Qalaı desek te, memlekettiń órkendeýi, ekonomıkalyq damýy ǵylym salasyna tikeleı baılanysty. Bir qolmen besikti, ekinshi qolmen álemdi terbetken ardaqty analardyń, aıaýly qyzdardyń ǵylymǵa da zor úles qosyp otyrǵanyn kórip qýandyq.
О́skemendegi D.Serikbaev atyndaǵy Shyǵys Qazaqstan tehnıkalyq ýnıversıtetinde aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý, medısınalyq apparattardy jetildirý jumystarymen qyz-kelinshekter de aınalysady eken. Oǵan tańǵala qaraǵan sebebimiz arýlarymyz adam túsinip bolmaıtyn tetigi men túımesi kóp apparattardyń qulaǵynda oınaıdy.
«Veritas» ortalyǵynyń jetekshi ǵylymı qyzmetkeri, professor Marjan Sadenova ósimdik sharýashylyǵy salasyndaǵy aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý boıynsha úlken joba bastaǵan.
– Aýyl sharýashylyǵy óndirisi elimizdegi mańyzdy qyzmet túrleriniń biri. Sondyqtan zamanaýı tehnologııalardy paıdalana otyryp, ósimdiktiń ónimdiligin arttyrýdy maqsat ettik, – deıdi Marjan Sadenova.
Qarapaıym tilmen tarqatsaq, ǵalymdar ósimdiktiń ónimdiligin arttyrý úshin kókke arnaıy kvadrakopter ushyryp, egistik alqaptaryn sýretke túsiredi. Bul ushatyn qurylǵynyń san túrli kameralarynyń fýnksııasy da ár alýan. Biri topyraqtyń quramyn anyqtasa, endi biri ósimdiktiń jaı-kúıinen habar beredi. Sóıtip túsirilgen fotosýretterge arnaıy baǵdarlamalar arqyly ǵylymı saraptama jasalyp, dıqandarǵa ónimdi arttyrýdyń joldary usynylady. Atap aıtsaq, alqaptyń qaı bóliginde qandaı hımııalyq element jetkiliksiz, sony anyqtaıdy. Topyraqtyń quramyndaǵy ylǵaldy tekseredi, taǵysyn taǵy. Munyń bári sıfrlyq tehnologııanyń kómegimen júzege asady. Al ári qaraıǵysy agronomdardyń, dıqandardyń sharýasy.
– Ǵylymı jumysty 2021 jyly kúzde bastadyq. Bıyl 1 qarashada Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine úsh jylda atqarylǵan jumystyń esebin beremiz. Ǵylymı jumystardyń negizinde ádisteme ázirlep berýimiz kerek. Ádistemede ǵaryshtan túsirilgen sýretter arqyly topyraqtyń quramy men ósimdikterdiń jaǵdaıyn anyqtaýdyń algorıtmin kórsetip, túsetin ónimniń mólsherin esepteýdi úıretemiz, – deıdi professor.
Ǵylymı jumys toby Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligine ótinish bermes buryn, jumys isteýge qolaıly qojalyqtarmen kelisken. Sharýa qojalyqtary da jobanyń júzege asýy úshin óz taraptarynan belgili mólsherde kómek kórsetedi. Bıyl da mamandar qar erip, jer degdigen soń alqaptarǵa shyǵyp, ónim mólsheriniń mol túsýi úshin ne isteý kerektigin anyqtaıdy. Agrohımııalyq analız jasaý maqsatynda ár jerden topyraq alyp, quramyn taldaıdy. Dıqandar óndiristik jaǵyn qarasa, Marjan Ánýarbekqyzy bastaǵan top ǵylymı turǵyda jumys júrgizedi. Árıne, kútken nátıje bir jyldyń ishinde bolmaıdy. Ár zertteýdi jetildiredi, jan-jaqty taldaıdy. Onyń ústine úlken jobada on shaqty adam ǵana jumys istep júr. Alaıda jobaǵa qajetti qurylǵylardyń bári bar. Tehnologııanyń damýy sondaı, aýyldaǵy sharýa qojalyǵynyń ıeleri at shaptyrym alqaptaǵy jaǵdaıdy alaqandaǵy smartfonnan-aq kóre alady. Qaı bóligine, qandaı tyńaıtý elementterin qoldaný kerektigi anyq jazylady. Aýyl sharýashylyǵyn sıfrlandyrý degenimizdiń bir kórinisi osy.
Marjan Ánýarbekqyzy hımııalyq ınjenerııadan basqa qara jáne tústi metallýrgııa, IT-tehnologııa syndy baǵyttarǵa da qyzyǵady. Eger elimizde ǵylymǵa qoldaý shyndap kórsetilse, mamandar az emes, jetkilikti sekildi. Bir ǵana tehnıkalyq ýnıversıtette qanshama ǵalym jańalyq ashyp jatyr?
– Elimiz qazirdiń ózinde tehnokratııany damytý baǵytynda belgili bir qadamdar jasap jatyr. Indýstrııalandyrý, tehnıkalyq mamandyqtar boıynsha kadrlar daıarlaý úshin kóptegen memlekettik granttar bólindi, ónerkásiptiń mańyzdy salalaryn sıfrlandyrý júrip jatyr, – deıdi M.Sadenova.
Professordyń jalpy jumys ótili – 35 jyl. Osy ýaqyt ishinde júzdegen ǵylymı maqala jazǵan, baǵdarlamalyq komıtettiń turaqty múshesi retinde eki jyl saıyn halyqaralyq ǵylymı konferensııalarǵa qatysady. 2018-2020 jyldar aralyǵyndaǵy granttyq qarjylandyrýyn alǵan eki jobanyń, Úlbi metallýrgııalyq zaýytynyń tapsyrysy boıynsha bir sharýashylyq kelisimsharttyq jumystyń ǵylymı jetekshisi bolǵan. Áriptesteri de Marjan Ánýarbekqyzynyń qolǵa alǵan ár sharýasy úlken nátıje kórsetetinin aıtty.
Shyǵys Qazaqstan oblysy