Aq jeleńdilerdi qaterli isik aýrýlarynyń kóbeıe túskeni alańdatyp otyr. Aıaq-qoly saý adamǵa obyr jabyssa, aıyǵýy ekitalaı. Dárigerler profılaktıkalyq medısınalyq qaralý aýrýdy erte satysynda anyqtap, jeńýge bolatynyn aıtady. О́kinishke qaraı, áýelgi baılyqtyń mańyzyna ýaqytynda oı júgirtpeı, kesh qalyp jatqandar barshylyq.
Ertis-Baıan óńir onkologııa syrqaty boıynsha respýblıkada úshinshi orynda tur. Qoǵam belsendileri men medısına salasynyń ókilderi muny aımaqtaǵy nashar ekologııalyq jaǵdaımen baılanystyrady. О́ndiristegi alyp kásiporyndar, qorshaǵan ortaǵa zııandy qaldyqtar shyǵaratyn eńbek uıymdary mol shoǵyrlanǵan. Onyń ústine kezinde aımaqtyń biraz bóligi Semeı polıgony aýmaǵynda bolǵandyqtan, qaýipti derttiń azaımaı turýyna kezindegi atom bombasy synaqtarynyń zardaby da qyrsyǵyn tıgizýde dep boljanady. Mundaı sebep-dálelderdi kóptep keltirýge bolady. Deı turǵanmen, aq jeleńdiler keıingi jyldary onkologııalyq arýlarǵa qarsy kúreste belgili bir deńgeıde jetistikke qol jetkizip otyrǵanyn aıtyp ótken abzal. Jańa medısınalyq jabdyqtardy qoldaný, erte dıagnostıkany keńeıtý esebinen onkologııalyq naýqastardyń besjyldyq ómir súrý kórsetkishi 51 paıyzdan 57 paıyzǵa deıin ósken. Bul – otandyq medısına salasy úshin jaman kórsetkish emes.
Dárigerler qaýipti isik aýrýlary boıynsha ahýaldy budan da jaqsartýǵa bolatynyn, tek bul jerde azamattardyń óz densaýlyǵyna degen jaýapkershiligin arttyrý kerek ekenin aıtady. Búginde Densaýlyq saqtaý kodeksiniń talaptaryna sáıkes azamattar ómir jasynyń ár kezeńinde ártúrli dertti erte anyqtaý maqsatynda skrınıngke shaqyrylady. Bul tekserý – aýrýdy aldyn ala anyqtap, ońtaıly emdeý ádisin tańdaýǵa, ýaqtyly em-dom qabyldaýǵa kómek. О́ńirde engizilgen «jasyl dáliz» qaǵıdaty qaterli isikti der ýaqytynda aıqyndaýǵa múmkindik berip otyr. Mysaly, osyndaı medısınalyq tekserýlerdiń nátıjesinde jyl basynan óńirdegi 56 turǵynnan onkologııalyq dert túrleri anyqtalǵan.
Oblystyq onkologııalyq dıspanserde jyldyń alǵashqy jartysynda 3,8 myń adam emdelgen. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 800 emdelýshige kóp.
– Onkologııalyq aýrýlardyń qurylymy boıynsha alyp qarasaq, kollorektaldy qaterli isikke shaldyqqandar kósh bastap tur. Odan soń sút bezi obyry, ókpe, asqazan, jatyr moınynyń qaterli isikteri de kóbeıip keledi. Al ókpe isigine shaldyqqandar arasynda ólim kóp. Mundaı dıagnoz qoıylǵandardyń 17 paıyzy dúnıe salǵan. Al kollorektaldy qaterli isikke shaldyqqandar arasyndaǵy ólim jaǵdaılary – 13,3 paıyz. Asqazan jáne sút bezi obyry men uıqy beziniń qaterligi isigi boıynsha da emdelýshiler arasynda qaıtys bolyp ketkender az emes. Mundaı suryqsyz statıstıka turǵyndardyń dıagnostıka sharalaryna kesh kelip, aýrýdy ótkizip alýynan týyndap otyr, – deıdi Pavlodar oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń orynbasary Aıgúl Muqysheva.
Joǵaryda atap ótkendeı, sút bezi, jatyr moıny jáne kollorektaldy qaterli isikterin erte anyqtaý úshin medısınalyq skrınıngter júrgiziledi. Bıyl jeti aıda sút bezi obyry boıynsha 23 myńnan asa áıel tekserýden ótken. О́kinishke qaraı, 34 áıelden qaterli dert tirkeldi. Skrınıngtiń mundaı túri 40 pen 70 jas aralyǵyndaǵy áıelder arasynda júrgizilip, turǵyndar tórt jylda bir ret mindetti túrde tekserilip turýy shart. Al jatyr moıyny qaterli isigi jóninen 21 myńdaı áıelge dıagnostıkalyq tekserý jasalyp, 11 adamda onkologııalyq aýrý anyqtalǵan. Erler men áıelder arasyndaǵy kollorektaldy isikti anyqtaý boıynsha tekserýlermen 33 myńnan asa azamat qamtylǵan. Bul boıynsha taǵy 11 adamnyń aýyr dertke shaldyqqany tirkeldi.
Jalpy, óńirde onkologııalyq aýrýlardy erte satysynda anyqtaý tekserýlerdiń 30 paıyzynda málim bolady eken. Respýblıka boıynsha erte dıagnostıkalaý kórsetkishteriniń nátıjesi 30,3 paıyz bolsa, bizde ol 30,7 paıyzdy qurap otyr. Dárigerler eńbeginiń arqasynda aǵzasynda dert endi tarala bastaǵan azamattar baqylaýǵa alynyp, sapaly em-domnyń nátıjesinde aýrýynan qutylyp jatqandardyń sany az emes kórinedi.
О́ńirlik onkologııalyq dıspenserdegi uıymdastyrý-ádistemelik bólimshesiniń meńgerýshisi Ásel Asqarova qazirgi kúni emdeý uıymynda 13 025 adam arnaıy medısınalyq tirkeýde turǵanyn jetkizdi. Keıingi 6 aıda dıspanserge jańadan 1 254 adam tirkeýge alynǵan (ótken jyldyń sáıkes kezeńinde 1 155 adam turǵan). «Kollorektaldy jáne jatyr moıyny qaterli isikterine shaldyqqandar jıi anyqtalyp jatyr. Áıelderde sút bezi obyry men jatyr moıyny isikteri, al er adamdarda asqazan jáne kollorektaldy qaterli isikteri kóp kezdesedi. Jyldyń alǵashqy jartysynda 1 273 adamda jańadan qaterli isik anyqtaldy. Tirkelgen jaıttardyń basym bóligi Pavlodar qalasyna qatysty, shahar boıynsha 708 adamnyń aýyrǵany belgili boldy», deıdi ol.
Atap óterligi, oblysta byltyrdan beri «jasyl dáliz» qaǵıdaty júzege asyp jatyr. Naýqas adam mamandardan keńes alyp jáne ambýlatorııalyq jaǵdaıda qaterli isik bolýy múmkin degen kúdikke ilinse, ol túrli tekserýlerge kezekten tys baǵyttalady. Barlyq dıagnostıkalyq anyqtaý sharalar jıyny eki-úsh apta kóleminde júrgiziledi eken. Bul jańashyldyq qaterli isik dıagnozyn qoıý kezinde emdelýshilerdiń dıagnostıkalyq qyzmetterge qoljetimdiligin arttyrýǵa múmkindik berip otyr. Onkologııalyq dıspanserde «Ahýaldyq ortalyq» jumys isteıdi. Ortalyqtyń kúsh-qımyly onkologııalyq dertti bastapqy medısınalyq-sanıtarlyq kómek deńgeıinde anyqtap, naýqastyń mamandandyrylǵan medısınalyq mekemege jetkizilýine, odan ári sapaly em alýyna baǵyttalǵan.
Pavlodar oblysy