Statıstıkalyq málimetterge súıensek, sońǵy úsh jylda eldegi halyq sany artyp, ol qazaq halqynyń esebinen kóbeıip otyr. Alaıda sanymyz óskenimen, qazaqtildi ortanyń áli de bolsa keńeıetin túri kórinbeıdi.
Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi bıylǵy 1 sáýirge deıin 4 575 qandastyń tarıhı otanyna oralǵanyn habarlady. Osylaısha memleketimiz 1991 jyldan bastap 1 mln 111,1 myń adammen tolyqty. Jyl basynan beri atajurtqa oralǵandardyń 19,3 paıyzy – О́zbekstannan, Qytaıdan – 13, Reseıden – 6,3, Túrikmenstannan – 5,3, Mońǵolııadan 3,7 paıyzy kelgen.
Elimiz táýelsizdik alǵaly aýyz toltyryp aıtarlyqtaı jetistikke jetti dep álemge jar salyp júrmiz. Alaıda ózgermeıtini – qazaq tiliniń hali ǵana. Qazaq tilin oqytamyz dep memleketten qyrýar qarjy bólindi, áli de bólinip jatyr. Nátıjesinde, ózge ult ókilderi aýyzeki sóıleýdi meńgergen bolar, al orystanǵan qazaqtar sóıledi me? Árıne, basymyzdy shulǵı almaımyz, óıtkeni bılik basyndaǵylar, bıznes ókilderi áli de resmı tildi qımaı keledi.
Osy oraıda, taǵy da álem elderiniń úlgisin, tájirıbesin sóz qylýǵa týra keledi. Máselen, aǵylshyndardyń qolastynda ómir súrgen Sıngapýr halqy birneshe tilde sóılep, joǵalyp kete jazdady. Eldegi malaı, qytaı jáne hındı (tamıl) tiline aǵylshyn tili qosylyp, halyqtyń basy qatty. Barlyq tildi qatar oqyp úırený balalar úshin aýyr júk bolǵany sózsiz. Oǵan qosa jergilikti úsh tildiń – aǵylshyn tiline esh qatysy bolmady. Sıngapýrlyqtar tek óz tilderinde sóılegende memleket bolyp saqtalyp qalýlary ekitalaı edi. Sıngapýr kósemi Lı Kýan Iý eger halyq tek aǵylshyn tilin úırense, bul da bir apatqa aparatynyn sezdi. Ol kezde sıngapýrlyqtar ózderiniń turmys-saltyn umytyp, ózderine degen senimdilikterinen aıyrylyp, álemdegi ornynyń qaıda ekenin bilmeı, ulttyq kelbetin joǵaltyp alatyn edi. Sondyqtan aǵylshynsha bilim alyp, týǵan eline oralǵan Lı Kýan Iý áıeli ekeýi aldymen qytaı tilin úırenip, sol tilde ǵana sóıleýge tyrysty. Balalaryn da qytaı mektebine berdi. Birte-birte Sıngapýr bıligin qytaı tilinde ǵana sóılep, osy tilde zań shyǵarýlaryna deıin jetkizdi. Ol eshkimdi kúshtegen joq, tek qajetti is-sharalardy qolǵa alyp, otbasynda memlekettik tildiń ústemdigin birinshi orynǵa qoıdy, bıliktegi ózge adamdar da osy jolǵa bettedi. Nátıjesinde, Sıngapýr qazir damyǵan elderdiń qatarynan kórindi, óıtkeni tilin saqtaı otyryp, ulty men memleketiniń tutastyǵyna qol jetkizdi.
Elimizben qaraılas egemendigin alǵan Ázerbaıjandy alaıyq. Olar da til saıasatyn júıeli túrde júzege asyrdy. Qazir óz eliniń turǵyndary ǵana emes shetel ınvestorlary da ázerbaıjan tilinde sóıleıdi. Bul elde óndiris ashyp, bıznes damytatyndar ázerbaıjan tilinde sóıleýge tyrysady nemese sol tilde aýdarmashy arqyly ǵana tildesedi. Orys tilimen sharýa sheshemiz degen ınvestorlar joqtyń qasy.
Máselen, japondyqtar amerıkalyqtardyń mádenı yqpalyn qabyldaı otyryp, áli de ulttyq bolmysyn saqtap otyr. Qalaı? Aýqatty otbasynda ómirge kelgen jas japondyqtar ata-analary sııaqty jumys istep júrgen kompanııaǵa sonshalyqty berilip jumys istemeıdi. Biraq soǵan qaramastan, olar eńbekqorlyǵyn joǵaltqan joq. Olar qoǵamnyń damýy úshin eýropalyq nemese amerıkalyqtarǵa qaraǵanda óte eńbekqor keledi. Jastary ana tilin umytyp, aǵylshynsha da saırap ketken joq. Bul olardyń eliktegish qasıetten ada ekenin ańǵartady.
Elimizde resmı tildiń ústemdigi táýelsizdik alǵanǵa deıin qandaı boldy, qazir de sol qalpynda saqtalyp otyr. Negizi orys, aǵylshyn jáne taǵy da basqa shetel tilderin álemdik bilim-ǵylymdy ıgerýdiń quraly retinde ǵana barynsha paıdalanǵan jón. Al memlekettik mańyzy bar jıyndarda, kúndelikti otyrystar memlekettik tilde ótip, spıkerler de sol tilde sóıleıtin bolsa, ult bolyp, memleket bolyp tutastyǵymyzdy saqtaımyz. Qaıbir kúni Aýyl sharýashylyǵy vıse-mınıstri Ábilhaıyr Tamabek depýtattardyń resmı tilde qoıǵan saýaldaryna qazaq tilinde jaýap berdi. Jas sheneýnikten bılik basyndaǵy ózge áriptesteri de úlgi alsa, memlekettik tildiń tóńireginde uıysyp otyrar edik...