Astanada «Amanat» partııasynan saılanǵan Májilis jáne máslıhattar depýtattarynyń alǵashqy respýblıkalyq forýmy ótti. Saıası is-sharada elimizdiń barlyq óńirinen 3 myńǵa jýyq fraksııa múshesi bas qosty. Jıynda Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń reformalaryn júzege asyrý aıasynda óńirlerdi damytý, sondaı-aq máslıhattardyń ókilettigin keńeıtý tetikteri jan-jaqty talqylandy.
Forýmnyń shymyldyǵy respýblıkanyń túkpir-túkpirinen jıylǵan barlyq deńgeıdegi depýtattardyń kók baıraqqa qurmet kórsetip, Ánuran oryndaýymen bastaldy. Jınalǵan qaýymnyń aldynda alǵash bolyp sóz tizginin alǵan «Amanat» partııasynyń tóraǵasy Erlan Qoshanov alqaly otyrystyń maqsat-mindetin aıqyndap, halyqty tolǵandyrǵan kókeıkesti túıtkilderdi tizbektedi.
– Elimizde úsh jarym myńǵa jýyq máslıhat depýtaty bolsa, sonyń eki jarym myńy, ıaǵnı 77 paıyzy osy zalda otyr. Mundaı basqosýlar bılik tarmaqtarynyń ózara baılanysyn nyǵaıtyp, ortaq konstrýktıvti sheshimder qabyldaýǵa jol ashady dep senemin. Forýmnyń basty maqsaty – memleket pen qoǵam aldynda turǵan, halyqty tolǵandyryp otyrǵan ózekti de ótkir máselelerdi birlesip, ashyq talqylaý, olardyń sheshý joldaryn izdeý. Bul – ýaqyt talaby. Álemdegi kúrdeli geosaıası, geoekonomıkalyq ahýaldy kórip-bilip otyrsyzdar. Osyndaı aýmaly-tókpeli kezeńde el Prezıdenti buryn-sońdy bolmaǵan túbegeıli ınstıtýsıonaldy ózgeristerdi qolǵa aldy. Bul – bir jaǵynan orasan táýekel bolsa, ekinshi jaǵynan memlekettik basqarý júıesi men qoǵamdy saýyqtyrýdyń, jańarý men jańǵyrýdyń jalǵyz ári tóte joly. Halqymyz bul ózgeristerge tereń túsinistik tanytyp, qyzý qoldap otyr. Eń bastysy, Memleket basshysynyń reformalary is júzinde nátıjesin berip te jatyr. Barlyq salada ilgerileýshilik bar. О́tken bir jyldyń ishinde bes birdeı taǵdyrsheshti saıası naýqan ótkizdik. Eldegi saıası ózgerister búgingi reformalardyń temirqazyǵyna, bolashaqtaǵy el damýynyń kepiline aınaldy. Túrkistanda ótken Ulttyq quryltaıda, Memleket basshysy «Ádiletti Qazaqstan» men «Adal azamat» tujyrymdamalaryn usyndy. Ádilet pen adaldyq – ajyramas uǵymdar. Al osy uǵymdardyń saltanat qurýy úshin qoǵamdyq sana men áleýmettik qundylyqtar ózgerýi kerek. Sonda ǵana kózdegen maqsatymyzǵa jetemiz. Osy jolda «Amanat» partııasy barlyq ıgi istiń alǵy shebinde júrýge tıis. Halyqtyń senimi bizge kúsh beredi. Barshamyzdy bir mıssııa – memleket pen halyqqa adal, rııasyz qyzmet etý mıssııasy biriktiredi. О́tken jyly, partııa sezinde Memleket basshysy: «Máslıhat depýtatynyń tós belgisi ony halyq saılaǵanyn bildiredi jáne depýtat tek halyqtyń múddesi úshin qyzmet etýi kerek», degen edi. Sondyqtan bizge qoıylatyn talap ta asa joǵary bolatynyn esten shyǵarmaıyq, – dedi «Amanat» tóraǵasy.
Búginde elimiz boıynsha barlyq deńgeıdegi máslıhatta 3415 depýtat jumys isteıdi. Onyń 76,9 paıyzy – óńirlik fraksııanyń músheleri. Forýmǵa jıylǵan osy azamattardyń basty mindeti depýtattardyń oń ımıdjin qalyptastyrý, partııadaǵy ishki ózgeristerdi bekitý, ózara qarym-qatynas pen senimdi nyǵaıtý. Sondaı-aq tájirıbe almasyp, ortalyq memlekettik organ basshylarymen tikeleı dıalog qurý.
– Qazir qoǵamnyń suranysy kúsheıdi. Alaıda azamattar bizden oryndalmaıtyn nárseni surap otyrǵan joq. Olar bergen ýádelerimizdiń ýaqytynda ári sapaly oryndalýyn, reformalardyń naqty nátıjesin taǵatsyzdana kútip otyr. Olaı bolsa, depýtattardyń bel sheship jumysqa kirisetin shaǵy keldi. Bul, ásirese, máslıhat depýtattaryna qatysty. Sizder – partııanyń jergilikti jerdegi ókilisizder. Búkil óńirlik saıasatqa yqpal etesizder. Sizderdiń moıyndaryńyzdaǵy júk jeńil emes. Buryn halyq ákimdi izdeıtin, qazir depýtattan suraıdy. Fraksııalardyń róli men qyzmetin jańasha qarastyrý qajet. Májiliste biz osy joldan ótip jatyrmyz. Máslıhattarmen birge Parlamenttiń tómengi palatasy da 70% jańardy. Saıası básekelestik kúsheıdi. Elektoraldy alań da, kóńil kúı de ózgerdi. Bul parlamenttegi plıýralızmdi kúsheıtti. Májilis pen máslıhattar juptasyp, pármendi jumys isteýge tıis. Ol úshin ózara baılanysty barynsha nyǵaıtamyz. Birinshiden, Májilis fraksııasyndaǵy zań jobalary mindetti túrde óńirlik fraksııalarda talqylanýy qajet. Ekinshiden, óńirdegi depýtattar ózekti máselelerdi jıi kóteredi. Sondyqtan biz máslıhat depýtattaryn Májilistegi jumys toptaryna, partııalyq alańdar men jobalarǵa belsendi túrde tartyp jatyrmyz. Bul tájirıbe jalǵasady. Úshinshiden, forýmǵa daıyndyq kezinde arnaıy saýaldamalar júrgizdik. Onda Májilistiń, Qoǵamdyq keńester men fraksııalardyń qatysýymen Ortalyq apparatta taǵylymdamalar uıymdastyrý máselesi jıi kóterildi. Bul – jaqsy úrdis, muny qoldaımyn. Partııalyq menedjment akademııasyna osy jumysty jedel qolǵa alýdy tapsyramyn, – dedi Erlan Qoshanov.
Budan bólek, basqosýda «Amanat» partııasy munaı kompanııalaryndaǵy vahtalyq aýysymnyń ýaqytyn retteý máselesin qolǵa alynǵanyn aıtyp, saılaýaldy baǵdarlamada aýylǵa baratyn jas medısına qyzmetkerlerine 10 mıllıon teńge kótermeaqy tóleý mindetin qoıǵandaryn eske saldy. Alqaly jıynda sóz tizginin jalǵaǵan Premer-mınıstr Álıhan Smaıylov «Aýyl amanaty» jobasyna 1 trln teńge bólinetinin málimdedi.
– «Aýyl amanaty» jobasynyń basty maqsaty – aýyldy jerlerdegi halyqtyń tabysyn arttyrý. 2023-2025 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlama aıasynda halyqqa jeńildikpen nesıeler beriledi. Bul rette óńdeý salasyna qatysty jylyjaılar, sút, et óndirisi, qus jáne balyq sharýashylyǵy sekildi jobalar, ósimdik sharýashylyǵyn, mal sharýashylyǵyn damytý, aýyl sharýashylyǵy kooperatıvterin jabdyqtaý jáne basqa baǵyttaǵy bıznes jobalardy qarjylandyrý kózdelgen. Shaǵyn nesıe alý úshin ótinim berýshi jeke kásipker bolyp tirkelýi kerek. Joba 7 jyl ishinde 1 mıllıonnan astam aýyl turǵynyn qamtıdy. Jalpy, agroónerkásip kesheninde 536 mlrd teńgeni quraıtyn 300-ge jýyq joba iske asyrylyp keledi. Bıyl 4,4 mln adamdy kóterilgen áleýmettik tólemdermen qamtýǵa 4,6 trln teńge bólindi. Halyqtyń tabysyn arttyrý is-sharalary aıasynda 3 mıllıonnan asa adamnyń tabysy artty. Sonyń ishinde bıýdjet salasyndaǵy 1,2 mln qyzmetkerdiń jalaqysy 30 paıyzǵa deıin ulǵaıtyldy. 1 mıllıonnan asa jumysshynyń jalaqysy 10-nan 50 paıyzǵa deıin kóterildi. Járdemaqylar 900 myńǵa jýyq adamdy qamtı otyryp, 23 paıyz kóbeıdi. Stýdentterdiń shákirtaqysy 20 paıyzǵa kóterildi. Jyl sońyna deıin 1 mıllıonǵa jýyq adam jumyspen qamtylady, – dedi Úkimet basshysy.
Al Memlekettik keńesshi Erlan Qarın Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń Túrkistandaǵy ulttyq quryltaıda kótergen bastamalary týraly oıyn ortaǵa saldy. Ol sóz arasynda 2019 jyldan 2022 jylǵa deıin saıası reformalardyń 4 paketi júzege asqanyn aıtyp ótti.
– Osy reformalardyń aıasynda úsh jyl ishinde 20 zań qabyldandy. Prezıdent byltyrǵy naýryz aıyndaǵy Joldaýynda aýqymdy saıası jańǵyrý baǵdarlamasyn júzege asyrý jóninde bastama kóterdi. Bul bastamalar Konstıtýsııalyq reformalardyń negizin qalady. О́zderińiz biletindeı, Konstıtýsııamyzdaǵy 98 baptyń 33-ine, 9 bólimniń 8-ine túzetý engizildi. Ata zańymyzdyń úshten biri ózgerdi. Budan keıin 7 Konstıtýsııalyq zańǵa, 15 kodekske jáne 29 zańǵa túzetýler engizildi. Munyń bári bılik tarmaqtary arasynda tepe-teńdikti saqtaıtyn memlekettik saıasat qurýdyń jańa modelin qalyptastyrdy. Prezıdent ulttyń jańa sapasyn qalyptastyrý úshin bilim, mádenıet, ǵylym salalaryn damytý qajettigin atap ótti. Bul qoǵamnyń damýyndaǵy negizgi úsh deńgeıi bolýǵa tıis. Memleket basshysynyń Túrkistandaǵy sóılegen sóziniń basty ereksheligi de osynda. Ádette biz mádenıet, ǵylym, bilim jaıynda ekinshi nemese úshinshi kezekte ǵana aıtamyz. Prezıdent kerisinshe bul salarǵa erekshe basymdyq berip otyr. Ol aımaqtardaǵy mádenıet oshaqtaryn, aýyl mektepterin, balalar kitaphanalaryn, kitap shyǵarý isin, teatr men kınony, mýzeı jumysyn damytýǵa basa nazar aýdardy, – dedi Erlan Qarın.
Sondaı-aq partııanyń atqarýshy hatshysy Elnur Beısenbaevtyń moderatorlyǵymen ótken jıynda da ózekti, ótkir taqyryptar qaýzaldy. Budan bólek, forým barysynda Almaty qalasy máslıhatynyń depýtaty Ásııa Aqanova, Jańaózen qalalyq máslıhatynyń depýtaty Asqar Noǵaev, Qaraǵandy oblystyq máslıhatynyń depýtaty Evgenıı Býslaev, Abaı oblystyq máslıhatynyń depýtaty Shaǵangúl Janaeva, Qyzylorda oblystyq máslıhatynyń depýtaty Muhtar Nııazov, Májilis depýtaty Erlan Saırov sóz sóıledi. Is-sharanyń ekinshi bólimi 11 paneldik sessııamen jalǵasty.