Jastardy qoldaý – bolashaqty oılaý

Elimizde jastarǵa arnalǵan memlekettik saıasattyń negizgi baǵyty – jastardyń rýhanı, mádenı damýyn, bilim alýyn, kásibı biliktilikti arttyrýyn, fızıkalyq turǵydan tolyq­qandy damýyn, quqyǵyn qorǵaý jaqsartý, zańdy múddesiniń joǵary turýy men sheshim qabyl­daý úderisterine atsalysýyn rettep, áleýmettik-ekonomıkalyq, qoǵamdyq-saıası qamtamasyz etý, sondaı-aq olardyń jaǵdaıyn jaqsartý.

Memleket birinshi kezekte jastardyń sapaly bilim alýyn,­ densaýlyǵyn saq­taý­dy, jumyspen qamtýdy, kásip­ker­lik­pen aınalysýyn, turaqty baspanamen qamtylýyn, sybaılas jemqorlyqqa qarsy tárbıe alýyn, ekologııalyq má­­denıetin qalyptastyrýyn, má­­denı demalysqa baýlýdy jáne talantty jastarǵa kó­mek berýdi basym ba­ǵyt­­ta qarastyrady. 2009 jy­ly elimizde «Jastar jy­ly» ­dep jarııalanýy beker emes. Qazirdiń ózinde mem­le­ket­tik baǵdarlamalarda jas­tardy qoldaý sharala­ry­na basymdyq beriledi. «Qazaq­stan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine memle­ket­tik jastar saıasaty jáne áleý­­mettik qamsyzdandyrý má­se­leleri boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» zańǵa qol qoıylýy jastar saıasatyna jańa serpilis ákeledi degen senim mol.

Jańa zańnyń ıgiligin barsha jastar kóredi dep senim bildirgen Aqparat jáne qoǵam­dyq damý mınıstri Darhan Qydyráli: «Qazaqstan álemdik jastardyń damýy ındeksinde 150 memlekettiń ishinde 54-orynda tur. Jastardyń damý ındeksinde negizgi 12 komponentiniń 9 tar­ma­ǵy boıynsha paıyzdyq koef­fısıentter óskeni baıqa­la­dy. Jalpy, jastarymyz san túrli oı-pikiri, san alýan ustanym-baǵyty, kózqarasyna qaramastan ortaq múddege jumylǵany jón. Al atalǵan zań jastar saıa­satyn iske asyrý bo­ıyn­sha mem­le­ket­tik organdar qyzmetiniń tıim­di­ligin art­ty­­rý­ǵa múmkindik be­re­di», deıdi. Sonymen zańdaǵy ózgerister qandaı?

Eń bastysy – jastardyń damý ındeksi jáne ýaqytsha jumysqa ornalaspaǵan jastar (NEET sanatyndaǵy jastar) degen uǵymdar zańnamalyq turǵyda bekitildi. Elimizde ju­mys­syz jáne oqýdan shyǵyp qalǵan jastar kóp ekeni belgili. Bul másele zańda keńinen qaras­tyryldy. Birinshi ret NEET sanatyndaǵy jastardyń ındıkatory aıqyndalady. Endi osy baǵytta aýqymdy jumystar júr­gizilip, túrli áleýmettik kó­mek beriledi.

Sonymen qatar zań aıasynda jastardyń jas shegi 29-dan 35 jasqa deıin ulǵaıtyldy. Osy ózgeriske baılanysty elimizdegi jastardyń jalpy sany 6 mıl­lıonǵa jetip otyr. Jastarǵa turǵyn úıdi jeńildikpen jalǵa berý jónindegi baǵdarlamany ázirleý jáne iske asyrý boıyn­sha jergilikti atqarýshy or­gan­dar­dyń quzyreti keńeı­tildi. Jas­tar saıasaty baǵytynda budan ózge de birqatar mańyzdy ózgeris bar. Atalǵan zań jastar saıasatyn iske asyrý boıynsha memlekettik organdar qyz­me­tiniń tıimdiligin art­ty­rý­ǵa múmkindik beredi degen senim mol.

Zań jobasyn ázirleýge jaýapty bolǵan jumys tobynyń múshesi, Túrkistan oblysy Jas­tar resýrstyq ortalyǵynyń dırektory Erasyl Tólebaevtyń aıtýynsha, buǵan deıingi jastar saıa­saty týraly zańda tek aqpa­rat­tyq maǵlumat qamtylǵan.

– Eń áýeli «jastarmen ju­mys jónindegi maman» degen uǵym kirdi. Buǵan deıin Jas­tar resýrstyq ortalyǵynyń qyzmetkerleri eshqandaı sanatqa jatqyzylmaǵan edi. Sonymen qatar jastarǵa arnalǵan áleý­met­tik kórsetiletin qyzmetter qosyldy. Bul – jastardy qol­daý­ǵa baǵyttalǵan jobalar men baǵdarlamalardy iske asyrýdaǵy aqparattyq-konsýltatıvtik kó­mek. Taǵy bir atap óterligi, «jastar damý ındeksi» degen uǵym engizildi, bul «jastar qalaı jáne qaı baǵytta damý kerek?» degen suraqqa jaýap beredi. Eń bastysy, ýaqytsha bos júrgen jastardyń, ýaqytsha jumys istemeıtin, bilim berý uıymdarynda bilim almaıtyn nemese kásiptik daıarlyqtan, qaıta daıarlaýdan ótpeıtin, ju­myspen qamtý jáne bilim berý sa­lasynan tys qalǵan jas­­­tar­­­dyń bólek sanatqa jat­qy­­zylýy. Buǵan deıin mundaı sanat bolmaǵan-dy.

Túrkistan oblysynda jas­tar­dyń 81 paıyzy aýyldyq jerde turady. Zań aıasynda aýyl­da bos júrgen jastarmen aýqym­dy jumys júrgizemiz, – deıdi E.Tólebaev.

Qaı zamanda bolmasyn qo­ǵam­nyń qozǵaýshy kúshi – jas­tar. Búginde jastar ozyq ıdeıalarymen qarýlanyp, elimizdiń damyp, órkendeýine barynsha úles qosyp keledi. Memleket pen ult bolashaǵy jastarǵa tike­leı baılanysty ekenin eskersek, jańa zań el erteńi úshin jaqsy ózgerister men bastamalarǵa jol ashar qujat bolary anyq.