Elimizdegi eń úlken aýyl sanalatyn Qarabulaq turǵyndary eldi meken mańaıyndaǵy sarqyndy sý jınalatyn oryndardan mezi bolyp otyr. Ashyq jatqan qaldyq sýdyń ıisi qolqany qabatyny azdaı, borsyǵany bylaı, baý-baqshany sýaratyn aryqqa da quıylyp jatyr. Turǵyndar qorshaǵan ortaǵa zııan keltirip jatqan kólshikterge qatysty jergilikti bıliktiń kóp ýaqyttan beri naqty shara qoldanbaı otyrǵanyna narazy.
Saıram aýdany Qarabulaq aýylynyń irgesinde maldyń qany quıylatyn jáne shaıyndy sýlar jınalatyn osyndaı 8 jasandy kólshik bar eken. Mal sharýashylyǵy boıynsha oblysta eń kóp bordaqylaý alańy osy Qarabulaqta. Sonymen qatar úılerinde 40-50 iri qarany bordaqylaıtyn jeke kásipkerler de jeterlik. Jergilikti halyq bul sýlardyń mal soıatyn oryndar men aýrýhanalardan, túrli mekemeler men kópqabatty úılerden jınalatynyn aıtady. Kólshikterden aqqan sý egistik alqaptarǵa jaıylsa, qolqany qabatyn ıis búkil aýylǵa taraıdy. Turǵyndardyń aıtýynsha, sarqyndy sý jınalǵan bul orynnyń qyzyl túske boıalǵanyna kemi bes jyldaı bolypty. Arnasynan asqan kól sýy egis alqabyna qaraı aǵyp jatyr. Oǵan qosa jaıylyp júrgen mal da ishedi. «Osy mańaıǵa sý sińip jatqandyqtan, bulaqtan da qyp-qyzyl sý shyǵyp jatyr. Aýyl tutynatyn aýyz sýǵa baryp qosylady. Jel tursa sasyq kólden demalý múmkin emes. Mundaǵy jurt qaldyq sýdan densaýlyqqa zııan kele me dep alańdaıdy. Al qan sýymen sýarylǵan kókónister jan-jaqqa saýdalanyp jatyr. Bul máseleden jergilikti bılik habardar. Biraq olardan qaıyr joq», deıdi Qarabulaq aýylynyń turǵyny Shýhrat Rahmanqulov. Aýdannyń kommýnaldyq salaǵa jaýapty mamandary qandy mal soıatyn turǵyndar ózderi túndeletip tógip ketetinin aıtady. Birqataryna polısııa aıyppul salǵanymen, ázirge toqtam bolmaı tur eken. «Qandy ákelip tógedi. Ol kádimgi ystyq qan. Ol jerge tókkennen keıin kádimgi sellofan klenka sııaqty qalyp qalady jerdiń astyna. Sodan jerge sý sińbeıdi», deıdi Saıram aýdandyq TÚKSh bóliminiń basshysy Baımyrza Beısenbaev. Al óńir ekologtary turǵyndardan aryz-shaǵym túspegenin, onsyz tekserý zańsyz ekenin aıtady. «Másele boıynsha tolyqtaı aryz-shaǵymdar túsken jaǵdaıda biz óz tarapymyzdan tekserý jumystaryn júrgize alamyz. Jáne de kásipkerdiń jumysyn sotqa berip toqtatýǵa deıin bara alamyz», deıdi ekologııa departamentiniń bas mamany Qazybaı Shora. Mamandar káriz sýy quıylatyn oryndy kóshirýge qarajat ta, múmkindik te joq ekenin aıtýda. Iаǵnı búginde bul máseleniń naqty qashan sheshiletinin eshkim dóp basa aıta almaıdy. Al sarqyndy sýlardy súzgiden ótkizetin ortalyq salýǵa qyrýar qarjy bólingenimen, ol ortalyqtyń jumysy áli iske qosylmaǵan. «Mal soıatyn mekemeler qandy arnaıy ortalyqqa aparyp tógý kerek. Ol jerge ótkizgende kólikke aqy tóleıdi. Al olar basseınderge ruqsatsyz ári tegin tógip otyrǵan. Saldarynan qan aralas sý jaıylyp ketken», deıdi Saıram aýdany ákimdiginiń baspasóz qyzmeti.
Saıram aýdany ákimdiginiń habarlaýynsha, osy másele boıynsha aýdan ákiminiń orynbasary Madııar Orazalıev jaýapty mekeme basshylarymen birge Qarabulaq aýyldyq okrýgine baryp, turǵyndarmen kezdesken. Kezdesý barysynda «Saıram aýdany Aqsýkent aýylynyń tazartqysh ımarattaryn qaıta qurý» nysanynyń mán-jaıyn jáne onyń syrtqy aýmaqtarynda sanıtarlyq talaptardy saqtaý, adam ómiri men densaýlyǵyna zııan keltirmeý, qorshaǵan ortany qorǵaý maqsatynda mal soıý oryndarynan shyǵatyn qandy tógip, sondaı-aq mal ólekselerin tastaýǵa ruqsat etilmeıtini túsindirilgen. Osyǵan baılanysty atalǵan máseleni qadaǵalaý úshin aýdandyq polısııa basqarmasynyń qyzmetkerleri aýdan ákimdigimen birlesip jumys júrgizdi. Jergilikti turǵyndarǵa shuńqyrdyń aınalasyna belgisiz azamattardyń qan tógip, mal qaldyqtaryn tastaý sekildi jasap turǵan áreketterin uıaly baılanys arqyly beınetúsirilimge túsirip, quzyrly organdarǵa joldaýǵa quqyly ekenderi de eskertilipti. Aýdan ákimdiginiń dereginshe, 2016 jyly konkýrs nátıjesimen «HMSÝ Shymkentmelıorasııa» JShS-y anyqtalyp, quny 791,7 mln teńgege kelisimshart jasalǵan. Al 2018 jyly nysannyń jobalaý smetalyq qujattamasynda kórsetilgen quny 531,8 mln teńge turatyn tazartý qurylǵylaryn merdiger mekeme kelisimsiz aýystyrǵan. Kelisimshart boıynsha bıýdjet qarjysynyń 95%-y ıgerilgen, al 2021 jylǵa 39,6 mln teńge kóleminde bólingen qarjy ıgerilmegen. «Saıram aýdany Aqsýkent aýylynyń tazartqysh ımarattaryn qaıta qurý» nysany 2017 jyly merdiger mekeme «HMSÝ Shymkentmelıorasııa» JShS-y tarapynan bastalyp, 2019 jyly aıaqtalǵan. Alaıda qurylys barysynda jobaǵa ózgerister enýine baılanysty nysan qurylysynyń zańdylyǵyn anyqtaý úshin búgingi kúnge deıin oblystyq ekonomıkalyq mamandandyrylǵan aýdanaralyq sotynda 7 ret eki jaqty taraptan sotta qaralyp, quzyrly organdar tarapynan 2 ret is qozǵalyp, qysqartylǵan. Naqty aıtqanda, atalǵan nysan boıynsha tapsyrys berýshi men merdiger mekeme arasynda sot prosedýralarynyń 2018-2022 jyldary 5 jylǵa sozylýyna baılanysty, nysan aýdandyq turǵyn úı-sharýashylyǵy, avtomobıl joldary jáne jolaýshylar kóligi bólimine qabyldanbaǵan. Túrkistan oblysy sotynyń bıyl 23 aqpandaǵy uıǵarymyna sáıkes, merdiger mekemege bıyldyń 31 mamyryna deıin nysanda ornalasqan qurylǵyny iske qosyp, tapsyrýǵa mindettedi», delingen ákimdik habarlamasynda.
Búginde jergilikti atqarýshy organdardyń qyzmetkerleri aýdannyń ishki ister qyzmetkerlerimen birlesip 3 mehanıkalandyrylǵan tehnıkamen nysannyń súzý alańdaryn keńeıtip, tereńdetýde eken. Sondaı-aq aýdan ákimdigi polısııa basseınderdi qadaǵalaýǵa alǵanyn, mal qanyn tógetinderge qatań shara qoldanylatynyn habarlady. Al oblystaǵy ekologııa departamentiniń málimetinshe, tekserý nátıjeleri boıynsha kinálilerge aıyppul salynady.
Túrkistan oblysy