Qaıtqan jerde qaıyr bar

518,2 myń gektar jer memleket menshigine ótti

Prezıdenttiń pármenimen byl­­­tyrdan beri búkil el kóle­min­de júrip jatqan jer re­for­ma­­synyń maqsaty da – osy: paı­dalanylmaı jatqan jáne ke­zinde jekelegen sharýashy­lyq­tardyń quzyryna zańsyz ótip ketken jerlerdi memleket menshigine qaıtaryp alý arqyly jaıylymnan taryqqan eldi mekenderdiń máselesin túbegeıli sheship berý.

Bul baǵytta ótken jyly Qos­ta­naı oblysynda da qyrýar sharýa atqaryldy. Oblystyq jer resýrstaryn basqarý departa­men­ti­niń málimetinshe, bir jyldyń ishinde óńirde bos jatqan 518,2 myń gektar jer memleket men­shi­gi­ne qaıtarylǵan.

– 365,6 myń gektardan jer ıeleriniń ózderi bas tartty, 7,8 myń gektardy sot arqyly aldyq. So­nymen qatar kezinde keıbir shar­ýashylyqtar ózderiniń atyna zańsyz tirkep alǵan 50,3 myń gektar jer memleket menshigine ótti. Jalǵa alý merzimi ótken 1 myń gektar jer jáne bar. Munyń syrtynda, ártúrli yqpal tetikterin paıdalana otyryp 93,3 myń gektar jaıylym qaıtaryldy. De­par­tamenttiń talap aryzdary bo­ıynsha aýmaǵy 14,3 myń gektar bolatyn 17 jer telimi sot ar­qy­ly májbúrli túrde memleket menshigine qaıtaryldy. Qazirgi ýaqytta 6 myń gektarǵa qatysty 4 talap aryz sottyń qaraýynda jatyr. Byltyrǵy jos­par bo­ıynsha oblysta 500 myń gektar jer memleketke ótý kerek edi, biz bul mindetti 104 paıyzǵa oryndap shyqtyq, deıdi departament bas­shysy Qaırat Ospanov.

Departament mamandary 2022 jyly oblys aýmaǵynda 500-ge jýyq tekseris júrgizip, 262 myń gek­­tar jerdi súzgiden qaıta ótki­zip shyqqan. Nátıjesinde, jalpy aýmaǵy 143,2 myń gektar jerdi re­simdeý barysynda oryn alǵan zań­ǵa qaıshy keletin 259 derek anyqtalyp otyr. Mundaı jón­siz­dikterge qatysty 92 ákim­shi­lik is qoz­ǵalyp, 6 mln teńge aıyppul sa­lynǵan.

Sondaı-aq kezinde jergilikti at­qarýshy organdar tarapynan qabyldanǵan sheshimderdiń du­rys-burystyǵyna kóz jetkizý maq­satynda jyl boıy 63 ret tek­se­riske shyǵyp, 109 derek bo­ıynsha jerge qatysty zań ereje­le­riniń buzylǵany anyqtaldy.

Bul baǵyttaǵy jumystar áli de jalǵasyp jatyr. Bıyl ob­lys­ta paıdalanylmaı jatqan 330 myń gektar jerdi memleket men­shigine qaıtarý kózdelip otyr.

– 2023 jylǵy qańtar aıynda aýylsharýashylyq maqsatyndaǵy 21,1 myń gektar jerdi qaıtaryp aldyq. Onyń 7,9 myń gektarynan ıeleri erikti túrde ózderi bas tart­ty, al 13,2 myń gektar jer sot arqyly májbúrli túrde tár­kilenip alyndy, deıdi ob­lys­tyq jer resýrstaryn basqarý de­par­ta­mentiniń basshysy.

«Jerkarta.gharysh.kz» geoservısi iske qosyldy

О́ńirde bir jyldan beri jumys istep jatqan «Jer amanaty» komıssııasynyń hatshysy Bolat Sultanovtyń aıtýynsha, órisi tar aýyldardyń aı­nala­syndaǵy jaıylym kóle­mi 10 sha­qyrymǵa deıin uzarady. Bul jerde qazir aýyl mańaıyndaǵy jaıylymdardyń eń úlkeni ári ketse 7 shaqyrymǵa deıin ǵana ba­ratynyn aıta ketý kerek. Al oblystyq jer resýrstaryn bas­qarý departamentiniń máli­metinshe, aldaǵy ýaqytta aýyl tur­ǵyndary mal jaıatyn órister­diń kólemi 15 shaqyrymǵa deıin ke­ńeıýi múmkin.

Departament basshysy Qaırat Ospanovtyń aıtýyna qaraǵanda, bos jatqan jerler memleket men­shigine tolyq qaıtarylǵan soń, jer­gilikti ákimdikter jer bólý isine kirisedi. Aýyl malyn jaıýǵa jaraıtyn jerler jaıy­lymdardy basqarý jospary bo­ıynsha turǵyndardyń malyn ba­ǵýǵa beriledi. Al qalǵa­ny kon­kýrs­tyq negizde aýyl­shar­ýa­shy­lyq taýarlaryn óndi­riý­shi­ler­ge usynylmaq.

«Jer amanaty» ne bitirip jatyr degen máselege qaıta oral­saq, oblysta 67,1 myń gektar jer osy komıssııanyń aralasýymen memleket menshigine qaıtarylyp otyr. Jalpy, elimiz boıynsha bas-aıaǵy 5,2 mln gektar jer memleket menshigine qaıtarylsa, onyń 3 mln gektardan astamy «Jer amanaty» komıssııasynyń ara­­lasýymen júzege asqan.

– Taıaýda aýyl turǵynynan kelip túsken shaǵym boıynsha Qos­tanaı aýdanyndaǵy «Jaqsy­lyq-2011» degen sharýa­shy­lyqqa bardyq. Shamamen 3 myń gektardaı jaıylymy bar eken. On jyldan beri bos jatyr. Maly joq. Oblystyq jer resýrstaryn basqarý departamentimen birlesip, tekserip shyqtyq. De­par­tament qyzmetkeri ol kisige bir jyldyń ishinde bos jatqan jerge ne mal toltyryńyz, bolmasa jerdi qaıtaryńyz degen maz­munda eskertpe hat berdi. Qazir baqylaýda ustap otyrmyz, deıdi oblystaǵy «Jer amanaty» komıs­sııasynyń hatshysy Bolat Sultanov.

Jýyrda atalǵan komıs­sııa­­nyń bastamasymen «jerkarta.gharysh.kz» geoservısi iske qo­syl­dy. Atalǵan servıs memleket menshigine qaıtarylǵan jer ýchas­ke­lerine monıtorıng júrgizýge, onyń qaıda ornalasqanyn, kontýryn anyqtaýǵa, sondaı-aq aýda­ny men menshik ıesi nemese jer paı­dalanýshy týraly málimetter alý­ǵa múmkindik beredi.

– Qaıtarylǵan jerler Aýyl sharýa­­shylyǵy mınıstrligi ázir­le­gen sıfrly ınteraktıvti kar­taǵa salynyp jatyr. Máse­len, bizdiń oblysta memleket men­shi­gi­ne qaıtarylǵan 518 myń gektar osy kartaǵa engiziledi. Sol arqyly ár aýyldyń turǵyny ózi turatyn mańaıda qaıtarylǵan jerdiń kimge berilgenin nemese áli bos turǵanyn kórip otyratyn bolady. Interaktıvti karta jalpyǵa birdeı ashyq bolady. Basty maqsat – ár aýyldyń mańaıyndaǵy jaıylymdardy 10 shaqyrymǵa deıin uzartý. Odan ári soza berý qıyn ǵoı, tańerteń óriske shyqqan mal ári ketse 10-15 shaqyrymǵa deıin jaıylady da, qaıtyp oralady. Biraq bul bir kúnde sheshiletin másele emes qoı. Aldymyzda óte aýyr mindetter turǵanyn bilemiz, shırek ǵasyr boıy ıemdenip kelgen jerin eshkim ońaılyqpen bere salmaıdy. Neshe túrli daý kóbeıedi. Kóp jaǵdaıda sotqa júginý kerek bolady. Degenmen qazir bul baǵyt­ta jergilikti atqarýshy or­gandarmen birlesip, júıeli túrde jumys júrgizip jatyrmyz. Aýyldy osy 10 shaqyrym ja­ıy­lymmen qam­tý­dyń jolyn qalaı da tabýymyz kerek, deıdi komıssııa hatshysy.

19,6 mln gektar aýmaqty alyp jatqan Qostanaı oblysyn­da 10,6 mln gektar jer aýyl sharýa­shy­­lyǵyna arnalǵan. Onyń 6,2 mln gektary egis alqaby, 136,7 myń gektar shabyndyq bar. Al jaıy­lym­nyń kólemi – 4,2 mln gektar. Munyń kóbi kezinde jekelegen adamdardyń qolyna ótip ketip otyr. «Jer amanaty» komıssııasy jaıylymdardy qaı­ta­ryp alý baǵytynda bıyl da biraz sharýa tyndyrýdy josparlap otyr.

– 2021 jyly júrgizilgen ǵa­rysh­­tyq monıtorıng nátıje­sin­de respýblıka aýmaǵynda paı­­da­lanylmaı jatqan 40 mln gek­tar jaıylym anyqtalǵanyn bile­­sizder. 2022 jyldyń aıaǵyn­daǵy málimet boıynsha Qos­ta­naı oblysyndaǵy jaıylym jetis­peý­shiligi 1 mln gektardan asady. Bıyl oblys kóleminde taǵy 330 myń gektar jerdi memle­ket men­shigine qaıtarý josparda bar. Jalpy, 2025 jylǵa deıin jaıy­lym jetispeýshiligin eki ese qys­qar­týdy kózdep otyrmyz, dedi komıssııa hatshysy Bolat Sultanov.

Qostanaı oblysy