Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna engen sport túrleriniń tarıhyna kóz júgirter bolsaq, kóp sport túri Olımpıadanyń ajyramas bóligine aınalǵanyn baıqaımyz. Solardyń biri – nysana kózdeý sporty. 1896 jyly alǵash ret Afınada uıymdastyrylǵan Jazǵy Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna engen sátten bastap búgingi kúnge deıin nysana kózdeý sportynan júldeler sarapqa salynyp keledi. Tek 1904 jáne 1928 jyldardaǵy oıyndardy esepke almaǵanda.
Afınadaǵy alǵashqy alamanda nysana kózdeýshiler bes baǵdarlama boıynsha synǵa tússe, kelesi jyly Parıjde ótetin dodada erler men áıelder tapansha, myltyq jáne stend atýdy qosqanda 15 baǵdarlama boıynsha kim myqtyny anyqtaıdy. 1968 jylǵy Mehıkodaǵy jazǵy Olımpııa oıyndaryna deıin nysana kózdeý jarystaryna tek er sportshylar qatysyp kelgen bolsa, 1968 jyldan bastap áıel sportshylar da baq synaı bastady.
Parıjge 340 mergen barady
Parıj Olımpıadasynyń baǵdarlamasyna baılanysty Elıseı alabyndaǵy básekelerde 340 sportshy (170 erkek, 170 áıel) óner kórsetedi. Al osydan eki jyl buryn uıymdastyrylǵan Tokıo Olımpıadasyna 360 sportshy qatysqan bolatyn.
О́zge sport túrlerine qaraǵanda nysana kózdeýde Olımpıada joldamalary jekelegen sportshyǵa emes, elderge beriledi. Sonymen qatar sportshylar Olımpıadaǵa qatysý úshin Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń (HOK) mynadaı talaptaryna saı kelýi kerek.
Eń aldymen, barlyq sportshy Olımpıada jarǵysyn jáne basqa da ózekti erejelerdi saqtaýǵa tıis. Sonymen qatar nysana kózdeýshiler olımpıadalyq reıtıngke qosylyp, Olımpıadaǵa qatysýdy josparlap otyrǵan jarysy boıynsha kem degende bir upaı jınaýy jáne Halyqaralyq nysana kózdeý federasııasynyń (ISSF) qoldaýymen ótken kem degende eki irikteý jarysyna qatysýy kerek. Al nysana kózdeý sportynan irikteý jarystary 2022 jyldyń 14 tamyzynda bastalyp, 2024 jyldyń 9 maý- symynda máresine jetedi. Osy ýaqyt aralyǵynda sportshylar álem chempıonattary, halyqaralyq jarystar, qurlyq birinshilikterine qatysyp, upaı jınaıdy.
Joldamalar qalaı bólinedi?
Buǵan deıin jazǵanymyzdaı, Fransııa Olımpııa oıyndaryn qabyldaýshy memleket bolǵan soń «úsh jolaqty» eldiń sportshylary óz elindegi básekelerge irikteýsiz qatysady. Iаǵnı qazirdiń ózinde fransııalyq sportshylardyń enshisinde 12 joldama bar. Olar ár jekelegen baǵdarlama boıynsha eki adamnan (er jáne áıel) qatysa alady. Degenmen bul – ázirge tek qaǵaz júzindegi ǵana joldama. Irikteý kezeńderi aıaqtalǵan soń HOK Fransııa sportshylarynyń joǵarydaǵy talaptarǵa saı keletin teksergennen keıin ǵana Olımpıadaǵa qatysýǵa ruqsat beredi. Eger talaptarǵa sáıkes kelmese, joldama ózge eldiń sportshylaryna buıyrady.
Sonymen qatar taǵy 16 joldama (ár jynysqa 8 joldamadan) irikteý kezeńi aıaqtalǵannan keıin úshjaqty komıssııanyń sheshimimen eń úzdik nátıje kórsetken Ulttyq Olımpıada komıtetterine (UOK) bólip beriledi.
Al qalǵan 312 joldama (áıelder men erlerdiń árqaısysyna 156 joldamadan) joǵaryda aıtqandaı 2022 jyldyń 14 tamyzy men 2024 jyldyń 9 maýsymy aralyǵyndaǵy irikteý saıystaryna qatysqan sportshylarǵa taratylady. Ár UOK eń kóp degende 24 joldama (áıelder men erlerdiń árqaısysyna 12 joldamadan) ıelik ete alady.
Nysana kózdeýdiń ár baǵdarlamasy boıynsha (olar: pnevmatıkalyq myltyqpen oq atý (10 metr, áıelder, erler, aralas komanda), myltyqpen úsh qalyptan atý (50 metr, áıelder, erler), pnevmatıkalyq tapansha (10 metr, áıelder, erler, aralas komanda), tapansha (25 metr, áıelder), tez atatyn tapansha (25 metr, erler), trap (áıelder jáne erler) jáne stend atý (áıelder, erler, aralas komanda) ár UOK eń kóp degende eki sportshy, al komandalyq saıysta eki komanda qatystyra alady.
Jekeleı saıystar irikteý kezeńi men fınaldan turady. Fınalda eń joǵary orynǵa ıe bolǵan sportshylar ózderiniń Ulttyq Olımpıada komıtetine bir joldama alyp beredi. Eger ISSF aıasyndaǵy irikteý jarystaryna joldamaǵa qol jetkizip qoıǵan sportshy qatysyp, joǵary oryndarǵa ıe bolsa, onda Olımpıada kvotasy keıingi orynda turǵan sportshynyń eline beriledi. Sondaı-aq UOK sol baǵdarlama boıynsha múmkin bolǵan barlyq joldamany alyp qoıǵan bolsa, kvotany kelesi oryndaǵy sportshynyń UOK-i ıelenedi.
Sportshylardyń qorytyndy reıtıngi 2024 jyldyń 9 maýsymynda jarııalanatynyn joǵaryda aıttyq. Eger sportshy reıtıngte joǵary orynda turyp, biraq joldama ıelene almaǵan bolsa, HOK ár eldiń joldamalaryn qarap shyǵyp, ár baǵdarlama boıynsha tolyq olımpıadalyq joldamany ıelenbegen eldiń ókilderine beredi. Mysaly, pnevmatıkalyq myltyqpen oq atý baǵdarlamasynda elimizdiń bir sportshysy reıtıngte joǵary orynda turyp, biraq sol baǵdarlamada bizdiń quramada bir ǵana joldama bolsa, joǵaryda ereje boıynsha avtomatty túrde ekinshi kvota retinde Qazaqstanǵa taǵy bir joldama beriledi.
Al aralas komandalyq saıystarǵa tek irikteý básekelerinde óner kórsetip, upaı jınaǵan sportshylar ǵana qatysa alady.
Nysana kózdeý boıynsha olımpıadalyq irikteý jarystary:
21 maýsym – 2 shilde: Eýropa oıyndary – 2023, Polsha
14-31 tamyz: Álem chempıonaty, Ázerbaıjan
25 shilde – 6 tamyz: Eýropa chempıonaty, Aýstrııa
1-10 qazan: Afrıka chempıonaty, Mysyr
Qazan: Panamerıkan oıyndary – 2023, Chılı.
Qazan: Azııa chempıonaty, Ońtústik Koreıa.
Aqpan – naýryz 2024: Eýropa chempıonaty, Majarstan.
Aqpan 2024: Stend atýdan Azııa chempıonaty (ótetin jeri belgisiz).
Naýryz 2024: Tapansha men myltyq atýdan Azııa chempıonaty (ótetin jeri belgisiz).
Sáýir – mamyr 2024: Eýropalyq irikteý týrnıri (ótetin jeri belgisiz).
Sáýir – mamyr 2024: Stend atýdan Eýropa chempıonaty (ótetin jeri belgisiz).
CAT XIV Chempıonaty 2024, Lıma, Perý