Shymkent: Mektepter jańa oqý jylyna daıyn

Bilim sapasyna jaýapty sala je­te­­k­­­­shisiniń aıtýynsha, arnaıy monı­to­­­rıngtik top qaladaǵy mektep­ter­di bir­­neshe ólshemshart boıynsha­ tekser­gen. Atap aıtqanda, orta jáne kúr­de­­li jóndeý jumystarynyń atqa­ry­lýy,­ týrnıketterdiń, qaýipsizdik dabyl túımeleriniń istep turýy, ba­qy­laý kameralarynyń polısııa depar­ta­mentine qosylýy, ashana, sport zal, kitaphanalardyń bolýy jáne ma­te­rıaldyq-tehnıkalyq turǵydan qam­ta­masyz etilýi nazarǵa alynǵan. Osy ól­shem­­sharttar boıynsha monıtorıngtik top shahar­daǵy mektepter jańa oqý jylyna 96 paıyzǵa daıyn degen qorytyndy jasady.

Deı turǵanmen, búgingi tańda tórt mektepte kúrdeli jóndeý jumystary júrip jatyr. Olar №54, №78, №66 jáne №93 bilim oshaqtary. №54 mekteptiń sport zaly ǵana jóndelse, qalǵandarynyń oqý ǵımarattary túgel qaıta qalpyna keltirilý ústinde. Sonyń ishinde №66 bilim uıasynyń qurylysy 30 paıyzǵa ǵana aıaqtalyp otyr. Departament basshysy bul mekteptiń bıylǵy oqý jylyna balalardy qabyldaı almaıtynyn aıtty. Kúrdeli jóndeý №66 mektepte kestege saı osy jyldyń 1 jeltoqsanynda bitedi. Sondyqtan jumys merziminen keshigip jatyr deýge negiz joq. О́z kezeginde bilim basqarmasy atalǵan mekteptiń eki myńnan astam oqýshysyn №48, №49 jáne №86 bilim oshaqtaryna ýaqytsha ornalastyratyn boldy. Ol úshin arnaıy 6 avtobýs qarastyrylmaq. Sondyqtan oqýshylar jańa oqý jylynda mektepten eshqandaı qınalmaýǵa tıis. Budan bólek, sala jetekshisi jańa oqý jylyna daıyndyqta birneshe máseleniń bar ekenin atap ótti. Bul keıbir bilim uıalarynyń qajetti ınfraqurylymmen qamtylmaýy. Máselen, №95 pen №121 mektepte ashana joq. №95 mektep bir kabınetti ashana etip otyr. Al №121 mektep ákimshiligi ystyq tamaqtyń aqshasyn ata-analardyń shotyna aýdaratyn bolyp kelisti. Sonymen birge 5 bilim oshaǵynda sport zal joq. Bul mektepterde oqýshylar kún jyly mezgilde daladaǵy alańqaıda jattyqsa, kún salqynda, jaýyndy kún­de­ri ishte shahmat, toǵyzqumalaq syndy­ oıyn­dar oınap otyrady. Sondaı-aq №108 mekteptiń qos ǵımaratynyń bireýin merdi­gerler jóndeýden bas tartypty. Endi onyń satyp alý konkýrsyn mektep ákimshiligi qaıtadan ótkizip jatyr. Jeńim­pazdar osy aıda anyqtalsa, jóndeý jumy­s­tary bastalady. Qurylysshylar jumysty qarqynmen istese, kúrdeli jóndeý kóp ýaqytqa sozyla­ qoı­mas degen úmittemiz, dedi departament basshysy. Aıta ketý kerek, bul kem­shilikter atalǵan departamenttiń Oqý-aǵar­tý mınıstri Ǵanı Beısembaevtyń tap­­syrmasyna sáıkes, Ońtústik Qazaq­stan­ memlekettik pedagogıkalyq ýnı­ver­sıteti men «О́rleý» biliktilikti arttyrý ult­tyq ortalyǵynyń Shymkent qala­sy men Túrkistan oblysy boıynsha fılıa­ly­­nyń mamandarymen birlesip jasaǵan mo­nı­­torıngtik jumystary barysynda anyqtalǵan.

Al bilim basqarmasynyń basshysy Janat Tájıevanyń málimdeýinshe, bıyl jańa oqý jylynda bilim uıymdary qosymsha 48 nysanǵa artyp, jalpy sany 946-ǵa jetti. 30 balabaqsha, 15 mektep pen 1 oqýshylar saraıy jáne psıhologııalyq-medısınalyq pedagogıkalyq keńes pen psıhologııalyq-pedagogıkalyq túzeý kabıneti mekemeleri bıyl ashylǵan bilim nysandary. Osy jyly qala boıynsha 27 myń oqýshy 1-synypqa barady. 2020 jyly 24 500 bala, 2022 jyly 26 500 bala 1-synyp partasyna otyrǵan eken. Iаǵnı jyldan-jylǵa qalada bala sany ósip keledi. Byltyr osy oqýshylardyń 18 myńnan astamy ata-analarynyń qalaýymen qazaq synybyn, 4 myńnan joǵarysy orys synybyn, 2 myńnyń ústindegi bala ózbek synybyn tańdaǵan. Al jalpy, búgingi tańda 246 mektepte 250 myńǵa jýyq oqýshy bilim alady. Júzge jýyq mektep jekemenshik sanatynda bolsa, qalǵany memlekettik bilim oshaqtary.

Megapolıstiń bas ustazy bıyl «Mek­tep­ke jol» aksııasy dástúrge saı tamyzda emes, odan erterek bastalǵanyn aıtty. Sonyń nátıjesinde jaǵdaıy tómen otbasydan shyqqan oqýshynyń árqaısysyna oqýǵa qajetti qural-jabdyqtar satyp­ alý­ǵa 41 myń teńgeden taratyldy. Shym­kent­te mundaı oqýshylardyń sany – 53 893 bala. Josparlanǵandaı «Mektepke jol» aksııasyna 2 mlrd teńgeniń ústinde aqsha bólindi. Basqarma basshysynyń málim­deýinshe, jańa oqý jylynda da 1-4 synypta oqıtyn oqýshylar bir mezgil tegin ystyq tamaqpen qamtylady. Sony­men birge qazirgi tańda jekemenshik bala­baqshalarda baldyrǵandardy memleket­ esebinen tegin tamaqtandyrý máselesi bas­qarma tarapynan qarastyrylyp jatyr. Bul másele túbegeıli sheshilý úshin Úkimet deńgeıinde arnaıy normatıvtik-quqyq­tyq akt qabyldanýy kerek. Budan bólek, qalanyń bilimge jaýapty sala basshylyǵy tıisti vedomstvo tapsyrmasyna sáıkes mektep dırektorlaryn rotasııalaý isin tolyq júz paıyzǵa oryndap shyqty.

О́z kezeginde jazǵy demalys kezin­de­ mektep oqýshylary saýyqtyrý lager­le­rinde demalyp qaıtty. Áli de baryp úl­germegen oqýshylar bar. Lagerdegi de­malys mezgili tamyzdyń aıaǵyna deıin jal­ǵasady. Sondyqtan tizimge engen bar­lyq oqýshy qyzyqty kúnderdi lager­de ót­kizip úlgeredi. Odan bólek, oqýshylar shy­ǵarmashylyq talantty ashatyn túrli úıir­mege qatysyp jatyr. Jalpy, bala­lardyń úsh aı kanıkýl mezgilindegi demalysyn jaqsy uıymdastyrý maqsa­tyn­da memleket qazynasynan 300 mln teń­geden astam qarjy bólinipti. Bul oraı­da kópbalaly jáne áleýmettik az qam­tylǵan otbasylardan shyqqan bala­lar­dy birinshi kezekte demaldyrýǵa basymdyq berildi. Josparǵa saı bıyl­ǵy­ jazǵy kanıkýlda 200 myńǵa jýyq bala qala syrtyndaǵy saýyqtyrý lager­le­rinde demalyp qaıtýǵa tıis. Endi aldaǵy ýaqytta shahardyń ózinen dema­lys­ lagerlerin salý kózdelip otyr. Osy jospardy iske asyrý úshin qazirgi tań­da onyń aldyn ala jobasy jasalyp, qurylys júretin 3 jer ýchaskesi alda­ǵy­ ýaqytta memleket muqtajdyǵyna aly­natyn bolady. О́z baıandamasynda­ sha­hardyń bas ustazy bıylǵy oqý jy­lynyń qarsańynda úsh aýysymdy­ mektepterdiń máse­lesi tolyǵymen sheshilgenin jet­kiz­di. Oǵan qosymsha 2025 jylǵa qaraı yńǵaılastyrylǵan mek­tepterge qatys­ty jáne jańadan paı­da­ bolǵan shaǵyn ­aýdandardaǵy bilim uıa­la­rynyń jetispeýshiligine baılanysty nemese kerisinshe synyp tolymdylyǵy se­kildi problemalar birte-birte sheshiletinin málimdedi.