Byltyr jazýshy Álibek Asqarov Saha (Iаkýtııa) Respýblıkasyna issaparmen barǵan. Bul sonyń nátıjesinde jaryq kórgen kitap. «Caha-Iаkýtııa. Aq qar, kók muz álemine saıahat» dep atalady. Keshe ǵana aıaqtalǵan Eýrazııalyq kitap-jármeńkesinde Iаkýtııadan kelgen qonaqtardyń qatysýymen kitaptyń tanystyrylymy ótip, ony memleket jáne qoǵam qaıratkeri Saýytbek Abdrahmanov júrgizdi.
Kitaptyń tanystyrylymyna avtormen birge Iаkýtııadaǵy «Aıar» memlekettik baspasynyń bas dırektory Avgýst Egorov, jýrnalıst-jazýshy Aǵaıdar Ysymov, qaýym men oqyrman qaýym qatysty. Is-sharanyń tizginin ustaǵan Saýytbek Abdrahmanov sózin saha-ıakýtqa qatysty aqparattarmen sabaqtap, avtor týraly kósilip, tyńdarmandy baýrap aldy. Kitap tusaýkeserin bul kisiniń júrgizgeni de kezdeısoq emes. О́ıtkeni Álibek Asqarovtyń bul eńbeginiń arasynda Saýytbek Abdrahmanov týraly aıtylady:
«Iаkýttardyń Lenasy Amazonka, Nil, Mıssısıpı sııaqty uly ózendermen teńesip, ońtústikten soltústikke 5100 shaqyrymǵa qyryq buratylyp, ıreleńdeı sozylyp jatyr. Reseıdiń maqtanyshy Volga men Amýr ózenderi de uzyndyǵy jaǵynan Lenaǵa ilese almaıdy. Lena darııasynyń kógildir saǵymǵa oranǵan ásem kórkin tamashalap, ózen betinde shýlaǵan shaǵalalardy qyzyqtap, jaǵalaýda parom kútip turǵanbyz.
– Saýytbek Abdrahmanov degen meniń dosym osydan biraz jyl buryn issaparmen Iаkýtııada bolyp qaıtypty. Men osy jaqqa saparǵa shyǵarda «Lena ózeniniń arǵy jaǵalaýy kórinbeıtin tustary da bar eken, sen sony da kórip qaıtarsyń» dep tapsyryp edi? – degendeı, bastaýshymyz Valerıı Lýkovsevqa ekiudaı sóz tastaǵam.
– Iá, ol kisi durys aıtady… Arǵy jaǵalaý dál osy biz turǵan tustan da kórinbeıdi! – dedi Valerıı jaıbaraqat qana.
– Nege olaı deısiń? Áne, alystaǵy kókjıekte jipteı syzylyp arǵy jaǵalaý emis-emis kórinip tur ǵoı?
– E, anaý ma? Ol jaǵalaý emes, ózenniń ortasyndaǵy qara buta ósken uzyn aral. Jaǵalaý onyń arǵy jaǵynda da birshama jerde, jaǵalaý sizge bul aradan kórinbeıdi.
– Mássaǵan! О́zen emes bul jerde teńiz aǵyp jatyr deseńshi!».
Mine, osylaı. Bul kitaptyń ishki mazmuny da aǵyp jatqan telegeı teńiz bolýy ábden múmkin. Biz shet jaǵasyn ǵana úzip-julyp oqyǵanda ańǵarǵanymyz osy. Joǵaryda biz esimderin ataǵan kisiler tanystyrylym barysynda sahalar men qazaqtardyń baýyrlastyǵy hám qarym-qatynasy, kitap pen avtor týraly qyzǵylyqty áńgimeler aıtty.
Osy jyldyń basynda elge Saha (Iаkýtııa) Respýblıkasynyń basshysy Aısen Nıkolaev kelip, Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevpen kezdesti. Kezdesý barysynda qazaq pen saha arasyndaǵy tamyry tereń tarıhı baılanystarǵa jańasha serpin berip, mádenı-gýmanıtarlyq yntymaqtasty keńeıte túsýge aıryqsha nazar aýdarylǵan bolatyn. Sonyń bir jarqyn mysaly osyndaı dúnıeler. Osymen 6-ret ótkizilip turǵan Eýrazııa halyqaralyq kitap jármeńkesinde tusaýy kesilgen Álibek Asqarovtyń «Caha-Iаkýtııa. Aq qar, kók muz álemine saıahat» atty kitabyn paraqtaǵan qazaq oqyrmandary eki eldiń etene tarıhyna tereń boılary sózsiz.
«Iаkýt tili – óziniń túp tórkini sanalatyn túrki tilderinen birinshi bolyp bólinip shyqqan til. Osy sebeppen de túrki tildes ózge aǵaıyndardyń olardy túsinýi qazir de qıynǵa soǵyp jatady. Tarıh tereńine boılaıtyn bolsaq, sahalardyń arǵy atalary Ortalyq Azııanyń dalalyq aımaqtarynan tarapty. Olar óz zamanynda Altaı men Saıan taýlarynyń qoınaýlaryn meken etken, Baıkal kóli jaǵalaýyn jaılaǵan birshama taıpalarmen tyǵyz baılanysta bolǵan erte zamandarda, sonaý Hýn dáýirinde paıda bolǵan degen tujyrym eken. Qazirgi sahalardyń ata-tegi quryqandar dep sanalady. V-IX ǵasyrlar aralyǵynda ómir súrgen quryqandar túrki tilinde sóılep, Orhon rýna jazýlaryn paıdalanypty. Osy sebeppen de búgingi ıakýt tili túrki tilderiniń ishindegi eń kónesi sanatynda», depti avtor kitabynda.
Ishinde qazaq pen ıakýt eliniń uqsastyqtary týraly da az aıtylmaǵan. Arǵy jaǵy – talapty oqyrmannyń tábárigi.