Ázerbaıjannyń astanasy – Bakýde taekvondodan erler men áıelder arasyndaǵy álem chempıonaty aıaqtaldy. Bul jarysta Qazaqstannyń 16 óreni baq synady. Kaspıı teńiziniń arǵy jaǵalaýyna sapar shekkender qatarynda buǵan deıin de kóptegen dúbirli dodada tabysty óner kórsetip, úlken tájirıbe mektebinen ótken saqa sportshylar da az bolǵan joq. О́kinishke qaraı, sol myqtylardyń birde-bireýi jeńis tuǵyryna kóterile almady.
Qazaqstan taekvondosynyń irgetasyn Túrkııada dúnıege kelip, Germanııada turǵan qandasymyz Mustafa О́ztúriktiń qalaǵanyn barsha jurt jaqsy biledi. Ol birtýar tulǵa Bekseıit Túlkıevpen birge osy ónerdiń qulashyn keńinen jaıyp, kósegesin kógertýge súbeli úles qosty. Biraq ulaǵatty ustazdardyń ómirleri kelte boldy. Mustafa Qabenuly 1995 jyly 40 jasynda, Bekseıit Ábdezuly 1998 jyly 43 jasynda fánıden baqıǵa attandy. Alashtyń arystaı azamattary qapııada qaza tapqannan keıin respýblıkalyq federasııasynyń tizginin Shamsat Isabekov ustady. Isker basshy osy qyzmette otyrǵan 13 jylǵa jýyq ýaqyt aralyǵynda aýqymdy sharýalar atqaryp, sporttyń bul túriniń órkendeýine barynsha atsalysty.
О́tkenge zer salsaq, álem chempıonatynyń alǵashqy júldesine jerlesterimiz 1999 jyly qol jetkizgen eken. Kanadanyń Edmonton qalasynda jalaýy jelbiregen jarysta 84 kılo salmaq dárejesinde óner kórsetken 20 jastaǵy Shymkenttiń shymyr jigiti Ádilhan Saǵyndyqov qola medaldi moınynda jarqyratty. Oǵan deıin Bangkokta alaýy tutanǵan Azııa oıyndarynda jeńis tuǵyryna kóterilgen Sultanmahmut Shoqpytovtyń shákirti Úıeńki japyraqtar elinde ırandyq Madjıd Aflakı men túrkııalyq Iаsın Iаgızden ǵana qalyp qoıdy.
2003 jyly Germanııanyń Garmısh-Partenkırhen qalasynda atyraýlyq Lııa Nurkınanyń baǵy jandy. 67 kılo salmaqta synǵa túsken ol koreıalyq Lı Hon Hı men horvatııalyq Sandra Sharıchti alǵa jiberip, úshinshi satyǵa taban tiredi. Keıinnen Lııa Dúnıejúzilik ýnıversıada men Azııa chempıonatynda dál sol mejeden kórindi.
2007 jyly Beıjińde uıymdastyrylǵan dúbirli dodada Maqsut Narbaev jattyqtyrǵan Qazaqstannyń ulttyq quramasy óz tarıhyndaǵy eń zor tabysyna qol jetkizdi. Qytaıǵa attanǵan úsh daıan sheberleri oljaǵa keneldi. Bul jarysta Aslan Batyqulov (54 kılo), Arman Shylmanov (84 kılo) jáne Nazgúl Tájigúlova (51 kılo) qola medaldardy qorjynǵa saldy. 2009 jyly qaıta sol Shylmanov Danııanyń Kopengageninde úshinshi satyǵa jaıǵasty. Jalpy, aýyr jáne asa aýyr salmaq dárejelerinde óner kórsetken bul jigittiń el sportyna sińirgen eńbegi zor. Ol – Beıjiń Olımpıadasynyń qola júldegeri atanyp, Azııa oıyndarynda úsh ret úshinshi oryndy ıelendi, qurlyq chempıonatynda 1 altyn, 2 kúmis jáne 2 qola medal enshiledi. Temirtaýda týyp-ósip, keıinnen Atyraýǵa qonys aýdarǵan Armannyń bul jetistigin áli kúnge deıin elimizdiń birde-bir taekvondoshysy qaıtalaı alǵan joq.
2013 jyly otandyq federasııanyń basshylyǵyna olıgarhtar keldi. Sol kezde olar «qarajatty úıip-tógedi, daıan sheberleriniń esh alańsyz daıarlanýyna barynsha jaǵdaı jasalady, sonyń arqasynda bizdiń sportshylar túrli-tústi medaldardy úıip-tógip alady» dep paıymdadyq. Biraq munymyz beker eken. Sońǵy 10 jyl ýaqyt aralyǵynda jerlesterimizdiń shamasy eki júlde alýǵa ǵana jetti. Atap aıtsaq, 2017 jyly Ońtústik Koreıanyń Mýdjý qalasynda shymyldyǵy túrilgen dúnıejúzilik dodada Qaırat Sarymsaqovtyń ónerine tánti boldyq. 74 kılo salmaqta kúsh synasqan qandasymyz reseılik Maksım Hramsov pen ózbekstandyq Nıkıta Rafalovıchten keıingi úshinshi orynǵa turaqtady. Dál sol Qaırat 2019 jyly Ulybrıtanııanyń Manchester qalasynda jalaýy jelbiregen jarysta qaıta qola medaldi qanjyǵasyna baılady. Tumandy Albıonda ıtalııalyq Sımone Alessıo altyn alsa, ıordanııalyq Ahmad Abýgaýsh kúmispen kúpteldi. Mine, 1993-2023 jyldar aralyǵynda 15 ret uıymdastyrylǵan álem chempıonatynda Qazaqstannyń daıan sheberleri bar-joǵy segiz júldege ǵana qol jetkize aldy. Onyń barlyǵy da qola medal. Árıne, bul kórsetkishke «kóńil tolady» dep aıta almaımyz.
Bakýdegi dodada taekvondoshylarymyz barlyq 16 salmaq dárejesinde kúsh synasty. Iаǵnı 16 sportshy jarys kórigin qyzdyrdy. О́kinishke qaraı, olardyń birde-bireýi jeńis tuǵyryna kóterile alǵan joq. Eń táýir nátıjemiz – Rıta Bákisheva (46 kılo) men Jansel Denızdiń (73 kılo) shırek fınalǵa deıin jetýi. Sheshýshi tusta Rıta horvatııalyq Lena Stoıkovıchke, Jansel reseılik Polına Hanǵa ese jiberdi. Al ózge órenderimiz qalyń toptyń arasynda qalyp qoıdy.
Erler men áıelderdi qosa alǵanda jalpykomandalyq esepte Ońtústik Koreıa (3 altyn+1 kúmis+0 qola) men Túrkııanyń (3+0+3) qarqyny óte kúshti boldy. Olar aldyńǵy eki orynda ózara bólisti. Úshinshi jáne tórtinshi satyǵa Horvatııa (2+1+3) men Fransııa (2+0+0) jaıǵasty. Beıtarap komanda retinde jarys jolyna shyqqan Reseı sportshylary (1+1+5) úzdik bestikti túıindedi. Sondaı-aq TOP-10 komandanyń qataryna Ulybrıtanııa (1+1+2), Iran (1+0+2), Kot-d’Ivýár (1+0+1), Majarstan (1+0+0) jáne Italııa (1+0+0) qosyldy. Tipti, irgemizdegi О́zbekstannyń ózi atalǵan jarystan tórt júldemen oraldy. Onyń bireýi kúmis, úsheýi qola. Al biz bolsaq, Bakýden basymyzdy salbyratyp qaıttyq.
2023 jylǵy álem chempıondary
Erler: 54 kılo – Park Taı Djýn (Ońtústik Koreıa), 58 kılo – Pe Djýn Se (Ońtústik Koreıa), 63 kılo – Hakan Rechber (Túrkııa), 68 kılo – Bredlı Sınden (Ulybrıtanııa), 74 kılo – Marko Golýbıch (Horvatııa), 80 kılo – Sımone Alessıo (Italııa), 87 kılo – Kang Sang Hıýn (Ońtústik Koreıa) jáne +87 kılo – Sheık Sallah Sısse (Kot-d’Ivýár).
Áıelder: 46 kılo – Lena Stoıkovıch (Horvatııa), 49 kılo – Merve Denchıl (Túrkııa), 53 kılo – Nahıd Kııanıchandeh (Iran), 57 kılo – Lýana Marton (Majarstan), 62 kılo – Lılııa Hýzına (Reseı), 67 kılo – Magda Vıt Enen (Fransııa), 73 kılo – Alteıa Loren (Fransııa) jáne +73 kılo – Nafııa Kýsh (Túrkııa).