AQSh-tyń Lıvermor ulttyq zerthanasynyń ǵalymdary alǵash ret termoıadrolyq sıntezdeý nátıjesinde reaksııany bastaýǵa jumsalǵan energııadan kóp energııany alyp, ǵylymda úlken serpilis jasady. Bul – teorııa júzinde adamzatty sarqylmaıtyn energııa kózimen qamtamasyz etýge múmkindik beretin úlken jańalyq. Bul jóninde «The Financial Times» basylymy habarlady.
О́tken ǵasyrdyń 50-jyldarynan bastap fızıkter energııa alý úshin termoıadrolyq sıntezdi qoldanýdy armandady. Alaıda sıntez reaksııasyn bastaýǵa jumsalǵan energııadan bólingen energııa az bolyp keldi. Eger bul áreket oıdaǵydaı júzege asqanda atomdardy ydyratý arqyly jumys isteıtin kádimgi atom elektr stansalaryna da, kómirsýtek otynyna da balama bola alatyn edi jáne atmosferany búldiretin zııandy zattar da joıylatyn edi.
Osy atalǵan ınersııalyq basqarylatyn termoıadrolyq sıntez Lıvermor ulttyq zerthanasynda sátti oryndaldy. Munda álemdegi eń úlken lazermen sýtegi plazmasynyń kishkene bóligin sáýlelendirý qarastyryldy. Eksperıment ótken eki aptada jasaldy. Zerthanada ornalasqan National ignition Facility (NIF) ulttyq kesheninde jasalǵan sıntez reaksııalary 2,5 megadjoýl energııa óndirýge múmkindik berdi. Bul – lazermen jumsalǵan 2,1 megadjoýldiń shamamen 120%-y. AQSh energetıka mınıstrligi eksperıment nátıjesin úlken ǵylymı jetistik dep atady. Alynǵan málimetter áli de tekserilip jatyr.
«Bastapqy derekter NIF-tegi taǵy bir sátti tájirıbeni kórsetedi. Degenmen energııanyń shyǵýy týraly naqty derekter áli de naqtylanýda jáne biz onyń qazirgi ýaqytta shekti mánnen asyp ketkenin rastaı almaımyz. Iаǵnı bul taldaý áli júrip jatyr, sondyqtan prosess aıaqtalmaı turyp jarııalanǵan aqparat dál bolmaıdy», delingen Lıvermor zerthanasynyń habarlamasynda. Eger nátıjeler rastalsa, bul Lıvermor zerthanasynyń zertteýshileri ondaǵan jyldar boıy múmkin bolmaǵan maqsatqa qol jetkizdi degendi bildiredi.
Zerthana alańyndaǵy National Ignition Facility qondyrǵysy 3,5 mlrd dollar turady jáne bul bastapqyda áskerı ıadrolyq jarylystardy modeldeýge arnalǵan, biraq sıntezdik eksperımentter úshin de qoldanylǵan. О́tken jyly termoıadrolyq eksperıment arqyly lazerler jumsaǵan energııanyń 70%-yn óndirý múmkin bolǵan.
Kóptegen ǵalym termoıadrolyq elektr stansalary paıda bolǵanǵa deıin taǵy ondaǵan jyldar ótedi dep eseptese de, bul jańalyqtyń mańyzyn elemeýge bolmaıtynyn alǵa tartyp otyr. Termoıadrolyq reaksııalar ekologııalyq turǵydan qarapaıym ıadrolyq reaksııalarǵa qaraǵanda áldeqaıda qaýipsiz. Sonymen qatar teorııa júzinde sýtektiń az mólsheri de úıdi júzdegen jyldar boıy energııamen qamtamasyz ete alady. Qalaı degenmen bul kómir, gaz, taǵy basqa energııa kózderi ýaqyt ótken saıyn qymbattap bara jatqan qazirgi kezde óte ózekti jańalyq bolyp otyr.