О́ńirdegi sanaýly iri sharýashylyqtar shalǵaı aýylda da óndiris ashýǵa bolatynyn dáleldep jatyr. Máselen, Uzynkól aýdanyna qarasty Novopokrov eldi mekenindegi «Toısaı» seriktestigi ótken jyly 600 bas saýyn sıyrǵa arnalǵan zamanaýı sút fermasyn ashyp, aýyldaǵy aǵaıynnyń yrys-nesibesiniń molaıýyna jol ashyp otyr. Sharýashylyqtyń shaǵyn sehynan shyǵyp jatqan «Toısaı» kúnbaǵys maıy da jergilikti ónimniń jalpy úlesiniń eselenýine sep.
Aýmaǵy 3 myń sharshy metr bolatyn sút fermasynyń qurylysyna 850 mıllıon teńge jumsalypty. Avtomattandyrylǵan júıede jumys isteıtin sý jańa saýyn sehy kompıýterdiń, nemistiń sapaly qurylǵylarynyń kómegimen basqarylady. Kompıýter saýyn úderisin, sıyrlardyń jaı-kúıin baqylap otyrýǵa múmkindik beredi.
Sharýashylyq basshysy Uzaqbaı Aǵaıdarovtyń aıtýynsha, qazir munda 506 bas saýyn sıyr bar.
– Aldyńǵy jyly Estonııadan 198 bas sıyr satyp aldym. Bir jyldan soń 155 bas tóldedi. Buǵan deıin Qazaqstannan da, Reseıden de sıyr satyp alyp kórdim. Keıin bizdiń oblystyń klımatyna uqsas bolǵandyqtan, Estonııadan qara ala sıyr tuqymyna tańdaýym tústi. О́nimdiligi jaman emes. Byltyr 2500 tonna sút tapsyrǵanbyz, jazǵa deıin ónim kólemin 10 tonnaǵa deıin jetkizý josparda bar, – deıdi JShS dırektory.
Saýyn sehynda damylsyz aýysymmen 32 analyqtan saýylady. Nátıjesinde, sharýashylyq Meńdiqara aýdanyndaǵy «Mılh» sút óńdeý kásipornyna táýligine 8 tonnadan astam sút ótkizip otyr. Sút óńdeıtin kompanııa kún saıyn kóligin jiberip, daıyn ónimdi alyp ketip turady.
Shalǵaıdaǵy sút fermasy otyz shaqty adamdy turaqty jumyspen qamtyp otyr. Mundaǵy saýynshylar eki aýysymmen jumys isteıdi. Aılyqtary da joǵary.
Olarǵa tólenetin jalaqy kólemi – 250 myń teńge. Ferma ishinde dárethana, jýyný bólmesi, kir jýý mashınalary ornatylǵan. Dırektorymyz jumysshylardyń jaǵdaıyna únemi qaraılasyp otyrady. Tipti keıbireýlerine tegin baspana berip jatyr, deıdi sút fermasynyń meńgerýshisi Orazbek Myrzalın.
Sharýashylyq basshysynyń aıtýynsha, soǵan qaramastan, sút fermasyna jumysshylar jetispeıdi. Joǵary jalaqy taǵaıyndap, úı-jaımen qamtamasyz etse de, aýylǵa jastardyń kelgisi joq.
– О́ndiris úderisine engizgen órkenıet ıgilikteri saýynshylar máselesin sheship bergenimen, malshylar, vetdárigerler, zootehnıkter eńbegine áli muqtajbyz. Joǵary bilimdi sala mamandary qajet-aq. Qostanaıdaǵy Aýyl sharýashylyǵy ınstıtýty jyl saıyn qanshama jas mamandardy daıarlap shyǵady. Biraq solardyń biriniń de bizge kelgisi kelmeıdi. Áıtpese, gazben jylytylatyn, ystyq-salqyn sýy engizilgen baspana bar. Qalaýly jalaqylaryn tóleýge de daıarmyn. Talaı ret kezdesý ótkizip, osy máseleni kóp jerde aıttym. Nátıje joq. Bári JOO dıplomyn alysymen, qalany aınalshyqtap júrip alady, – deıdi U.Aǵaıdarov.
Seriktestik búginde mal basyn asyldandyrý jumystaryn da jandandyryp jatyr. Sharýashylyq basshysynyń, osyǵan oraı, seleksııalyq jumystardy júrgizetin, mal aýrýlarynyń aldyn alýmen aınalysatyn mamandar bolsa degen tilegi bar.
«Toısaı» munyń syrtynda biraz jyldardan beri aýyl irgesinde kúnbaǵys maıyn óndirip otyr. Shaǵyn ǵana sehtyń shıkizatty óńdeıtin, plastmassa qutylaryn úrleıtin, maı quıatyn, daıar ónimdi qaptaıtyn qurylǵylary bar. О́ndiris áýelde maýsymyna on myń lıtr quıýdan bastaldy. Keıin birte-birte «Toısaı» ónimine suranys artyp, bir maýsym ishinde 50 myń lıtrge deıin kúnbaǵys maıyn shyǵara bastady.
– Bizde jarnama jaǵy aqsap tur. Onyń ústine, jergilikti turǵyndardyń sany az. Sondyqtan ónimderimizdi birtindep Uzynkól, Meńdiqara aýdandaryna apara bastadyq. Olarǵa maıymyz unap, qos aýdandaǵy kóptegen dúken tikeleı bizden ónim alyp turatyn boldy. Júre kele ónimimiz Rýdnyı, Qostanaı qalalarynyń sýpermarketterine jol tartty. Internet arqyly tapsyrys berip satyp alýshylar da kóbeıdi. Qazir, shúkir, suranys bar. Degenmen ári qaraı damýymyz úshin jaqsy menedjer kerek, deıdi Uzaqbaı Aǵaıdarov.
«Toısaı» suıyq maıyn oblys ortalyǵynda jıi uıymdastyrylyp turatyn aýylsharýashylyq ónimderi jármeńkelerinen kóre alasyz. Seh basshysynyń aıtýynsha, mundaı jármeńkelerge shyǵarylǵan taýar tez ótip ketedi. «Túsi tunyqtaý emes demeseńiz, sapasy jaǵynan dúkendegi maılardan artyq bolmasa, kem emes, ári arzan», deıdi Uzaqbaı aǵamyz.
– Kúnbaǵys maıyn óndiretin seh 2008 jyldan beri jumys istep keledi.
О́ndiris negizinen qysta ǵana júredi. Seriktestik 400 gektar alqapqa kúnbaǵys egedi. Sodan alynǵan ónimniń 20 paıyzy osy sehta óńdeýden ótip, dáninen maı alynady. Ázirge, budan artyqqa qaýqarymyz jetpeıdi. Suranys eselenip jatsa, soǵan saı óndiris aýqymyn keńeıtýge bolady, deıdi sehtyń óndiris jónindegi orynbasary Ahmet Sadyqov.
Seh basshylarynyń aıtýynsha, kúnbaǵysty shıkizat retinde satqannan góri, qaıta óńdegen áldeqaıda paıdalyraq. Sondyqtan aldaǵy ýaqytta sharýashylyqta ósetin kúnbaǵysty tolyqtaı osy sehta kádege jaratý josparda bar.
Uzaqbaı Aǵaıdarov – aýyl turǵyndarynyń alǵysyn arqalap júrgen azamat. Týǵan aýyldyń tútini túzý ushýy úshin talmaı eńbek etip kele jatqan el janashyry bıznestiń áleýmettik jaýapkershiligi joǵary bolatynyn áste esten shyǵarǵan emes. Qashanda turǵyndardyń turmys-tirshiligine qaraılasyp, muqtaj jandarǵa qolushyn berip júrgeni. Máselen, byltyr 30 mln teńgege Novopokrov aýylyna feldsherlik-ambýlatorııalyq pýnkt salyp berdi. Taqyr jerden jańa ǵımarattyń irgesin kóterip, onyń ishi-syrtyn qajetti qurylǵylarmen jabdyqtady. Aýyl dárigerleri buǵan deıin ákimdik jalǵa bergen nysandy panalap kelgen.
– Buǵan deıingi mektep bólmesi qolaısyz, jupyny edi. Naýqastanyp kelgen aýyl turǵyndaryn qabyldaǵan saıyn qolymyzdyń qysqa ekenin sezinetinbiz. Myna sý jańa ǵımaratqa kirip, kózimiz ashyldy. Munda qajetti qurylǵy-aspaptyń bári bar. Eresekterdi, balalardy qaraıtyn bólmeler bólek. Qabyldaý bólmesi de jeke. Ystyq-salqyn sý kelip tur. Sanıtarlyq torap, dýsh bári bar, deıdi FAP dárigeri Aınash Myrzalına.
Qazir munda 4 maman jumys istep jatyr. Qys mezgilinde olarǵa ot jaǵýshy qosylady. Búginde aýdan kóleminde mundaı tórt-aq FAB jumys istep tur.
Qostanaı oblysy