О́miri ańyzǵa aınalmaǵan alyp tulǵalar neken-saıaq. Ásirese ádebıette sheber sýretkerdiń jaryq sáýlesi shekara asyp, túý shalǵaıǵa deıin túsedi. Máselen, qazaq ádebıetine Gorkııdiń tıgizgen áseri ushan-teńiz. Eń alǵash Gorkııdi tanyp, onyń orasan ulylyǵyn, ómirdiń ózine uqsaıtyn qarapaıymdylyǵyn, usaq ult ádebıetiniń ósýine degen adal oıyn uǵa bilgen qalamgerler boldy.
Sonyń ishinde Sáken Seıfýllındi birinshi aıtamyz. «Sovet jeriniń uly jazýshysynyń umytylmas jandy beınesi meniń júregimde máńgi saqtalady jáne ol júregimniń soǵýy toqtalǵansha óshpek emes», dep tolǵady aqyn. Al Ilııas Jansúgirov burynyraqta Gorkııge jolyǵyp, óz aýdarmasyn betpe-bet otyryp oqyp bergen-di. Sonda: «Men oǵan «Daýylpaz jyrynyń» ózim jasaǵan aýdarmasyn oqyp berdim, ol erekshe yqylaspen tyńdady. Sodan soń ol meniń qolymdy qysyp turyp: «Qazaq tilin bilmegenimmen, sizdiń meni túsingenińizdi sezemin», dep tolqı sóıledi», degen.
Gorkıı shyǵarmalary tuńǵysh ret jıyrmasynshy jyldardyń bas kezinde aragidik aýdarylsa da jappaı jumyla kirisý sezilmep edi. Ádebıetimizdiń endi-endi qanat jaıǵan tusynda qyran-qus alyp jazýshyny óz deńgeıinde aýdarýǵa mursha bolmaǵandaı. Sóıtse de, Gorkııdiń shaǵyn áńgimeleri jıyrmasynshy jyldardyń ekinshi jartysynda oqtyn-oqtyn jarııalanyp jatty. «Daýylpaz jyry», «Baq» (aýdarǵan Májıt Dáýletbaev), «1905 jyl» (aýdarǵan Názıpa Quljanova), «Sýaıt saryshymshyq pen shynshyl toqyldaq», «Sabaz», «Geroı» (aýdarǵan Sáıdil Taljanov) shyǵarmalary qazaqsha sóıledi.
«Men jazýdy qalaı úırendim» degen Gorkııdiń maqalasyn sol kezdiń ózinde-aq Ilııas Jansúgirov aýdaryp bastyrdy. Daýylpaz jazýshynyń shyǵarmashylyǵy men ómirbaıanyn barshaǵa tanystyrý úshin Anatolıı Lýnacharskıı áıgili maqala jazyp jarııalaǵan edi. Bul irgeli eńbekti Ǵabıt Músirepov óz ana tiline tárjimalady. «Mádenıet tóńkerisi men osy kúngi ádebıet» atty týyndyny da qazaq tilinde bergen Músirepov bolatyn. Osy bir tusta qazaq avtorlary Gorkııdiń ómiri men shyǵarmashylyǵyna arnap jekelegen ádebı maqalalar da shyǵardy. Aýdarma isine mundaı eńbekterdiń kóp septigi tıdi. «Adamnyń anasy», «О́limdi jeńgen ana» áńgimelerin Ǵabıt Músirepov sol ýaqytta aýdardy. Keıin «Ana» romanyna kiristi. Aıta keteıik, bul roman qazaq, tatar, ózbek ádebıetine kóp yqpalyn tıgizdi. Tatar ádebıetiniń klassıgi Ǵalymjan Ibragımov jazǵan «Bizniń kúnlári», Sáken Seıfýllınniń «Tar jol, taıǵaq keshýi», ózbek ádebıetiniń klassıgi Abdýlla Qadırıdiń (Julqynbaıdyń) «О́tken kúnlári» – árqıly ulttyq arnada berilgen kólemdi romandar. Bulardyń árqaısysy da – belgili bir mólsherde Gorkıı órnegin alǵan úlgili týyndylar.
Al 1935 jyly Muhametjan Qarataev «Meniń ýnıversıtetimdi», Rahym Ýálıahmetov «V.I.Lenındi» qazaqshalady. 1936 jyly Ǵ.Músirepov «Adamnyń týýyn», Nazyr Noǵaıuly «Kisi esigindegini» aýdardy. Ishahat Begalıev «Balalyq shaqty» qazaq oqyrmanyna 1939 jyly jetkizdi. Ári qaraı jalǵaı bersek, Gorkııge qalam tıgizgen aýdarmashylar jeterlik. Degenmen jyldan jyl ozǵan saıyn ádebıetimiz de nyǵaıyp, qazaq tiliniń normalary qalyptasa bastady. Osy bir kezeńde orta býyn ósip, jańa esimder tolqyny údedi. Qurmanbek Saǵyndyqov, Muhtar Janǵalın, Omarǵazy Ospanov, Qalıjan Bekhojın, Aıtbaı Hangeldın, Ábdijámil Nurpeıisov, Qýandyq Shańǵytbaev, Júsip Altaıbaev tárizdi talantty avtorlar lek-legimen kórinip jatty. Olardyń qarýly qalamdary birtalaı tabysqa jetti. «Ana» romany, «Balalyq shaq», «Kisi esiginde», «Shyńyraý túbinde», «Egor Býlychev», «Vassa Jeleznova», «Dushpandar», «Meshandar», «Qushnash kempirdiń áńgimeleri», «Italııa ertegileri», «Foma Gordeev» romanyn aýyl oqyrmany qyzyǵa oqydy.
Zamannyń zańǵar jazýshysynyń aınalasyna túsirer shýaǵy da orasan. Aýdarmashy Sáıdil Taljanov bir maqalasynda daýylpaz qalamgermen jazýda «júzdeskenderdiń» bári Gorkııshe tolǵanýǵa tyrysty deıdi.
«Bizdiń ádebıette ana beınesin jańasha sýretteýdi Ǵabıt Músirepov bastaǵandaı. Bul jóninde onyń qalamynan shyqqan ana jaıyndaǵy novellalary kókeıińnen ketpeıdi. Sábıt Muqanovtyń «Meniń mektepterim», Sattar Erýbaev jazǵan «Meniń qurdastarym» atty romandarda da Gorkııdiń áseri, ásirese «Meniń ýnıversıtetim» degen týyndynyń kúshti áseri sıqyrly samaldaı esip turady. Alaıda osylardyń bári de óziniń ulttyq sheńberinen shyqpaǵan tól eńbekter», dep jazady ol.
Iá, ásirese keshegi keńes qoǵamynda qazaq jazýshylary da, oqyrmandar da Gorkııdi kópten oqıdy ári kóptep oqıdy. Gorkııden ónege almaǵan, oǵan uqsamaǵan hám uqsaýǵa talpynbaǵan qalamger neken-saıaq. Baıaǵyda 1930 jyly bir jas jazýshy: «Kóbinese qandaı materıalǵa súıenesiz?» dep surapty. Sonda Gorkıı: «Kóbinese óz ómirimniń materıalyna súıenemin, biraq negizgi áreket ıesi ózim bolyp kórinýden qashamyn, onyń ústine ómir haqynda sóz tolǵaǵan ózime tusaý bolmas úshin, ózimdi ýaqıǵalardyń kýási retinde qatystyramyn... О́ıtkeni avtor, bireýdi sypattaımyn dep, ózine ózi súısinip, óziniń aqylyna, bilimine, sóziniń utqyrlyǵyna, kóziniń qyraǵylyǵyna masattanar bolsa, «kórkem shyndyq» dep atalatyn nárseni búldiredi...» degen eken. Osy bir úzindiniń ózinen de talaı-talaı ónegeli oıdyń sarynyn uǵýǵa bolady.