Jazasyn óteýshiler de jumyspen qamtylady

Elimizde túzeý mekemeleriniń áleýeti tıimdi paıdalanylatyn bolsa, ónerkásipti órkendetýge de úles qosylar edi. Aıtalyq, bas bostandyǵynan aıyrylǵan azamattardyń eńbek kúshi shet­elderde keńinen paıdalanylady. Máselen, Italııanyń túzeý mekemelerinde «Túrmede jasal­ǵan» atty taýar belgisimen shyǵa­ry­latyn jastarǵa arnalǵan sándi kıimder úlken suranysqa ıe. Berlın túrmeleri dızaınerlik úlgi­men kóılek-shalbar, aıaq kıim, beldik, kostıýmder tigedi. Ondaǵy sottalýshy-jumyskerlerdiń aı­­­­lyq eńbekaqysy 300-ge jýyq evrony quraıdy. О́nimderi ǵalamtor saıttary arqyly satylady. Nemis túrmelerinde jumys isteıtin kom­­panııanyń óz áriptesteri men dı­ler­­leri bar. Sol sııaqty AQSh-taǵy túrme ındýstrııasy áskerı kıim­der men jabdyqtardyń – 100, mon­tajdaý quraldarynyń – 98, tur­­mystyq tehnıkanyń – 36 jáne keń­­se jıhazdarynyń 21 paıyzyn ón­­di­­redi. Ondaǵy jyldyq taýar aı­­na­lymy 70 mıllıard dollarǵa teń. Osy oraıda shyǵysqazaq­stan­dyqtar da sheteldik tájirı­belerge súıene otyryp, túzeý mekemelerinde ónerkásipti damytýdy kózdep otyr. Bul – sotta­lýshylarǵa jumys berip qana qoımaı, olardyń belgilengen jaza merzimin ótep bolǵanynsha eńbek tájirıbesin jınaqtaýyna, sondaı-aq, óńirdiń ekonomıkalyq damýyna aıtarlyqtaı tabys ákelýine múmkindik bermek. Osy másele oblystyq qylmystyq-atqarý júıesi departamentinde ótken otyrysta qaraldy. Oǵan óńir basshysy B.Saparbaev, oblystyq prokýratýra men basqarmalardyń basshylary qatysty. Túrmede otyrǵanymen aǵash pen temirden túıin túıetin ismerler jazasyn óteýshiler ara­synda jeterlik. Muny oblys ortalyǵyndaǵy 156/2 qatań rejim­degi túzeý mekemesinde jazasyn óteýshilerdiń qolynan shyq­qan túrli buıymdardan ańdaý­ǵa bolady. Jaza basqan jandar­dyń qolynan shyqqan mýzyka­lyq aspaptar, shahmat pen doıby taq­talary, aǵash sákiler, kórneki shyraǵ­dan­dar, aýlaǵa arnalǵan aǵash kúrke, qosalqy avtobólshekter men ózge de turmystyq buıymdar zaýyttan shyqqandaı kóz jaýyn alady. – Oblystaǵy túzeý mekeme­lerinde júzege asyrylmaǵan eńbek áleýeti men óndiristik múmkindikter kóp. Onda dánekerleý, elektr jáne tigin sehtary, daıyn ónimder qoımasy men basqa da bos turǵan oryndardy paıdalanýǵa bolady, – dedi oblystyq prokýratýra qyzmetkeri Oleg Morozov. Onyń aıtýynsha, un, jıhaz, kıiz basý, metall óńdeý, jaıaý júrginshi jolyna tas tósenishter daıarlaý, blok ónimderin jasaý sehtary tolyǵymen jaraq­tan­dyrylǵanymen tapsyrystyń joqtyǵyna baılanysty toqtap tur. Bul rettegi jumysty úılesti­rý baǵytynda qurylǵan «Eńbek-О́skemen» RMK mekemesiniń qyzmeti tym salǵyrt. Eńbekke qabiletti jazasyn óteýshiler ishinde 2303 dıplomdy mamandar bar. Olardyń arasynda temir jonýshy, tas qalaýshy, frezer syndy óndiriske qajetti mamandyq ıeleri jetkilikti. Eger olarǵa jumys tabylatyn bolsa, turaqty eńbekaqy alyp, qaryzdaryn óteýge, aǵaıyndaryna áleýmettik kómek kórsetýge, salyq tóleýge múmkindik týar edi. Bul sonymen birge, jazasyn ótep, bostandyqqa shyqqan soń qoǵamdyq ómirge beıimdelýine alǵyshart bola alady. Aıta ketken abzal, «Qaz­sınk», «Qazaqmys», «Tıtan-mag­nıı ­kombınaty» syndy iri ká­siporyndar jyl saıyn 30 myń dana jumys kıimin satyp alý maqsatynda  mıllıardtaǵan teńge jumsaıdy eken. Eger osy ónimdi óndirýdi túzeý mekemelerine júkteıtin bolsa, jazasyn óteý­shilerdi jumyspen qamtý máselesin de  sheshýge bolar edi. Dýman ANASh, «Egemen Qazaqstan». Shyǵys Qazaqstan oblysy.