Qostanaı óńirine belgili aqyn, bilim berý salasynyń úzdigi Aleksandra Sýslovanyń «Eki dos, Boran jáne skrıpka» dep atalatyn povesi bar. Kishkentaı Danııar men Danıldiń basynan ótken qyzyqty oqıǵalarǵa qurylǵan uzaq áńgimede eki balanyń arasyndaǵy shynaıy dostyq tarıhy baıandalady. Týyndy byltyr Ybyraı Altynsarın atyndaǵy respýblıkalyq baıqaýdyń eń úzdik shyǵarmasy degen baǵaǵa ıe boldy.
– Áke-sheshem Tyń ıgerý naýqany qyzyp turǵan 1955 jyldyń mamyr aıynda Lenıngrad oblysynan Meńdiqara aýdanyna kóship keldi. Ol kezde men eki jarym, inim bir jarym jasta eken. Jetinshi jeltoqsanǵa deıin palatkada turdyq dep aıtyp otyratyn ákem. Keıin jyly úıge kirdik. Áli esimde, anam albardaǵy úlken peshke nan pisiretin. Qazir sol peshten shyqqan ystyq nannyń ıisin saǵynamyn. Qoly ashyq adam edi. Ol kisi nan pisirip jatqanda ıisi búkil kósheni alyp ketetin de, sol mańda oınap júrgen bala bitkenniń bári bizdiń úıdiń mańyna jınala bastaıtyn. Bárimiz – orys, qazaq, belarýs, ýkraın, moldovan balalary – esiktiń aldyndaǵy uzyn dastarqanǵa jaǵalaı jaıǵasyp alyp, anamnyń býy burqyraǵan ystyq nanyn kútip, oınap-kúlip otyratynbyz. Ol kezdegi balalar sen oryssyń, men qazaqpyn, ol moldavan dep bólinýdi bilmeıtin. Bárimiz de ultyna qarap bólýdi bilmeı óstik. Meniń balaqaılarǵa arnalǵan shyǵarmalarymnyń deni kishkentaı oqyrmandarymdy dostyq pen baýyrmaldyqqa, týǵan jerge degen súıispenshilik pen adal eńbekke, adamgershilikke úndeıtini de sodan shyǵar. Jalpy, bala jany taza bolady ǵoı, sol kirshiksiz dúnıege kirbiń túsirmeı, óskeleń urpaqty memleketshil rýhta tárbıeleý mańyzdy, – deıdi qalamger.
Aleksandra Ilınıchna – Jazýshylar odaǵynyń múshesi, balalarǵa arnalǵan kóptegen erteginiń, shaǵyn áńgimeler men jeńil jyr jınaqtarynyń avtory. Qalamger-ustazdyń shyǵarmalary Reseı, Germanııa elderinde de jıi jarııalanyp turady. Kópshilik oqyrmannyń ystyq yqylasyna bólengen avtor 2017 jyly «Altyn qalam» ádebı baıqaýynyń jeńimpazy, 2018 jyly el júregi – Astanaǵa arnalǵan ádebı konkýrstyń dıplomanty atandy. 2019 jyly Kerchte ótken «Nımfeı úni» festıvaliniń de bas júldesin enshiledi. Munyń syrtynda, ár jyldary Dıýsseldorf, Praga, Máskeý, Sımferopol, Nıjnıı Novgorod qalalarynda ótken halyqaralyq ádebı baıqaýlarǵa qatysyp, Qostanaı topyraǵynyń qadir-qasıetin, qazaq halqynyń keńpeıil bolmysyn, Tobyl tóńiregindegi tamyljyǵan tabıǵat kórinisterin álem jurtshylyǵyna óleńmen jetkizip júr.
– Sońǵy ótken halyq sanaǵynyń qorytyndysyna sensek, Qazaqstan halqynyń 34 paıyzyn 17 jasqa deıingi balalar quraıdy eken, al 18 jas pen 28 jasqa deıingi jastardyń úlesi 20 paıyz bolady. Elimiz boıynsha byltyrdyń ózinde 450 myń 652 sábı dúnıege kelipti. Demek qaýlap ósip kele jatqan keıingi urpaqqa durys tárbıe berý, ýaqyt ótkizip almaı ár jastyń keýdesine uly Abaı aıtqan adamshylyq pen elshildik dánegin egý mindet. Meniń shyǵarmalarymnyń da altyn arqaýy osy máselelerge arnalady. О́zim orys tilinde jazamyn. Endi týyndylarymdy qazaq tiline aýdarýdy armandap júrmin. Taıaýda Jazýshylar odaǵynyń oblystyq fılıalynan meniń birsypyra áńgime-ertegilerimdi qazaq tiline aýdarý týraly usynys tústi. Oǵan qýana-qýana kelistim. Eger kitabym qazaq tilinde jaryq kórip jatsa, ol meniń ómirimdegi erekshe oqıǵa bolatyny anyq, – deıdi aqyn.
Aleksandra Ilınıchnanyń aqyndyǵy men ustazdyǵyn aıtpaǵanda, ózekti degen qoǵamdyq-áleýmettik máseleler qozǵalǵan alqaly jıyndarda aǵytyla ketip, kósile sóıleıtin sheshendiginiń ózi bir tóbe. Mundaı sátterde sóz basyn Ybyraıdyń, Abaıdyń sózimen tuzdyqtap alyp, Ahmettiń nemese Jumekenniń qanatty sózderimen túıindeıtin ádeti.
Qazaqtyń salt-dástúrin, ulttyq as mázirin bir adamdaı biletin Aleksandra Ilınıchna jeltoqsannyń basynda jylqynyń bir aıaǵyn arnaıy satyp alyp, súrlep qoıady.
– Bizdegi orys ulty ókilderiniń ózge elderde turyp jatqan orystardan birshama aıyrmashylyǵy bar. Bizdiń boıymyzǵa, qansha degenmen, qazaqy salt-dástúr men osy jergilikti jerde turyp jatqan san alýan ulttyń mádenıeti sińip qalǵan. Sóz oraıy kelgende aıta keteıin, osydan biraz jyl buryn qazaq qurbylarym tartý etken birneshe qamzolym bar. Shet memleketter halyqaralyq ádebı konkýrstarǵa shaqyrsa, sol qamzoldarymdy kıip baram, qaıda barsam da ústimnen tastamaımyn. Jurttyń bári qyzyqtap surap jatady, maǵan keregi sol, qazaqtyń ulttyq tanym-túsinigi men kıim kııý, as ázirleý mádenıetin maıyn tamyzyp turyp aıtyp beremin. Úıge qonaq shaqyrsam, mindetti túrde jylqynyń súr etin asamyn, oǵan keıde qoıdyń jas etin aralastyryp jiberemin. Qonaqtaryńnyń qurt qosqan sorpadan tamsana urttap qoıyp, aldyna tosqan asyńa, taza peıilińe alǵys jaýdyryp otyrǵany qandaı tamasha?! Osyndaı sátterde kóńilim toǵaıyp, ózim de bir jasap qalam. Qazaqtyń arasynda júrgen soń shujyq jasap, oǵan qansha maı qosý keregine deıin jaqsy bilem. Alǵash ret qazy aınaldyryp, et asyp, shaqyrǵan qonaqtarymnyń rızashylyǵyna bólengenimde, ózimdi quddy bir etno kýlınarııa ǵylymynyń professory sııaqty sezingenim de ras. Bul az deseńiz, qoıdy 24 múshege bólý kerek ekenin de bilemin. 25 qonaq shaqyrsań, eki qoı soıýǵa týra keledi. Qazaqtyń qonaǵyna tabaq tartýynyń ózi de bir bólek áńgime, úlken mádenıet qoı. Bas tabaqqa nendeı múshe salý kerek, ekinshi, úshinshi tabaqtarǵa ne ketetinin de jaqsy bilemin. Senbeseńiz, qonaqqa shaqyraıyn, kórseteıin, – dep kúldi keıipkerimiz.
Aleksandra Ilınıchna – tek shyǵarmalarynda ǵana emes, shynaıy ómirde de únemi el ishindegi birlik pen tatýlyqty dáriptep júretin qalamger. Ǵumyrynyń 35 jylyn bilim berý salasyna arnaǵan tájirıbeli ustaz búginde qurmetti zeınet demalysynda. Soǵan qaramastan aýyq-aýyq óńirdegi aýdan-qalalarda ornalasqan túrli kásiporyn men bilim ordasyn aralap, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń jobasy aıasyndaǵy ultaralyq jáne konfessııaaralyq tatýlyq máselesine arnalǵan dárister oqyp, trenıngter ótkizip júr.
Qostanaı oblysy