Eýropa jurtynda aqylǵa syıymsyz, biraq sonysymen kóz tartyp, kóńil baýraıtyn eskertkishter kóp desedi. Biz eskertkishti kóbine adamǵa arnap turǵyzamyz. Batyr bolsa tulpar minip, naıza ustaıdy. Aqyn bolsa shapany jelbirep, basyna taqııasy qona qalady. Qolyna taıaǵyn ustap, júzinde shabyt tolqyǵan Nurǵısany, Balashaqpaq topyraǵyn basyp kele jatqan Abaıdy, kitap paraqtap turǵan Qadyrdy beınelesek bolýshy edi. Joq, bizde ondaı fantazııaǵa oryn joq!
Keıingi jyldary birtúrli eskertkishter kúrt kóbeıdi. Arystaı keýdesine qondyra salǵan barmaqtaı ǵana basy bar Qonaevty, qýshıǵan qos tizesi eńseli turqyna jaraspaıtyn Aqseleýdi, myqynnan jurdaı bop maıysyp turǵan Muqaǵalıdi kórgende amalsyz músinshilerdiń sheberligi men talantyna da kúmán keltire bastaısyń. Soraqylyǵy men qorashtyǵy jaǵynan Aqseleý Seıdimbek eskertkishi bárinen asyp tústi. Qýsyrylǵan keýde, qýshıǵan tize, qysqa but. Otyrysy da mánsizdeý. Qoǵam qarsylyǵynan soń tuǵyrynan taıdyryldy. Kúzelip, túzelip, qaıta qona jatar.
Bizdińshe, eskertkish degenińiz sóılep turýǵa tıis edi. Mundaıda qyrǵyz qyzy Tamılanyń talantyna eriksiz bas ıesiń. Tamıla Mamatova somdap shyqqan Shyńǵys Aıtmatov tulǵasy á degennen aq kóz janaryńa syıyp ketedi. Shyńǵystyń bolmysy, Shyńǵystyń degdar parasaty jarq ete qalǵandaı bolady. Tamılanyń qaı týyndysyn qarasańyz da tiri tulǵa sizge qarap turǵandaı kúı keshesiz. Qyrǵyzstandaǵy Ulybrıtanııa elshiliginde turǵan – Elızaveta II patshaıym, Kórkem sýret akademııasynyń aldynda ornalasqan – «Semeteı» monýmenti, Sholpon-Atadaǵy Muhtar Áýezov bıýsti – osy Tamılanyń týyndylary. Áýezov bıýstin Qyrǵyzstanǵa saparynda Prezıdentimiz Qasym-Jomart Toqaevtyń ózi baryp ashqany da belgili. Talantty aqynymyz Mıras Asan qyrǵyz qyzyna arnap jyr da jazdy:
«Qaı ǵasyrdan shyǵa keldiń has kerim,
Hordyń qyzy, hosh kerim!
Júzindeısiń aq semserdiń jarq etken,
Izindeısiń kesteniń!
Qaı ǵasyrdan kele jatsyń, qos burym,
Qom sýlardaı bulǵaqtap!
Talas burym,
Bishkek burym,
Osh burym,
О́rgen sulý symbattap!
Qaı dáýirdiń jumbaǵysyń sheshpegen,
Qaı qalamnyń jyrlarysyń jazbaǵan?
Eńlikgúlsiń esh jahanda óspegen,
Qyzyl shoqsyń oı-oshaqta mazdaǵan!»
Joq, búgingi maqalamyz áste Tamıla týraly emes edi. Biraq áńgime aýanynyń ózi osyǵan jetelep ákeldi. Bizde oǵan qarsylyq ete alarlyq kúsh tapshy. Taqyryp, taqyrypty áldılegen sana, sanaǵa baǵynǵan saýsaq, saýsaq ushynan tógilgen oı men mazmun ózi-aq sózdiń sońyn Tamılaǵa ákep tirep tastaǵany...
Jazýshy Dýlat Isabekovtiń «Eskertkish» degen áńgimesi eske túsedi. Áńgime jelisi boıynsha keńestik Qazaqstanda tuńǵysh teri ıleýshige eskertkish qoıylatyn bolyp, túpnusqasyn jasaý úshin músinshiler keıipkerdiń urpaǵy Áshten Jeldibaevty áýreleıtin edi ǵoı. Aqyrynda eskertkish mejeli merzimde bitpeı qalyp, tuǵyrǵa Áshtenniń ózi shyqpaýshy ma edi. Turqy atasy Meldennen aýmaı qalǵan. Qos qolymen qoı terisin tik shanshyp kóterip tur. Kelgen qonaqtar kózderin jumyp, aýyzdaryn ashady. Sirá, mundaı eskertkish kórmegenderine kóp bolǵan. Biraq osy tuǵyrǵa Áshtendi shyǵarý úshin raıkomnyń shendileri ne istemedi deseńizshi. Keshe ǵana kóshe kezip, sandalyp júrgen adamdy tuǵyrǵa shyq, tirileı músin bolyp qatyp qal, kirpigińdi qaqpa, el-jurtqa et-júrekti pende ekenińdi sezdirme deý ońaı bolyp pa edi? Mundaıda baǵy tasyp, bedeli ósip turǵanyn paıdalanyp qalmasa Áshten Áshten bola ma? Raıkom basshylary keshe ǵana santehnık bolyp, jaıyna júrgen jigittiń asty-ústine túsip, kún saıyn «Saryaǵashyn» tasyp báıek boldy da qaldy. Báıek boldy – ber jaǵy, azapqa tústi-aý, azapqa! Sonda da qyrsyqtyǵy bite me Áshten shyraqtyń?
Bizdiń eskertkishterimizdiń de sıqy túzelmese, onda ár aýyldan bir-bir Áshten izdeýge týra keletin sııaqty. Áshekeń tabylar-aý, ony tuǵyrǵa shyǵarý úshin bolatyn ábigerdi aıtsańyzshy.