajetti quqyqtyq negiz bar.
Departamenttiń bıyl atqarǵan qyzmetine jasalǵan aldyn ala taldaý ótken jylmen salystyrǵanda jumys kórsetkishteriniń birshama artqanyn kórsetti. Azamattardyń zańdy múddeleri men quqyqtaryn qamtamasyz etý - eń basty mindet. Bul baǵytta qala turǵyndaryna kórsetiler qyzmet sapasyn jaqsartý basty nazarymyzda. Sondyqtan da notarıýstar men advokattardyń, azamattyq hal aktilerin tirkeý organdarynyń jáne sot oryndaýshylarynyń jumysy ýaqyt talabyna saı uıymdastyrylýda. Osynyń nátıjesinde turǵyndar ózderi qalaǵan qyzmet túrleri boıynsha tıisti jaýap ala alady ári olar qoıǵan máseleler de oń sheshimin tabýda.
Azamattardyń zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý jáne qamtamasyz etý departament qyzmetindegi basty mindetterdiń biri. Osy baǵytta olardyń tarapynan qoıylyp otyrǵan máseleler men aryz-shaǵymdardyń ýaqyt ótken saıyn kóbeıip kele jatqany baıqalýda. Bul bir jaǵynan qala turǵyndarynyń quqyqtyq saýattylyǵynyń artyp kele jatqanyn bildirse, ekinshi jaǵynan ózderiniń zııatkerlik menshik quqyqtarynyń Ádilet departamentiniń osy baǵytta jumys isteıtin bólimi tarapynan tıisinshe qorǵalatynyna degen senimdi bildiredi.
Qazirgi tańda osy baǵyttaǵy jumys jan-jaqty júzege asyrylýda. Bul elorda halqynyń sanynyń artýyna, sondaı-aq azamattardyń ózderiniń zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaýǵa áldeqaıda jaýapkershilikpen qaraýyna da baılanysty bolyp otyr. Osy baǵytta quqyqtyq túsindirý jumystary da keńinen júrgizilýde. Atap aıtqanda, qaladaǵy joǵary oqý oryndarynda, sondaı-aq kolledjderde zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý taqyryby boıynsha dárister men basqa da is-sharalardy ótkizý dástúrge aınaldy. Olarǵa departamenttiń Zııatkerlik menshik quqyǵyn qorǵaý bóliminiń qyzmetkerleri belsene qatysýda. О́tken jylmen salystyrǵanda naq osyndaı is-sharalar sany bıyl anaǵurlym artty. Bul azamattardyń ózderiniń quqyqtaryn qorǵaý boıynsha mamandardan mol málimet alýyna múmkindik berip otyr.
Departamenttiń atqaryp otyrǵan basty mindetteriniń biri - atqarýshylyq is júrgizý, ıaǵnı sot oryndaýshylarynyń sot aktilerin oryndaý jónindegi jumysy. Tek osy jyldyń on bir aıynda olar 342 638 atqarýshylyq is júrgizdi. Sottarda qaralatyn isterdiń ýaqyt ótken saıyn artýyna oraı tıisinshe oryndalatyn sot aktileriniń sany da kóbeıe túsýde. Muny azamattardyń sotqa degen seniminiń artqany, ózderiniń buzylǵan quqyqtaryn sot arqyly qalpyna keltirýge degen umtylysy dep túsinemiz. Osyǵan baılanysty sot oryndaýshylaryna júkteler jumys aýqymy da kóbeıip kele jatyr.
Sot sheshimderin oryndaý jónindegi mindetpen memlekettik sot oryndaýshylarymen qatar jeke sot oryndaýshylary da aınalysýda. Osy oraıda ótken jylmen salystyrǵanda olardyń qatary kóbeıe túskenin aıta ketken oryndy dep esepteımin. О́ıtkeni jeke sot oryndaýshylarynyń da ıyǵyna túsetin jaýapkershilik júgi aýyr. Osy jyldyń on bir aıynda memlekettik jáne jeke sot oryndaýshylary 32 mlrd teńgeniń memleket qazynasyna qaıtarylýyna qol jetkizdi.
Sot oryndaýshylarynyń qataryn óz isterin jaqsy biletin ári osy salada tájirıbesi mol mamandarmen tolyqtyrý óziniń laıyqty nátıjesin berip otyr. Qazirdiń ózinde, mysaly, jeke sot oryndaýshylarynyń sany 250 adamǵa jetti. Olardyń zań talaptaryna saı bilikti is-áreketteriniń nátıjesinde atqarýshylyq is júrgizý sapasy da jaqsara tústi. Biz aldaǵy ýaqytta da osy qarqyndy tómendetpeı, azamattardyń zańdy múddeleri men quqyqtaryn qorǵaýdy barynsha qamtamasyz etýge kúsh salamyz.
Azamattarǵa notarıattyq qyzmet kórsetý boıynsha da belgili bir jetistikter bar. Elorda turǵyndaryna osy baǵytta qyzmet kórsetetin notarıattar qatary jyl ótken saıyn kóbeıip keledi. Olar bul kúnderi ózderiniń aldarynda turǵan mindetterdi jaýapkershilikpen atqaryp, turǵyndarǵa notarıattyq qyzmet kórsetýmen qatar olarǵa zań talaptaryn túsindirý boıynsha da belgili bir jumystardy júzege asyrýda.
Qaı salada bolmasyn jumystyń tabyspen iske asyrylýy, alǵa qoıylǵan mejelerdiń oryndalýy kadrlyq áleýetke baılanysty. Osy turǵydan alǵanda Astana qalasynyń Ádilet departamentinde belgili bir josparly is-sharalar júzege asyrylyp keledi. Eń bastysy, árıne, tapsyrylǵan ýchaskege jaýapkershilikpen qaraý. Biz kúndelikti jumysymyzda kadrlardyń nazaryn naq osyǵan aýdaryp otyramyz. Árıne, munyń nátıjesi de joq emes. Sońǵy jyldary departament qyzmetkerlerin irikteýge basa mán berýdiń nátıjesinde óz isterin jaýapkershilikti sezine otyryp tııanaqty atqaratyn kadrlar quramy qalyptasty.
Kadrlardy tárbıeleý, oqytý, olardyń biliktiligin arttyrý máselelerine apparat keńesiniń otyrystarynda da basa nazar aýdarylady. Jumysta kemshilikterge jol berilgen jaǵdaılarda kadrlardyń jaýapkershiligi týraly máseleni qarap, tipti tártiptik jaza qoldanýǵa týra keledi. Osynyń bári memlekettik qyzmetshilerdiń qala turǵyndarynyń zańdy talaptaryn buljytpaı oryndaýdy qamtamasyz etýi maqsatynda júzege asyrylýda. Biz osy máselege aldaǵy ýaqytta da tıisti nazar aýdaramyz.
Azamattardyń ótinishterimen jumysty jolǵa qoıý búgingi kúnniń basty talaby. Sondyqtan da osy másele de turaqty baqylaýǵa alynyp otyr. Árıne, memlekettik qyzmetshi óziniń fýnksıonaldyq mindetterin tıisinshe atqarmasa sol jerde kemshilikterdiń de bolatyny belgili. Osyǵan baılanysty aryz-shaǵymdar jazylyp, munyń aıaǵy azamattardyń oryndy renishin týdyrady. Buǵan jol bermeý úshin departament qyzmetkerlerinen azamattardyń ótinishterine barynsha sergek qaraý talap etilip otyr. Máselen, ózderine kórsetiletin qyzmetter týraly olardyń tarapynan túsetin ótinishter sany kóbeıip keledi. Mysaly, ótken jyly osyndaı 9 948 ótinish tússe, osy jyly 11 112 ótinish tirkeldi. Barlyq ótinishter boıynsha aryz ıelerine zań talaptaryna saı jaýap qaıtaryldy. Muny osy baǵytta atqarylyp jatqan jumystardyń nátıjesi dep esepteýge bolady.
Memleket basshysy jańa Qazaqstandy qurý jóninde alǵa bıik mindetterdi qoıa otyryp, halyqtyń muń-muqtajyna barynsha nazar aýdarýdy talap etip otyr. Osy oraıda azamattardy qabyldaýǵa da barynsha mán berilýde. Aıtalyq, departament boıynsha jyl basynan beri 128 azamat qabyldandy. Sonymen qatar olardy departamentke kelýge ýaqyty nemese múmkindigi bolmaǵan jaǵdaıda qashyqtan qabyldaý máselesine de únemi kóńil bólip otyrmyz. Osynyń nátıjesinde bıyl jyl basynan beri 4 onlaın-qabyldaý ótkizildi. Bul, árıne, turǵyndar úshin óte tıimdi. Birinshiden, olar ýaqytty únemdese, ekinshiden, jol júrip, shyǵyndanbaıtyn bolady.
Biz sonymen qatar memlekettik organdarmen hat-habar alysý kezinde is qaǵazdaryn elektrondy túrde júrgizýdi de jolǵa qoıdyq. Osynyń nátıjesinde qujattardy qaǵaz nusqadan góri kóbinese elektrondyq nusqada resimdeýge qol jetkizdik. Aldaǵy ýaqytta elektrondy qujat aınalymyn túgeldeı derlik elektrondy nusqada júrgizýdi josparlap otyrmyz.
El ómirinde sońǵy jyldary júzege asyrylyp jatqan úlken ózgerister, atap aıtqanda, jýyrda ǵana ótken kezekten tys Respýblıka Prezıdentin saılaý egemen ári táýelsiz elimizdiń ómirindegi saıası mańyzy zor eleýli oqıǵa boldy.
Astana qalasy Ádilet departamentiniń ujymy da óziniń qol jetkizgen nátıjelerin jańa mártebege ıe bolyp otyrǵan memlekettik mereke – Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdigi kúnine arnaıdy.
Arman AQYLBAI,
Astana qalasy Ádilet departamentiniń basshysy