Shaǵyn jáne orta bıznes salasyndaǵy áıelder úlesi artyp keledi. «Bıznestiń jol kartasy – 2025» bıznesti qoldaý men damytýdyń memlekettik baǵdarlamasy aıasynda jáne «Jumyspen qamtýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde áıelder eńbek naryǵynyń talabyna saı biliktilikterin arttyryp, kásipkerliktiń qyr-syryn meńgerip otyr.
Sońǵy ýaqytta bıznestegi basshylyq qyzmetterdi de áıelder qaýymy senimdi atqara bastaǵan. Forýmǵa qatysýshylardyń aıtýynsha, buǵan birinshi kezekte áıelderdiń jaýapkershiligi men tártibi sebep.
«Áıelder kásipkerligi – otandyq bıznestiń mańyzdy bóligi. Áıelder qatysatyn bızneste qamqorlyq, jaýapkershilik, tártip kózge uryp turady. Meniń de eń senimdi áriptesterimniń qatarynda áıelder kóp. Kúnbe-kún kezdesetin túrli qıyndyqtarǵa qaramastan áıelder kásipkerligi óte belsendi damyp jatyr. О́tkizilip otyrǵan forým – jańa ıdeıalardyń týyndaýyna tamasha múmkindik beretin shara. Bul rette áıelder bıznesine memleket tarapynan qoldaý – grant, jeńildetilgen kredıt jáne sýbsıdııalaý qajet», dedi «Atameken» UKP basshysy Raımbek Batalov.
Onyń sózinshe, kóptegen bıznes áıeldiń tynymsyz eńbeginiń arqasynda jumys istep tur.
«Sońǵy jyldary óńirlerde áıelder tarapynan bızneske degen qyzyǵýshylyqtyń ósip kele jatqanyn ańǵaryp otyrmyz. Biraq kásipkerlikke barý kerek pe, joq pa degen kúmán de jıi kezdesedi. Bul rette áıelderge kómektesý qajet. Ondaı qoldaý ınfraqurylymy bizde bar. Qazirge deıin 7 myńǵa jýyq áıel túrli baǵdarlama boıynsha oqý kýrstarynan ótti. Naýryzda «Atameken» óz qurylymyn ózgertedi, onyń ishinde palatada áıelder kásipkerligine arnalǵan jeke departament ashylady», dep atap ótti Batalov.
Halyk Bank basqarma tóraǵasy Úmit Shaıahmetovanyń aıtýynsha, qarjy ınstıtýty áıelder kásipkerligine aıyryqsha nazar aýdarady.
«2018 jyldan beri Halyk Bank «Bıznestegi áıelder» jeke baǵdarlamasyn qarjylandyryp kele jatyr. Atalǵan baǵdarlama aıasynda qyz-kelinshekter 530 kásipke jyldyq 5 paıyzdyq mólsherlememen 5 mlrd teńgege jýyq nesıe alyp úlgerdi. Osy jyldyń basynda taǵy 1 mlrd teńge bóletinimizdi jarııaladyq. Osylaısha, Halyk Bank áıelder bıznesin qoldaý maqsatynda 6 mlrd teńge bólip otyr. Osy rette áıelderdiń bank aldyndaǵy mindettemesin oryndaý turǵysynan da erekshe jaýapkershilikke ıe ekenin atap ótkim keledi. Mysal retinde «qara tizimde» áıelder sanynyń erkekterden áldeqaıda az ekenin aıtsam bolady», deıdi ol.
Forýmnyń moderatory jáne Qazaqstan isker áıelder Keńesiniń tóraǵasy Aqerkin Eralıevanyń aıtýynsha, eldegi tirkelgen shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin basqarý sany boıynsha áıelder úlesi 43,5 paıyzdy quraıdy (2022 jyldyń 1 qańtaryndaǵy jaǵdaı). Áıelder kásipkerligi shaǵyn jáne orta bıznestegi 31 paıyz jumys ornyn qamtamasyz etip otyr. Bul – respýblıka ishki jalpy óniminiń 14,6 paıyzy.
AQSh-tyń Qazaqstandaǵy Bas konsýly Kerolaın Sevıdjdiń aıtýynsha, eger damýshy elderdegi bızneste áıelder men erlerdiń úlesi teń bolsa, onda memleket ekonomıkasynyń aıaqqa turýy tezirek júzege asady. Onyń paıymdaýynsha, bul 2025 jylǵa taman 38 trln dollarlyq ósimge bastaıdy. Bul degenińiz AQSh pen Qytaı IJО́-simen birdeı kórsetkish. Al Qazaqstan IJО́-sin 53 mlrd dollarǵa jetkizýge bolar edi.
«Atameken» UKP isker áıelder keńesiniń basshysy Lázzat Ramazanovanyń aıtýynsha, keńes kásiporyndarǵa genderlik ekspertıza júrgizip, genderlik teńdik sertıfıkatyn beretin qaýymdastyq qurǵan.
«Byltyr mundaı sertıfıkatty alǵash bolyp «Kazsınk» kompanııasy aldy. Iri bıznes tarapynan sertıfıkatqa degen suranys óte joǵary. Bul sertıfıkat óz eline jáne óz bıznesine tikeleı ınvestısııa tartýǵa kómektesedi. Qazirgi ýaqytta bızneske tek jazda kezde emes, zeınetkerlik kezeńde de kirýge bolady. Bir aı buryn Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligimen birigip konsýltasııa ótkizdik jáne olar isker áıelder keńesine mynadaı usynyspen qaıyryldy: eger kásipker ony jumysqa alatyn bolsa, onda memleket zeınetke shyǵýyna bes jyldan az ýaqyt qalǵan áıelderdiń jalaqysyna sýbsıdııa jasaıdy. Bul bıznesvýmender úshin táp-táýir motıvasııa. Muny tek áıel kásipkerler ǵana emes, er adamdar da paıdalansa bolady», deıdi Lázzat Ramazanova.
Forým barysynda arnaıy qonaq – «Ýkraına tabysty áıelder klýbynyń» ókili Ilona Bordıannyń pikiri de tatymdy shyqty. Ol soǵys bastalǵannan keıin toı kóılekteri satylymyn qalaı saqtap qalǵanyn aıtyp berdi.
«Biz óz naryǵymyzdy joǵaltyp aldyq», deıdi Ilona, «Klıentterimizdiń 90 paıyzy Reseıden keletin. Sodan qabyrǵaǵa álem kartasyn ilip tastap, jahan naryǵyn zerttep kórdik. Onlaın-satylymdy iske qostyq, menedjerlermen habarlastyq, túrli elderde kezdesýler boıynsha kelisim jasastyq. Qazir óz bıznesimizdiń aýqymyn keńeıttik jáne 100 paıyzǵa ulǵaıttyq. Klıentterimizdiń arasynda Shveısarııa, Germanııa, Majarstan, Rýmynııa, Bolgarııa, Meksıka, AQSh jáne Ispanııa elderi bar. Soǵys bizge kóp nárseni úıretti, sonyń ishinde tek óz naryǵyńda qaınaı bermeı, syrtqa shyǵý kerektigin de uǵyndyrdy. Halyqaralyq naryqqa moıyn burý qajet. Eger bir elde naryq tómendese, onda basqa esikti qaǵyp kórý kerek. Basqa eldermen baılanys ornatyp, tájirıbe almasýda mundaı forýmdardyń mańyzy óte zor», dedi ýkraınalyq bıznesmen.