Toǵyz jyl toqyratty ma?

Ras, Danıal Ahmetovteı bir jerde taban aýdarmaı ákim bolǵan memlekettik qyzmetker kemde-kem shyǵar. Oǵan deıin shyǵysty Berdibek Saparbaev alty jyl basqaryp, halqy qımaı-qımaı qoshtasqan.

Hosh! Toǵyz jylda D.Ahmetov ne istedi? Bul suraqty halyqqa qoısaq, aldymen joldyń jyryn aıtady. Aıtsa, aıtqandaı. Halyqaralyq mańyzǵa ıe «Omby – Maıqapshaǵaı» kúre joly 2018 jyly bastalyp, 3,5 jylda halyq ıgiligine beriledi dep jarysa jazdyq. Odan beri baqandaı bes jyl ótti. Shańy shyǵyp áli jatyr. Sol sekildi «О́skemen – Taldyqorǵan» jolynyń qurylysy da saǵyzdaı sozyldy. «О́skemen – Altaı» baǵytyndaǵy Tereń saı (Osınov) asýy­nan tóte joldyń qurylysy bastalýy bastalǵanymen, búginde turalap qalǵan. Sóıtse, jol salyp kele jatqan ákki mamandar baıqaýsyzda orman sharýashylyǵynyń jerine kirip ketken eken. Bul ýchaskedegi tereń saıǵa kópir salý máselesi jáne bar. О́tirik-shynyn qaıdam, tender oınatylyp, jańa merdiger kompanııa anyqtalypty. Qurylysy qashan qaıta jandanyp, qashan aıaqtalary bizge beımálim. Jaraıdy, bul jol bylaı tursyn, shyǵystyń qalalaryna aparatyn joldardyń ózi syn kótermeıdi. О́ndirisi órken, tabıǵaty kórkem Rıdder qalasyna baryp kórińiz. Jetkenshe dińkeńiz qurıdy. Joly ábden tozǵan. Ár-ár jerin apamnyń jamaýyndaı etip jamaǵanymen, kúrdeli jóndeý­di talap etip-aq tur. Semeı qalasy baǵytyndaǵy joldy da jóndeý josparyna engizilgeninen habardarmyz. Biraq qashan? Qysqasy, shyǵystyń joly týrızm salasyn shyrq úıire damytatyndaı saırap jatqan joq, qırap jatyr. Soǵan qaraı halyq Buqtyrma sý qoımasyna salynyp jatqan kópirdiń ýaqtyly aıaqtalýyna kúmánmen qaraı bastady. Esterińizge sala ketsek, Kúrshim men Marqakól óńirindegi turǵyn­dar úshin mańyzdy kópir Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen salynyp jatyr. Joǵarydan túsken tapsyrma jergilikti jerde sıyrquıymshaqtanyp ketpese ıgi.

«Jol joq dese de bolady. Ońtústik aýdandarǵa, týǵan jer Tarbaǵataıǵa barýdan qaldyq. Ákimniń toǵyz jyl otyrýy – rekord. Jalpy, ákimderdiń ishinde mundaı merzim joq shyǵar? Men jamandaý nemese asyra maqtaýdan aýlaqpyn. Obektıvti pikir aıtaıyn. Danıal Ahmetovtiń tusynda mádenıetke kóp kóńil bólinip keledi. Máselen, «Ertis konsert» ishi kirse shyqqysyz. О́skemendegi teatr qurylysy sapaly, sátti aıaqtaldy. Qanshama arheologııalyq eskertkishter zerttelip jatyr? Kóne tarıhqa kóp kóńil bóledi. Qazaqtyń saqtardan bastalǵan jeti tomdyq tarıhy basylǵan eken. Onyń basynda Danıal Kenjetaıuly tur dep oılaımyn. Sonymen qatar «Abaı álemi» serııasymen  sapaly, mazmundy kitaptar shyǵarylyp jatyr. Densaýlyq jaǵy da nazardan tys qalmady. Mamandardy shetelderde oqytty, ózge óńirlerde joq medısınalyq apparattar ákeldi. Biraq memlekettik tilge qoldaý kórsetý jaǵy kemshin. Kadr saıasatynda da kem­shin tustar bar. Sapasyz úıler degendeı, usaq-túıekterdi aıtqym kelip turǵan joq», degen qoǵam belsendisi Túsiphan Túsipbekov ókpesi baryn da jasyrmady.

Aıtýynsha, Danıal Ahmetov el aldynda menmundalap turǵan Kırovtyń músinin alyp tastap, Qasym Qaısenovtiń eskertkishin qoıamyz degen eken. Biraq Qasym Qaısenovtiń qasqaıyp turatyn kúni alys sekildi. Bıyl 105 jyldyq mereıtoıy qarsańynda óz atyndaǵy saıabaqqa Kırovty alyp, partızan jazýshyny tuǵyrǵa qondyrsa, halyq bórkin aspanǵa atyp qýanar edi. Kırovty qoıyp, Altaı qalasynda Lenınniń músini áli tur. Músin degennen shyǵady, esterińizde bolsa, qaıbir jyly Danıal Ahmetov О́skemenniń jańa 19-shaǵynaýdanyna Pýshkınniń eskertkishin qoımaq bolǵan. Aqyry, qoǵam bolyp shýlasyp, baspasóz betterine jazyp, raıynan qaıtqan...

Baspasóz demekshi, shyǵystaǵy jýrnalıstıkanyń qara shańyraǵy – «Shyǵys Aqparat». Kezinde Berdibek Saparbaev medıaholdıng qurýǵa muryndyq bolyp, bul qara shańyraqtyń áleýeti edáýir artqan. Shyǵarmashylyǵy da sharyqtaǵan. Alaıda sońǵy segiz-toǵyz jylda basshy toqtamady. 2015 jyly M.Bóldekbaev kelip, uzaq istegen joq. Onyń ornyna basshylyq qyzmette tájirıbesi joq I.Iаkýnına degen jýrnalıst jaıǵasty. Ol da uzaqqa barmady. Onomastıkalyq másele kótergen jýrnalıst Murathan Kenjehanulyna sógis beremin dep, qazaq qoǵamyn ózine qarsy qoıdy. Sóıtip, jumystan qýyl­dy. Sodan bastap basshylary jyl saıyn aýy­syp otyrdy. Kimnen keıin kim kel­geni esi­mizde de joq. Áıteýir, Serik Jeńis, Nurbek Bekender basqardy. Qyl aıaǵy Ulttyq qaýipsizdik komıtetinen zeınetke shyqqan Erlan Smaǵulov degen polkovnıkke deıin jýrnalısterge bas boldy. Keıin «Shyǵys Aqparattyń» tizginin bolashaǵynan zor úmit kúttirgen Dosjan Omarhan ustap edi, ol da bir jyldan aspady-aý deımin. Basshylardyń turaqsyzdyǵynan ba, jýrnalısterdiń de kúıi ketti.

Kadr turaqsyzdyǵy «Shyǵys Aqparat­ta» ǵana emes, ákimdikte de bar kórinedi. Jer-álemdi dúrliktirgen koronavırýs kezinde shyǵystaǵy Densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshylary birneshe ret aýysty. Sol sekildi oblys ákiminiń baspasóz hatshysy da turaqtamaǵan. Sońǵy jyldary bul vakansııa bos tur. Oblys basshysymen ıyqtasa jumys isteýge eshkimniń nıeti joq sekildi. Sondyqtan ba, kim bilsin, halyq pen bıliktiń arasyn qoıyp, tórtinshi bılik sanalatyn jýrnalıster men ákimdiktiń arasy alshaqtap ketti.

Iá, aıta bersek másele kóp. Máde­nıetke kóńil bólingenimen, ulttyq sport salasy aqsap jatyr.

«Ulttyq sportqa eshqandaı qarjy bólinbeı jatyr. Tól sportymyzdy damytý úshin oblystyq deńgeıde ulttyq sporttyń kásibı klýbyn qurýymyz kerek. Sodan keıin shyǵystyń ulttyq sport quramasyna jalaqy tólese durys bolar edi. Áıtpese, basqa óńirlerdiń bári jalaqy alady», deıdi Tarbaǵataı jasóspirimder at sporty mektebiniń meńgerýshisi, ulttyq sport janashyry Serjan Omarbekov.

Ultymyzdyń tilin, dilin shyn jaqsy kórsek, ulttyq sportqa da kóńil bólýimiz kerek edi. Qoldaý bolsa, aýyl-aýyl­dan myqty sportshylardyń shy­ǵary sózsiz. Kovıd kezinde toqtaý salyn­ǵan spartakıadanyń ótpeı qalǵany da kóp­shiliktiń kóńilinde júrgen suraq.

Áleýmettik jelidegi myńdaǵan pikir, sandaǵan saýaldy saraptap, saralaı otyryp, shyǵystyń tamyr soǵysyn dóp basýǵa bolatyn sekildi. Toqeteri, shyǵys Qazaqstanǵa bir serpilis kerek-aq...

Shyǵys Qazaqstan oblysy