О́ndirisi órken jaıǵan qala

Megapolıstiń óndiris salasyn órkendetý Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Joldaýda aıtylǵan tapsyrmalary negizinde júzege asyp jatyr. Prezıdent árbir Joldaýynda óńirlerdiń damýyna, ulttyq ekonomıkanyń ósimi arqyly tabysty arttyrýǵa erekshe kóńil bóledi. 2022 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Ádiletti memleket. Birtutas ult. Berekeli qoǵam» atty Qazaqstan halqyna arnaǵan kezekti Joldaýynda da birinshi kezekte ekonomıka men óndiris máselesine toqtaldy.

«Memleket ekonomıkalyq er­kin­dikti qoldaıdy. Biraq halyq­ty naryq turaqsyzdyǵynyń yq­palynan barynsha qorǵaıdy. Sha­ǵyn jáne orta bıznesti meı­lin­she damytady. Biz eko­no­mıka­myzda qordalanǵan máselelerdi jaqsy bilemiz. Mysaly, shıki­zat­qa áli de táýeldimiz. Eńbek ónim­­diligi tómen, ınnovasııa jet­kiliksiz. Ulttyq tabystyń ıgi­li­gin jurttyń bári birdeı kó­rip otyrǵan joq. Árı­ne, munyń barlyǵy – kúrdeli máseleler. Biraq ony sheshýdiń naqty joldary bar. Atap aıtsaq, bul – makroekonomıkalyq turaq­ty­lyq­ty qamtamasyz etý, ekonomıkany ártaraptandyrý jáne sıfrlandyrý. Sondaı-aq shaǵyn jáne orta bıznes pen adam kapıtalyn damytý, zań ústemdigin ornyqtyrý. Sondyqtan tyń tásilder qajet ekeni sózsiz. Eko­no­mı­kalyq saıa­sa­tymyzdyń negizgi maqsaty esh ózgermeıdi. Onyń máni – sa­pa­lyq jáne ınklıý­zıvtik tur­ǵy­dan halyqtyń ál-aýqa­tyn arttyrý», degen bolatyn Prezıdent.

Osy rette respýblıkanyń úshin­shi megapolısinde ınnovasııa­lyq jobalar qolǵa alynyp, jo­­ǵa­­ryda atalǵan ındýstrıaldy aı­maqtar sheńberinde jáne odan tys kóptegen kásiporyn ja­ńa­dan jumysyn bastap keledi. So­lar­dyń birsypyrasyna toqtal­saq. Shymkent qalasynda jańadan ashyl­ǵan shyny tabaqtardan túrli buıymdar jasaıtyn jáne óń­deıtin «Zavod Avangard» JShS kásiporny óte mańyzdy joba. Atalǵan zaýytta jylyna 800 myń sharshy metr shyny tabaq­tar­dan ónim shyǵarylatyn bolady. Jobanyń jalpy quny 5,8 mlrd teńgeni quraıdy. Osy kásiporyn arqyly 260 azamat tu­raqty jumyspen qamtyldy.

«Zavod Avangard» kásiporny jobany iske qosýǵa qajetti qara­jat­ty «Qarapaıym zattar eko­nomıkasy» baǵdarlamasy ar­qyly tapqan. Sonymen birge jobany júzege asyrýda ınvestordyń jeke qarjysynyń da úlesi bar. Shyǵarylǵan ónimderdiń 70 pa­ıyzy elimizdiń ishki naryǵyna satylsa, qalǵan 30 paıyzy kórshiles memleketterge eksporttalmaq. 3,2 gektar aýmaqta ornalasqan zaýyt qurylysy 2021 jyly bastalyp, 2023 jyldyń basynda aıaqtaldy.

Qala irgesindegi «Saýda-logıs­tı­kalyq ortalyǵy» Orta­lyq Azııa elderi arasyndaǵy kólik-logıstıkalyq habqa aınalady degen jospar bar. Sondyqtan onyń jalpy el ekonomıkasynyń da­mýyna tıgizer áseri kúshti. En­dig­i jerde ortalyqtyń aýma­ǵyn 136 gektarǵa ulǵaıtý týraly sheshim qabyldanyp otyr. Sol arqyly jergilikti ákimdik áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń baǵasyn turaqtandyryp, maýsym kezinde ishki naryqtaǵy baǵalardyń kúrt ósip ketpeýin kózdeıdi.

Qorǵasyn zaýytynyń qaldyq­ta­­ryn óńdep tústi metall kon­sentra­tyn alatyn «Standard Steel KZ» kom­panııasy – erekshe jobalardyń biri. Qorǵasyn qal­dyq­taryn kádege jaratqan jobany «Saýts Oıl» JShS 13,3 mlrd teńgege júzege asyryp jatyr. Jobanyń birinshi kezeńinde jylyna 4 608 tonna mys-kúmis konsentratyn alatyn zaýyt salyndy. Ekinshi kezeńde jylyna 20 900 tonna myrysh oksıdin óndire­tin kásiporyn boı kóteredi.

Úshinshi megapolısti áleýmet­tik-ekonomıkalyq jáne basqa da salalar boıynsha damytý tikeleı Prezıdent tapsyrmasy aıasynda júzege asyrylyp jatyr. О́ńdeýshi kásiporyndar sanyn arttyrý baǵytyndaǵy Memleket bas­­shysy tapsyrmalarynyń naq­ty oryndalyp jatqanyn «Standard Steel KZ» sekildi óndi­ris oryndarynyń mysalynan bilýge bolady. Jalpy, óndiristi damy­týǵa arnalǵan Ult­tyq jobalar megapolıste qar­­qyn­dy júzege asyp keledi.

Máselen, Santo Member of Polpharma Group saýda belgisimen dári-dármek óndirýshi «Hımfarm» AQ kásiporny 2023 jyly ǵylymı-zertteý ortalyǵyn damytýǵa jáne ony jańǵyrtýǵa qosymsha 8,4 mln dollar ınvestısııa salýdy josparlap otyr. Osy oraıda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev farmasevtıka ónerkásibindegi otandyq óndiristiń úlesin 2025 jylǵa qaraı 50%-ǵa deıin ulǵaıtý týraly tapsyrma bergen bolatyn. Soǵan baılanysty Úkimet res­pýb­lıkalyq farmasevtıkalyq klasterdi damytý, yntalandyrý úshin qoldaýdyń jekelegen tetikterin qaıta qarastyrmaq. Bul keleshekte ımportqa táýeldilikti aıtarlyqtaı azaıtyp, ulttyq dári-dármek qaýipsizdigin qamta­ma­syz etedi.

Al megapolıstegi «Petro Qazaq­stan Oıl Prodakts» munaı óńdeýshi zaýyty strategııalyq mańyzdy kásiporyn sanalady. Atalǵan kompanııanyń prezıdenti Erbolat Qojabaev jańǵyrtýdan ótken óndiris nysanynyń búgin­gi jumysy týraly aıta kele, zaýyt­tyń jobalyq qýaty jylyna 6 mıllıon tonnany quraıtynyn jetkizdi. Máselen 2022 jyly osy zaýytta 6,2 mln tonna munaı óńdelgen. Al óndiris oshaǵynda ter tógip júrgen 1 780 jumysshynyń 1 723-i – jergilikti jerdiń azamattary. Munaı ónimderine qa­jet­tilik jyldan-jylǵa artyp keledi. Osyǵan oraı Úkimet tarapynan Shymkent munaı óńdeý zaýytynyń ónim kólemin 6-dan 9 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtý máse­le­si pysyqtalyp jatyr. Mun­daı aýqymdy joba ishki naryqty suıyq otynmen tolyq qamtamasyz etip qana qoımaıdy, sondaı-aq qala turǵyndarynyń qosymsha jumys tabýyna múmkindik beredi. Resmı derek boıynsha sońǵy úsh jylda zaýytta benzın óndirisi – 2,1 mıllıon tonnaǵa, avıakerosın – 340 myń tonnaǵa, dızel otyny 1,9 mıllıon tonnaǵa artqan.

«Ońtústik» ındýstrıaldy aı­ma­ǵyna da at basyn burdyń. Onda ornalasqan «QazAlpack» zaýytynda búgingi tańda 145 adam eńbek etedi. Alıýmınıı ydystary men qaqpaqtar shyǵarylady. Jylyna 500 mln dana osyndaı qaptama ónimder óndiriledi. Jobany júzege asyrýǵa 23 mlrd teńgeden astam qarjy jumsalǵan. Onyń bir bóligin ınvestor ekinshi deńgeıli bankten nesıe esebinde alǵan. Jyldyq mólsherlemesi 15 paıyzdy quraıtyn nesıe somasynyń 9 paıyzyn memleket óz esebinen sýbsıdııalaıdy. 6 gektar aýmaqta ornalasqan ón­diris orny byltyr kúzde iske qosy­lyp, sodan beri ónim shy­ǵa­ryp keledi.

О́z kezeginde jyldyń basynda megapolıske issaparmen kelgen Úkimet basshysy Álıhan Smaıy­lov joǵaryda atalǵan ká­siporyndardy aralap, mega­po­lıste ındýstrııalyq-ınno­va­sııa­lyq baǵyttaǵy jumys­tar­dyń atqarylý barysyna kóńil tolatynyn jetkizgen bolatyn.

«О́zderińizge málim, Shym­kent res­pýblıkalyq mańy­zy bar qala mártebesine ıe bol­dy. Osy­ǵan baılanysty megapolısti kórkeıtý, damytýǵa qa­tysty mindetter men ta­lap­tar da ózgerdi. Onyń eń bas­ty kórsetkishi – halyqtyń tur­mys­tyq ál-aýqatyn ósirý. Ol úshin birinshi kezekte salyqtyq tabysty ulǵaıtýdyń múmkindigin arttyrý qajet. Sonymen birge osyndaı zamanaýı daıyn ónimder shyǵaratyn kásiporyndar sanyn kóbeıtý arqyly ekonomıkany ártaraptandyrý kerek. О́ndiris oryndary kóp bolǵan saıyn adamdarǵa da turaqty jumys ta­býǵa múmkindik týady. Sodan keıin salyqtan túsken tabystar kólemi artsa, ol óz kezeginde halyqtyń áleýmettik jaǵdaıyn jaqsartýǵa nemese megapolıstiń ınfraqurylym máselesin sheshýge jumsalady. Kórip otyr­ǵa­ny­myzdaı Shymkentte búgingi tańda 5 ındýstrıaldy aımaq bar. Jergilikti atqarýshy bıliktiń josparynda olardy taǵy eki ese arttyrý maqsaty tur. Iаǵnı qazirgi kezde 800-850 gektar aýmaqta ındýstrıaldy jobalar júzege asyp jatsa, aldaǵy ýaqytta taǵy da 800 gektardan astam jerge jańa kásiporyndar jobalaryn iske qosatyn bolady. Aıta ketý kerek, óndiris salasynda megapolıste damýdyń joǵary dınamıkasy baıqalady. Sonyń aıǵaǵy, ótken jyly da, bıyl da zamanaýı ınvestısııalyq jobalar qolǵa alynyp jatyr. Josparǵa sáıkes ekonomıkaǵa kóbirek ınvestısııa tartyp, jańa bıznes jobalardy iske asyrýǵa barynsha qoldaý bil­dirý qajet. Álbette, bul jerde eń aldymen ınfraqurylym máselesinde kómek kerek. Sony­men birge nesıelendirý men salyq boıynsha túrli jeńildikter usynylýǵa tıis. Osy atalǵan máseleler árdaıym Úkimettiń nazarynda jáne kún tártibinen túspeıdi. Sondyqtan jańa jumys oryndaryn qurý men ındýstrıaldy aımaqtardy iske qosý qarqyny sońǵy jyldary báseńdemegen, kerisinshe jyldan-jylǵa ul­ǵa­ıyp keledi. Kásipkerler tarapynan da búginde kóptegen usynyspen ıgi bastamalardy kó­rýge bolady. О́z kezeginde Úki­met árqashan olarǵa qolushyn berýge, qoldaý kór­setýge da­ıyn», degen edi Premer-mınıstr Á.Smaıylov.