Sýly-nýly, omyraýyna taqqan kúmis alqa tárizdi aıdyn shalqarlary bar óńirde 180-ge jýyq eldi meken taza aýyzsýǵa zárý bolyp otyr. Jyl saıyn bıýdjetten qyrýar qarajat bólingenimen, ıgilikti isti uıymdastyrýda kemshilik basym.
Osy jyly aýyl turǵyndaryn taza sýmen qamtý úshin respýblıkalyq bıýdjetten 12 mlrd, oblystyq bıýdjetten 3 mlrd teńge qarajat bólinip otyr. Jalǵyz bıyl ǵana emes, keıingi jyldary osy baǵytta qanshama qarjy jumsalyp jatyr. О́kinishke qaraı, bar qarjyny durys jumsap, iske jarata almaı otyrmyz. Pikirimizdi naqty mysalmen shegeleı ketelik.
Zerendi aýdanynyń Alekseevka aýylyndaǵy sý qubyry jelileriniń qurylysy bastalǵaly – úshinshi jyl. Jańa qubyr salynady degen jaqsylyq habar qulaqtaryna tıgende uzaq jyl boıy aýyzsýdyń azabyn tartyp kelgen, etek-jeńi keń pishilgen aýyl turǵyndary tańdaıymyzǵa taza sý tıetin boldy dep bórikterin aspanǵa atqan. Shynynda da, aýyzsýdy tasyp ishken, taqsiretin ábden tartqan turǵyndar úshin aq túıeniń qarny jarylǵandaı qýanysh emes pe?! Sý qubyrlaryn tartý jumystary 2020 jyly bastalyp ketti. Biraq úmit aqtalmady, qubyr tartý merzimi belgisiz sebeptermen shegerile berdi. Burynǵy jelilerdiń ábden tozyǵy jetýine baılanysty úlkendi-kishili apattar jıi oryn alatyn boldy. Al jańa qubyr bitetin emes. Bul jumysqa respýblıkalyq bıýdjetten 360 mln teńge qarjy bólingen edi. Bar sharýa utymdy júrgizilmegendikten, jańartylǵan jelilerdi iske qosý merzimi 2022 jyl dep belgilendi. Áıtse de merdigerler ózderi aıtqan ýaqytta da jumystaryn aıaqtaı almady. Aýyl turǵyndarynyń ókpe-nazy órshı tústi. Talaı bıik tabaldyryqtardy tozdyryp, minbelerden muń-zaryn aıtyp júrdi. Jańa jylǵa deıin nebári jıyrmaǵa jýyq úı ǵana áýpirimdep jańa sý jelisine qosyldy.
– Sý birde bar, birde joq. Bizdińshe qysymy jetpeı tur. Tamshylap qana aǵady. Qutty aýyldastarymnyń úzilip bara jatqan úmiti sııaqty. Keıde tańerteń, keıde keshke bar bolǵany eki saǵat qana beredi, – deıdi aýyl turǵyny Vladımır Evseenko.
Qyrýar qarjyny ýaqytynda ıgergende aýyl turǵyndary dál osyndaı sergeldeńge salynbas edi. Qazir kópshiliktiń kóp kúni sý beretin ýaqytty sarǵaıyp tosýmen ótip júr. Ýaqytynda sý ala almaǵandar qoldaryna shelegin ustap kórshi-qolańnyń esigin qaǵady.
– Sý qubyryn úsh jyl boıy bitire almaı kele jatyr. Sonshalyqty shyrǵalańǵa túsetin qandaı qıyndyq bar ekenin túsine almaımyz. Bıylǵy 10 qańtarǵa deıin merdigerler keıbir qajetti jabdyqtardy, generatordy, sý eseptegishterdi ákelip beremiz dep ýáde bergen. Turǵyndar sý júıesine qosylǵannan keıin eseptegishter qoıylýy kerek qoı. Basqasyn aıtpaǵanda, osyndaı qarapaıym kerek-jaraqty da jetkize almaı otyr. Áıteýir el úshin atqarylyp jatqan sharýa bolǵannan keıin keıbir kerek bólshekterdi ózimiz ákelip qoıyp jatyrmyz, – deıdi aýyl turǵyny Azamat Satybaldınov.
Bar is merdigerdiń iskerligine baılanysty. О́zge sebep joq. Alekseevka aýylyndaǵy sý jelisin salý jobasyn utqan «Monolıt» seriktestigi Bulandy aýdanynyń Nıkolskoe, Arshaly aýdanynyń Jibek joly, Jarqaıyń aýdanynyń Shoıyndykól, Esil aýdanynyń Zarechnoe aýyldarynda osyndaı jelilerdi jańartý jumystaryn júrgizip jatyr. Bir qadap aıta keterligi, joǵaryda atalǵan eldi mekenderdegi sý jelisin tartý jumystary arada qanshama ýaqyt ótse de áli aıaqtalmaǵan. Keshigýdiń saldary belgili. Jobanyń qymbattaýyna, bıýdjet qarjysynyń ysyrap bolýyna ákelip soǵady. Ýaqyt uzaǵan saıyn eldiń de ókpesi qara qazandaı bolatynyn eskerip jatqan eshkim joq.
– Tapsyrys berýshi – Zerendi aýdanynyń sáýlet jáne qala qurylysy bólimi. Bólim jobanyń ýaqtyly júzege asyrylýyn qadaǵalaýǵa tıisti emes pe? Dál osyndaı qarqynmen másele búgin-erteń sheshiledi dep aıtýdyń ózi qıyn, – deıdi «Ádildik joly» respýblıkalyq qoǵamdyq birlestigi oblystyq fılıalynyń dırektory Almat Esmaǵulov.
Aýdandyq ákimdik jobanyń júzege asýynyń múmkin bolmaı turǵany merdiger uıymǵa baılanysty dep túsindiredi.
– Sý soratyn stansa qurylǵylaryn jetkizý ýaqyty 18 aptadan 20 aptaǵa deıin uzartylǵan. Merdiger kelisimshartty 2023 jylǵa uzartýdy surady. Qazir biz merdigerdi memlekettik satyp alýǵa josyqsyz qatysýshy dep taný týraly aryz berdik. Jumysty aıaqtaýǵa jáne ósimpul tóleýge mindetteý týraly talap qoıylyp jatyr, – deıdi Zerendi aýdanynyń sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Rústem Jumabekov,
Búgingi tańda aýdan ákimdigi men merdiger uıym arasyndaǵy kelispeýshilik sotta qaralmaq. Jergilikti bılik aýyldaǵy sý qubyrynyń bar jumysyn 1 maýsymǵa deıin tolyq aıaqtaımyz dep ýáde berip otyr. Áıtse de aýzy kúıgen aýyl turǵyndarynyń kúmáni seıilmeı tur. Eń bastysy, tenderdi utqanymen, jumysyn jerine jetkize aıaqtaı almaıtyn merdiger oblystaǵy birneshe nysandy qalaı aldy eken. Osy jeri kóńilge kúmán týdyrady.
Joǵaryda óńirdegi birneshe eldi mekendegi aýyzsý máselesin sheshý úshin 15 mlrd-qa jýyq qarajat bólinip otyrǵanyn aıtqan edik. Alekseevka aýylyndaǵy jaǵdaı sabaq bolýǵa tıisti. Aldaǵy úsh jylda alpystan asa aýylda ortalyqtandyrylǵan sý qubyry salynbaqshy. Mine, sol kezde joǵaryda aıtylǵandaı, qatelikterge jol berilmeýi kerek. Qazir 34 jobanyń qujattary tolyǵymen daıyn, 31 aýylda jumys júrgizilip jatyr. Oǵan qosa 2025 jylǵa deıin 105 eldi mekende sý tazartý keshendi blok modýlderiniń qurylysy aıaqtalmaq.
– О́tken jyly 7 eldi meken sapaly aýyzsýmen qamtamasyz etildi. Tórt aýylda ortalyqtandyrylǵan sý qubyry salyndy. Bul is bıyl da jalǵasyn tappaq. Osy jyly dál osyndaı 27 joba qolǵa alynbaqshy. Bul maqsatqa respýblıkalyq bıýdjetten 12,3 mlrd teńge qarajat qarastyrylyp otyr, – deıdi oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy basqarmasynyń bólim basshysy Igor Makarov.
Aýyl úshin eń ózekti máseleniń biri aýyzsý ekeni belgili. Adamdar ǵana emes, tórt túlik maldy, úı janyndaǵy baqshasyn sýarýdyń ózi – bir muń. Qara qarǵanyń mıy qaınaıtyn shildede adamy da, baǵymdaǵy maly da sý izdep sendelip júrgeni. Aıtalyq, Stepnogorsk qalasynyń irgesindegi Bestóbe aýylynda sý tapshy. Eldi mekenniń asty tegis shahta bolǵandyqtan uńǵyma qazǵanymen, sý shyqpaıdy. Sý bolmaǵandyqtan, aýyl turǵyndary mal da baǵa almaıdy, baqsha da ege almaıdy. Osy tóńirektegi birneshe aýyl aýyzsýdyń azabyn ábden tartyp otyr. Zerli Zerendi óńirinde de jaz boıy adamdy qoıyp, mal sýaratyn sýat taba almaı otyrǵan aýyldar az emes. Mine, osy máselelerdi birtindep sheshýge «Aýyl – el besigi» jobasy kóp septigin tıgizip jatyr. Jalpaq jurtqa janashyr baǵdarlamanyń aıasynda, ásirese shalǵaıdaǵy shaǵyn eldi mekenderdiń ınfraqurylymy kópkórim jaqsara túsýde.
– Baǵdarlama aıasynda 5 joba qolǵa alynbaq. Bulandy, Esil aýdandaryna qarasty úsh eldi mekende jumys júrgizilip jatyr. Bulandy aýdanyna qarasty Qaraózek, Býrabaı aýdanyndaǵy Naýryzbaı batyr aýyldarynda da baǵdarlama aıasyndaǵy sapaly aýyzsýmen qamtý jumystary júrgiziledi, – deıdi oblystyq ekonomıka jáne bıýdjetti josparlaý basqarmasynyń basshysy Qanat Dúzelbaev.
Alashtyń aq besigi aýyldyń ajaryn kirgizý úshin qyrýar sharýa qolǵa alynyp jatyr. Eń bastysy, jetkilikti qarajat bólinip otyr. Sol qyrýar qarajatty kúni buryn josparlanǵanyndaı tap-tuınaqtaı ıgerip, kózdelgen maqsatqa jumsasaq, aıymyz ońynan qashan týar eken dep elegizigen eldiń ıgiligi molaıa túser edi.
Aqmola oblysy