Múmkindigi shekteýli jandarǵa járdemaqy berý júıesin áli de jetildirý kerek. Onsyz da erekshe kútimdi qajet etetin azamattarǵa medısınalyq áleýmettik saraptamadan ótý úshin qujat jınaý qıyndyq týdyryp otyr. Qamkóńil jandar bitpeıtin kezekten qajyp, múgedektikke shyǵý úshin amalsyz jemqorlyqqa jem bolsa, endi biri komıssııanyń bitpeıtin tekserýinen júıkesi syr berip júr. Densaýlyǵy jaramsyz bolsa da soǵan saı múgedektik taǵaıyndalmaı, tıisti járdemaqysyn ala almaı júrgender qanshama?
Orazǵalı Orynbaev 2018 jyly ınsýlt alyp, arbaǵa tańylǵan. Densaýlyǵyna baılanysty jumysqa jaramsyz bolsa da bıyl medısınalyq saraptama qorytyndysy boıynsha komıssııa músheleri «II top múgedegi» degen statýsty tek 3 jylǵa taǵaıyndapty.
– Jyl saıyn joldasymnyń qujattaryn ózim ótkizemin. Kútimin de ózim jasaımyn. Jasym bolsa 60-qa taıady. Múgedektikti resimdeý úshin emhanadaǵy talaptardy jeńildetý kerek. Kabınetti toryp, kezek kútý qajytady. Barlyǵy da men sekildi bir sharýamen kelip otyr. Olarǵa qalaı qıylyp «ótip keteıin» dep otyrasyń. Amal joq, kútemiz, – dedi O.Orynbaevtyń jubaıy G.Omarqyzy.
Múgedektikti resimdeý medısınalyq uıymnyń dárigerlik-konsýltasııalyq komıssııasynyń joldamasy – №031/e nysany boıynsha medısınalyq áleýmettik saraptamaǵa (MÁS) qorytyndy negizinde halyqty áleýmettik qorǵaý salasyndaǵy ýákiletti organnyń aýmaqtyq bólimshelerinde júzbe-júz, kýálandyrylatyn adamdy qarap-tekserý nemese syrttaı medısınalyq-áleýmettik saraptama jasaý arqyly júrgiziledi. Iаǵnı aýyl turǵyny 4 aı ishinde dıagnozyn qoıyp, ońaltý baǵdarlamasy men dárigerdiń baqylaýynan ótý kestesin jasaý úshin aýdan ortalyǵyna kelýi kerek. Sodan keıin ǵana túrli qujattardy jınaýdy talap etetin oblystyq basqarmaǵa, MÁS-ke jiberiledi. Usynylǵan qujattardy qaraý, kýálandyrylatyn adamdy tekserý, organızm fýnksııalarynyń buzylýy men tynys-tirshiliginiń shektelý dárejesin baǵalaý jolymen MÁS bólimi basshysynyń jáne keminde eki bas mamannyń qatysýymen júrgiziledi. Keıin múgedektigi bar adam dep tanylǵan janǵa birinshi, ekinshi nemese úshinshi toptaǵy múgedektik, jeti jasqa deıingi adamǵa «múgedektigi bar bala» sanaty, al jeti jastan on segiz jasqa deıingi adamǵa birinshi, ekinshi, úshinshi toptaǵy «múgedektigi bar bala» sanaty belgilenedi. Osylaısha, múgedektik dárejesin alý merzimi orta eseppen 2 aıdan bir jylǵa deıin sozylady. Demek bul aıtarlyqtaı ýaqytty talap etetin úderis. Mine, osydan bastap, erekshe kútimdi qajet etetin jandardyń sharýalary shatqaıaqtaıdy.
Járdemaqy taǵaıyndaýdaǵy qaǵazbastylyqqa shaǵymdanǵandardyń biri – atyraýlyq Albına Rysmaǵambetova. Kópbalaly ana 9-da ashylatyn MÁS-ke tańǵy 7-den bastap kezek alyp turady. Sodan dárigerdiń qabyldaýyna tek saǵat 11:00-de ǵana kiredi. Buǵan qosa týylǵanynan aýyz qýysynda kináraty bar balasynyń múgedektik statýsyn komıssııa músheleri jyl saıyn toqtatamyz dep «qorqytady» eken.
– Múgedek statýsyn alý úshin tabanymyzdan tozdyq. Jyl saıyn medısınalyq saraptamadan ótemiz. Mine, osymen ekinshi jyl qatarynan III topqa jatatyn qyzymdy kezek kútip, ár kabınettiń esigin qaǵyp, dárigerlerdiń tolyq baqylaýynda boldyq. 15 jastaǵy balam áli durys sóıleı almaıdy. Sol úshin logopedke aparamyn. О́ziniń qatarlastarynan qalys qalǵan soń, qazir 5-synypty oqyp jatyr. Olardyń qaǵytpa sózi, qyzymnyń júıke júıesine, qoǵamǵa, ortaǵa beıimdelýine qıyndyqtar týdyrýda. Sondyqtan psıhologtyń kómegine de júginemiz. Joldasym jumys istemeıdi. Bul qyzdan bólek, taǵy 4 balam bar. Qazir maǵan da, qyzyma da memleket tarapynan járdemaqy tólenedi. Osymen kúneltip otyrmyz. Eger aldaǵy ýaqytta, saraptama nátıjesinde múgedekti rásimdemese, jaǵdaıymyzdyń ne bolaryn bilmeımin, – deıdi A.Rysmaǵambetova.
Albına sekildi tańmen talasa óńirge qarasty aýdandardan taǵy biraz adam keledi. Biraq dárigerler olardyń qujattarynda qandaı da bir mór nemese qol qoıylmaǵanyn baıqasa, keri qaıtaryp jiberetin kórinedi. Bul da baryp turǵan bıýrokratııa.
Byltyr jurtshylyqtyń kóńilin kúpti etken dál osy máseleni aqpan aıyndaǵy Májilistiń jalpy otyrysynda eks-depýtat Ǵanı Tashqaraev kótergen edi. Sondaı-aq ol múgedekti resimdeý kezindegi jemqorlyq týraly da dálelder keltirgen-di.
– Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń resmı derekteri boıynsha 2021 jyly sotqa 102 talap-aryz berilip, qaraldy. Onyń ishinde 77 (75,5%) is boıynsha talap-aryzdar qanaǵattandyrýdan bas tartyldy jáne 25 is boıynsha aryzdanýshylardyń talaptary qanaǵattandyryldy. Múgedektikti tanýdyń qoldanystaǵy tetigimen sybaılas jemqorlyq táýekelderi bar. Múgedekterdiń pikirinshe, qaıta saraptamadan ótý máseleleri múldem aqylǵa syımaıdy jáne kóp jaǵdaıda osy máselelermen aınalysýǵa ýákiletti organdar men mamandardyń áreketine narazylyq týǵyzady, – degen edi Ǵ.Tashqaraev.
Osylaısha, járdemaqy taǵaıyndaý júıesiniń olqylyǵy talaı jannyń obalyna qalyp otyr. Negizi Qazaqstanda taǵdyrdyń tálkegine tabandylyq tanytyp, synaǵyna synyp ketpeı júrgen 711,8 myń múmkindigi shekteýli jan bar. Onyń ishinde 104,3 myńy múgedektigi bar balalar. Byltyrdyń ózinde qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes medısınalyq uıymdar qaıta kýálandyrýdyń kezekti merzimin eskere otyryp, múgedektigi bar 169,9 myń adam kezekti kýálandyrýdan ótken. Iаǵnı bul tizimdegilerdiń basym kópshiligi joǵaryda atalǵan problemamen betpe-bet keldi degen sóz.
Aıtpaqshy, bıylǵy 1 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqy alýshylar sany shamamen 531,3 myńǵa jýyq adamdy quraıdy eken. Al múgedektigi boıynsha memlekettik áleýmettik járdemaqylardyń mólsheri tıisti qarjy jylyna arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet týraly zańda belgilenetin eń tómengi kúnkóris deńgeıiniń shamasyna qaraı, múgedektik tobyna jáne sebebine baılanysty taǵaıyndalady dep túsindirdi bizge salalyq mınıstrlik ókilderi.
– Bıyl atalǵan áleýmettik járdemaqy kólemi 40 567 teńgeni qurady. Búginde «Qazaqstan Respýblıkasynda múgedektigi boıynsha jáne asyraýshysynan aıyrylý jaǵdaıy boıynsha beriletin memlekettik áleýmettik járdemaqylar týraly» zańnyń 12-babyna sáıkes múgedektigi boıynsha taǵaıyndalatyn járdemaqylardyń mólsheri mynadaı: birinshi toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa eń tómen kúnkóris deńgeıi mólsherinde esepteletin aqy – 77 889 teńge, ekinshi toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa eń tómen kúnkóris deńgeıi mólsherinde esepteletin aqy – 62 068 teńge, úshinshi toptaǵy múgedektigi bar adamdarǵa 1,04 eń tómen kúnkóris deńgeıi mólsherinde esepteletin aqy 42 190 teńge, – dedi Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrliginiń áleýmettik qamsyzdandyrý jáne áleýmettik saqtandyrý departamentiniń sarapshysy Dýlat Baıbatshaev.