Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov Almaty qalasynda jumys saparymen bolyp, iri ónerkásiptik kásiporyndardyń tynys-tirshiligin baqylady. Birqatar áleýmettik nysannyń jumysyn jáne qurylysyn tekserip, shaǵyn ónerkásip parkteri men qaladaǵy ındýstrııalyq aımaq rezıdentterimen kezdesti. Sonymen qatar Úkimet basshysy Almatynyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy máseleleri boıynsha keńes ótkizdi.
Kólik qurastyrý ekonomıkany kórkeıtedi
Sońǵy jyldary Almatynyń avtokólik jasaý klasteri joǵary qarqynmen damyp keledi. О́tken jyly óńdeý ónerkásibiniń 70%-y osy avtokólik jasaý esebinen qamtamasyz etilgen. Álıhan Smaıylov Ońtústik Koreıanyń «Hyundai Motor Company» kompanııasymen yntymaqtastyq memorandýmy aıasynda iske qosylǵan jolaýshylar, júk jáne mamandandyrylǵan tehnıka shyǵaratyn «Hyundai Trans Almaty» zaýytyna bardy. Bul kásiporyn respýblıkanyń jekemenshik kompanııalaryna, kommýnaldyq uıymdaryna jáne memlekettik organdaryna «Hyundai», «Golden Dragon» jáne «Foton» kólik quraldarynyń keń jelisin jetkizedi. Aldaǵy birneshe jylda kásiporyn basshylyǵy óndiristi keńeıtýdi, jańa jumys oryndaryn ashyp, eksportty ulǵaıtýdy jáne jergilikti óndiris úlesin arttyrýdy josparlap otyr.
Bul oraıda ónim eksporty, Qytaıdan Qazaqstanǵa júk tasymaldaý jáne óndirýshilerge kádege jaratý alymy boıynsha bereshekti tóleý sekildi birqatar problemalyq másele qozǵaldy. Úkimet basshysy kóterilgen máselelerdiń sheshimin tabýǵa járdemdesetinin aıtty.
Álıhan Smaıylov aıtyp ótkendeı, Úkimet el ekonomıkasyn odan ári ártaraptandyrýdy qoldaıdy jáne bul zaýyt osy jumystyń bir mysaly.
«12 jyl ishinde kásiporyn naryqtaǵy óz pozısııasyn edáýir nyǵaıtty. Biz kompanııanyń ónim jelisine ınvestısııa salý jáne ony keńeıtý josparlaryn quptaımyz. Memleket basshysy qala ákimdiginiń aldyna halyqtyń júrip-turýyna yńǵaıly kólikpen qamtamasyz etip, ekologııaǵa tıgizetin zardaptardy azaıtý mindetin qoıdy. Sondyqtan bul óndiris tek qala úshin ǵana emes, búkil respýblıka úshin de zor mańyzǵa ıe», dedi Premer-mınıstr.
Qazirgi ýaqytta Oqý-aǵartý jáne Densaýlyq saqtaý mınıstrlikteriniń tapsyrysy boıynsha «Hyundai Trans Almaty» zaýytynda «Golden Dragon» markasynyń mektep avtobýstary jáne «Hyundai» (H350) shaǵyn avtobýsy bazasynda jedel járdem kólikteri qurastyrylyp jatyr. «Mektep avtobýsy» qanatqaqty jobasy aıasynda Almaty ákimdigi mektepke oqýshylardy tasymaldaý úshin 100 jańa tehnıka satyp alýdy josparlap otyr.
Premer-mınıstr bilim berý sapasyn arttyrýdyń basty faktorlarynyń biri árbir oqýshynyń qajettilikterine baǵdarlanǵan jáne onyń qaýipsizdigin qamtamasyz etetin jaıly mektep ortasy ekenin atap ótti. Sondyqtan «Mektep avtobýsy» qanatqaqty jobasy – osyndaı iri megapolıstegi máseleniń durys jáne ýaqtyly sheshimi bolmaq.
Import kólemi azaıady
Úkimet basshysy odan soń «Valtherm» JShS joǵary qysymmen quıý ádisin qoldanatyn Qazaqstandaǵy alǵashqy alıýmınıı jáne bımetall jylý radıatorlaryn shyǵaratyn zaýyt qurylysyn baryp kórdi. Jalpy kólemi 15 mlrd teńge ınvestısııa salynǵan biregeı zaýyt ónimi beriktigi men jylý berý boıynsha Qytaıda shyǵarylyp, Qazaqstanǵa ákelinetin balamaly radıatorlardan 40-50%-ǵa asyp túsedi dep kútilýde. Kompanııa 430 jańa jumys ornyn ashýdy, otandyq qurylys kompanııalarynyń suranysyn ishinara qamtamasyz etýdi jáne kórshi elderge tasymaldaýdy jolǵa qoıýdy josparlap otyr.
Álıhan Smaıylov qala ákimdigi qaıta óńdeý deńgeıi joǵary osyndaı ımportty almastyratyn óndiristerdi damytýǵa erekshe nazar aýdarýy qajet ekenin atap ótti. Zaýytty iske qosý Qazaqstannyń basqa elderden radıatorlar jetkizýge táýeldiligin tómendetýge eleýli úles qosady. Úkimet basshysy osy baǵytty qoldaý úshin elden alıýmınıı synyqtaryn baqylaýsyz shyǵarýdyń jolyn kesý jáne sýmen jylytý quraldaryna mindetti sertıfıkattaýdy engizý jónindegi sharalar pysyqtalatynyn aıtty.
Úkimet basshysynyń aıtýynsha, Almatynyń ındýstrııalyq aımaǵy otandyq jáne sheteldik ınvestorlar úshin tartymdy sanalady. Osyǵan baılanysty memleket onyń damýyna belsendi túrde járdem kórsetýdi jalǵastyrmaq. Búgingi tańda qala ákimdigi onyń aýmaǵyn 194 gektarǵa keńeıtýde.
«О́tken jyly respýblıka boıynsha biz 150-den astam ındýstrııalyq jobany iske asyrdyq, bul 2 mlrd dollarǵa ımportty almastyrýǵa qol jetkizýge múmkindik berdi. Bıyl mundaı jobalardyń sanyn 170-ke deıin arttyrý josparlanyp otyr. Bul 2,9 mlrd dollarǵa ımporttyń ornyn aýystyrýǵa múmkindik beredi», dedi Álıhan Smaıylov.
Shaharda ornyqty damý qarqyny bar
Jumys sapary barysynda Premer-mınıstr shaǵyn ónerkásip parkteri men qalanyń ındýstrııalyq aımaǵy rezıdentterimen kezdesti. Onda Úkimet basshysyna bólmearalyq esikter shyǵaratyn zaýyttyń jumysy, zamanaýı ǵylymı-óndiristik jylyjaı kesheniniń qurylysy, sondaı-aq tamshylatyp sýarý júıelerin qurý, kondıterlik ónimder men qaǵaz qaptamalaryn shyǵarý jónindegi jobalar týraly aıtyldy.
Premer-mınıstr Juqpaly aýrýlar ulttyq ǵylymı ortalyǵy men Oqýshylardyń ınnovasııalyq shyǵarmashylyq ortalyǵy qurylysynyń barysymen tanysyp, «Champion» jańa sport kesheninde boldy. Álıhan Smaıylov mundaı áleýmettik jobalarǵa jeke ınvestısııalardy tartý asa mańyzdy ekenin atap ótti, óıtkeni bul Almatyny salamatty ómir saltyn ustanatyn qala retinde nyǵaıtýǵa úles qosady.
Aǵymdaǵy ahýal, ónerkásip, kólik ınfraqurylymy, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq, medısına júıesi, bilim berý jáne taǵy basqa salalardy damytý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalar men josparlar qalany odan ári áleýmettik-ekonomıkalyq damytý máseleleri jónindegi keńeste qozǵaldy. Bul baǵyttaǵy jumystar jaıyn Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstri Marat Qarabaev, Densaýlyq saqtaý mınıstri Ajar Ǵınııat, Ulttyq ekonomıka vıse-mınıstri Baýyrjan Omarbekov, Oqý-aǵartý vıse-mınıstri Edil Ospan, Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Sársen Quranbek, Almaty qalasynyń ákimi Erbolat Dosaev baıandady.
Premer-mınıstr jalaqynyń ósý qarqyny boıynsha Almaty sońǵy 10 jylda respýblıkalyq ortasha deńgeıden tómen bolyp kelgenin, osyǵan baılanysty bul tendensııany ózgertý kerek ekenin atap kórsetti.
«Almatylyqtardyń naqty aqshalaı kiristeriniń jyl saıynǵy ósýin qamtamasyz etý qajet. Bul – keshendi jumys. Eń aldymen, jalaqysy joǵary jańa jumys oryndaryn qurýǵa jáne ınvestısııalar tartýdyń joǵary qarqynyn saqtap qalýǵa kóńil bólý kerek», dedi Álıhan Smaıylov.
Basty mindet – halyqqa jaǵdaı jasaý
Úkimet basshysy halyqtyń tabysyn arttyrý jumystary ınflıasııany tejeý sharalaryn júzege asyrýmen tikeleı baılanysty ekendigine toqtaldy. Sondyqtan jergilikti alyp-satarlardyń áreketi tek qalada emes, búkil respýblıka boıynsha azyq-túlik pen basqa da taýarlardyń qunyna áser etetindikten, bazarlardaǵy, onyń ishinde «Altyn Ordadaǵy» baǵa belgileýdi jiti qadaǵalaý qajet. Sonymen qatar básekelestikti damytý úshin Almaty aglomerasııasynyń shyǵys jáne soltústik bólikterinde qosymsha saýda alańdaryn qurý máselesin pysyqtaý, sondaı-aq deldaldyq shemalardy anyqtaý boıynsha óńirlik komıssııanyń tıimdi jumysyn qamtamasyz etý asa mańyzdy.
Úkimet basshysy ınjenerlik ınfraqurylymdy damytý máselesine toqtala kelip, sý qubyrlary – 56%, káriz – 57%, elektr jelileri – 60% tozyǵy jetkenin atap kórsetti. Onyń aıtýynsha, muny azaıtý úshin jyl saıyn 100 km-den astam sý qubyry, 70 km-den astam káriz jáne 120 km-ge jýyq elektr jelilerin jańartý kerek. Bul rette qalaǵa qosylǵan aýmaqtarda jańa sý kózderin salýdyń qajettiligi týyndap tur.
Álıhan Smaıylov bilim berý jáne densaýlyq saqtaý júıelerin damytý máselelerin de qozǵady. Máselen, «Jaıly mektep» ulttyq jobasy aıasynda qalada 37 myń oqýshyǵa arnalǵan 22 mektep salý josparlanýda, bul mektepterdegi oryn jetispeýshiligin edáýir qysqartýǵa múmkindik beredi. Sondaı-aq ákimdikke salynyp jatqan nysandardyń ýaqtyly paıdalanýǵa berilýin qamtamasyz etý jáne Qarjy mınıstrligimen bıýdjetten tys qarjy kózderinen, sybaılas jemqorlardan óndirilgen qarajat esebinen qosymsha oqý oryndaryn salýdy pysyqtaý tapsyryldy.
Álıhan Smaıylov medısınalyq júıe bóliginde qalanyń ambýlatorııalyq-emhanalyq uıymdaryna shamamen 2,2 mln adam bekitilgenine, bul olarǵa eleýli júkteme beretinine nazar aýdardy. Osyǵan baılanysty alǵashqy medısınalyq-sanıtarlyq kómekti damytý Almaty aglomerasııasy úshin basym baǵyttardyń biri bolýǵa tıis ekenin aıtty. Densaýlyq saqtaý mınıstrligine ozyq tájirıbeni eskere otyryp, I toqsanda osy saladaǵy standarttardy ózektendirý isin aıaqtaý tapsyryldy.
Qaýipsizdik bárinen qymbat
Premer-mınıstr seısmıkalyq qaýipsizdik máselelerine erekshe toqtalyp, Túrkııa men Sırııada bolǵan tabıǵı apat bizdiń elimiz, ásirese, Almaty úshin úlken sabaq bolý kerektigin eskertti.
Ol sońǵy ret qaladaǵy nysandardy pasporttaý 2017 jáne 2018 jyldary júrgizilgenin atap aıtty. Osyǵan baılanysty Tótenshe jaǵdaılar mınıstrligi men qala ákimdigi birlesip, qysqa merzimde aýdıt júrgizip, seısmıkalyq qaýipsizdikti kúsheıtý jónindegi pármendi is-sharalardy iske asyrýǵa tıis.
«Bul máselelerde álemdik tájirıbeni tek Almatyda ǵana emes, elimizdiń jer silkinisine ushyraýy yqtımal basqa da óńirlerinde paıdalaný qajet. Ýákiletti memlekettik organdar buǵan deıin alynyp tastalǵan jobalaý, qurylys jáne baqylaý úderisterin zańnamalyq turǵyda qatańdatý máselesin shuǵyl túrde qarastyrýy kerek», dedi.
Úkimet basshysy shahardaǵy qala qurylysy saıasatyn jaqsartý qajettigine, bul ásirese Almatynyń 2040 jylǵa deıingi Bas josparynyń jobasyn talqylaý jáne kelisý aıasynda ózekti ekenine nazar aýdardy.
«Ákimdik qala qurylysy kezinde áleýmettik, ınjenerlik jáne kólik ınfraqurylymyn damytý boıynsha jiberilgen qatelikterdi eskerýi kerek. Sondaı-aq tarıhı-mádenı murany saqtaı otyryp, qurylys nysandarynyń bıiktigi men tyǵyzdyǵyna erekshe nazar aýdarý qajet», dedi ol.
Sapar sońynda Úkimet basshysy qalanyń ekologııalyq problemalaryn sheshý jónindegi sharalardy keshendi iske asyrýdyń jáne Almaty aglomerasııasyn damytý josparyn jedel pysyqtaýdyń mańyzdylyǵyn atap kórsetti.