Ekonomıkanyń shıkizattyq beıinine qaramastan, Úkimet munaı hımııasy men metallýrgııanyń aralas salalaryndaǵy óndiristik jelini belsendi túrde keńeıtýde. Qazirgi álemdik ahýal elimizde óńdeý salasyn damytýǵa kóbirek kóńil bólý qajettigin kórsetedi. Ásirese OPEK+ birlesken monıtorıng komıtetiniń 48-shi otyrysynda qabyldanǵan sheshim boıynsha Qazaqstan munaı óndirýdi táýligine 78 myń barrelge qysqartýǵa májbúr. Osy oraıda Úkimettiń ónerkásip qurylymyn túbegeıli ózgertýge arnalǵan tujyrymdamasynda óńdeý sektory negizgi oryn alatynyn atap ótken jón.
О́ńdeýshi ónerkásipti damytýdyń 2029 jylǵa deıingi tujyrymdamasy orta jáne joǵary qaıta bólý ónimderin shyǵaratyn tehnologııalyq progressıvti ónerkásipti qurýǵa baǵyttalǵan. Salany damytýdyń júıeli sharalarynyń ishinde óndiristi shıkizatpen qamtamasyz etý, jańa ken oryndaryn ıgerý, ónerkásiptik ınfraqurylymdy damytý jáne iri kásiporyndardyń aınalasynda shaǵyn jáne orta bıznes beldeýin qurý qarastyrylǵan. Osy maqsatta 500 mlrd teńgeden astam somaǵa óńdeýshi ónerkásip jobalaryn qarjylandyrý kózdeledi. Belgilengen jyldar ishinde jalpy somasy 33,1 trln teńgege 868 jańa joba iske qosylyp, 147 myń jumys orny ashylady dep boljanýda. Josparlanǵan is-sharalardy júzege asyrýdan óndiristiń naqty ósýi 2029 jyly 1,5 ese, negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar 19,8 trln teńgege deıin ósetini kútilýde.
Ázirge Qazaqstan ekonomıkasy IJО́-niń shamamen 19 paıyzyn alatyn munaı sektoryndaǵy jaǵdaıǵa aıtarlyqtaı táýeldi. Reseılik AKRA reıtıngtik agenttiginiń saraptamalyq esebi osyǵan saıady. Agenttik sarapshylary 2004 jyly eldegi munaı serpilisi bastalǵannan keıin shıkizat óndirý is júzinde el ónerkásibiniń damý dınamıkasy turǵysynan negizgi jáne trend quraýshy elementke aınalǵanyn atap ótedi. 2011 jylǵa qaraı munaı-gaz ónerkásiptik óndiriste 54 paıyz shyńyna jetti.
Dese de keıinnen josparly ártaraptandyrý júrip jatyr. Sarapshylardyń aıtýynsha, eger 2011 jyldan 2020 jylǵa deıin ónerkásiptik óndiris qurylymynda óndirýshi baǵyttar basym bolsa, sońǵy eki jylda bul úrdis aıaqtaldy. Sonymen 2020 jyly resessııa aıasynda óńdeý kólemi boıynsha óndiristen asyp tústi, al 2021 jyly bul segmentter 46 paıyz jáne 48 paıyz proporsıonaldy úlesterge ıe bolǵan.
О́nerkásiptik óndiris qurylymyndaǵy sıpattalǵan ózgeristerdi óndirýshi jáne óńdeýshi salalardyń qurylymy men damýyndaǵy úsh negizgi aıyrmashylyqpen túsindirýge bolady. Birinshiden, óńdeý ónerkásibi turaqty ósýdi kórsetti. 2012 jyldan 2022 jylǵa deıin óńdeýdegi ortasha jyldyq nomınaldy ósim óndirý segmentinen bir jarym ese joǵary boldy. Eger óndirýshi salalarda 2009, 2015 jáne 2020 jyldary nomınaldy túrde quldyraý kezeńderi baıqalsa, onda óńdeý 2009 jáne 2015 jyldary aıtarlyqtaı tómendedi. 2020 jyly ekonomıkada resessııa bolǵan kezde ósý aımaǵynda qaldy. Tıisinshe, óńdeý ónerkásibinde ósý qarqyny aıtarlyqtaı turaqty, al óndirýshi baǵyttardyń dınamıkasy qubylmaly.
Ekinshi sát. Munaı men gazdy óndirý (70-80 paıyz) óndirýshi ónerkásiptiń ózegi bolyp qala beredi, bul segmentti is júzinde birtekti etedi. О́ńdeý ónerkásibiniń qurylymy geterogendi, onyń metallýrgııa, tamaq óndirisi, hımııa ónerkásibi syndy birneshe mańyzdy jáne belsendi damyp kele jatqan baǵyttary bar.
Úshinshi másele – taý-ken ónerkásibinde 2022 jyly negizgi kapıtalǵa ınvestısııalar 2010 jylǵa qatysty naqty mánde tómendedi, al qaıta óńdeýdiń keıbir segmentinde anaǵurlym mańyzdy bolyp sanalatyn qalypty ósý baıqaldy. Naqty kórinistegi ınvestısııalardyń eń kóp aǵyny negizinen óńdeý salalaryna áser etti. Al farmasevtıka, koks, munaı ónimderi, rezeńke jáne plastmassa buıymdary, daıyn metall buıymdary óndirisi, sondaı-aq jıhaz, hımııa jáne sellıýloza-qaǵaz ónerkásibi rekordshylar boldy.
Jalpy, AKRA atap ótkendeı, birqatar óńdeýshi salalarǵa neǵurlym belsendi ınvestısııalaý kezinde shyǵarylymnyń turaqty ósýi aıasynda Qazaqstan ónerkásibi munaı men gaz óndirýge az shoǵyrlana otyryp, barynsha ártaraptandyrylyp jatyr.