Aýyldy órkendetýge arnalǵan agrofestıval

«AgroServıs-Batys» JShS men «AlemAgro» kompanııasy uıymdastyrǵan agrofestıvalge Báıterek aýdany ákimdigi, Agro aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy jáne qazaqtyń aqbas sıyry respýblıkalyq palatasy qoldaý bildirgen. Agrofes­tıval­diń negizgi maqsaty – aýyl sharýashylyǵy salasyndaǵy jańa tehnologııalardy tanys­tyrý, tájirıbe almasý. Is-shara meımandaryn quttyqtaı sóılegen Batys Qazaqstan obly­synyń ákimi Narıman Tóre­ǵalıev mundaı basqosýdyń mańyzy zor ekenin aıtady.

– Bizdiń oblys agrarly aı­maq bolǵandyqtan, jyl saıyn agro­ónerkásip keshenin damytýǵa qomaqty qarajat bólinip keledi. Bıyldyń ózinde atalǵan salaǵa 30 mlrd teńgeden asa qarajat bólindi. Bul – byltyrǵydan 1,4 ese kóp. Sonyń ishinde aýyl sharýashy­lyǵy taýaryn óndirý­shilerdiń shyǵyndaryn sýbsı­dııalaýǵa 16 mlrd teńge qaras­tyrylǵan. Al bul salaǵa tartyl­ǵan ınvestısııa kólemi 8,5 mlrd teńgeni qurap otyr. Bul da – byltyrǵy kórsetkishten 33%-ǵa artyq. Sonymen qatar atalǵan salany damytý úshin jańa tehnologııalardy qoldaný biz úshin basty basymdyq ekeni ras. Búgingi kezdesýde sheteldik aldyńǵy qatar­ly tehnıkalarmen birge TMD elderinde shyǵarylǵan qural-jabdyq kórsetilip, mal azyǵyn sapaly daıyndaý jolynda ǵylymı jańalyqtardy qalaı paıda­la­ný kerek ekeni sóz boldy. Biz bul jerde eksperıment retinde egil­gen dándi daqyl túrlerin kórdik. Negizgi maqsat – óńirimizdiń klımatyna beıimdelgen, ǵylymmen dáleldengen, ónimdiligi joǵary mal azyǵyn shyǵarý. Osynyń nátıjesinde eń sátti shyqqan dándi daqyl túrlerin jergilik­ti sharýalarǵa usynamyz, dedi N.Tóreǵalıev.

О́ńir basshysy jańa tehnologııa salasyn ıgerýge qyzyǵý­shy­lyq bildirgen jastardyń bastamasyna rızalyq bildirdi. Zamanaýı tehnologııalardy jetik meńgergen jastar úshin ózge óńirlerden, Reseı, Qyrǵyzstan, О́zbekstan elderinen kelgen sharýa­lardyń qatysýymen ótken osyndaı pikir almasý alańy óte qajet dep oılaıtynyn aıtty.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev «Jańa Qazaqstan: ja­ńarý men jańǵyrý joly» atty Joldaýynda atqarýshy bılik or­gandary aldyna aýyl­ sha­rýa­­­shylyǵy keshenin damytý bo­ıynsha sonyń ishinde aýyl sha­rýa­shylyǵy taýarlaryn óndirý­shilerdi memlekettik qol­daý jó­ninde birneshe mindet júk­te­gen edi. Salaǵa quıylǵan qarjy, kór­setilgen qoldaýdyń nátıjesi de kó­rinip keledi. Mysaly, óńirde bıylǵy birinshi jarty­jyl­dyq­ta 95 mlrd teńgeniń aýyl sha­rýa­shylyǵy taýarlary ón­dirilgen. О́ńir sharýalary osy ýaqyt ishinde 14 mlrd teń­gelik jeńildetilgen nesıe alyp úlgerdi, munyń 5 mlrd teńgesi 376 dana tehnıkany lızıngke alýǵa jumsalǵan. Osynyń nátıjesinde óńirde bıyl 429 myń gektar alqapqa tuqym sebildi. Munyń 3,6 myń gektary dándi daqyl bolsa, 113 myń gektary – maıly daqyldar.

Aıta keteıik, «Agrofest Batys» festıvali osymen ekinshi márte uıymdastyrylyp otyr. Byltyr oǵan 300-den asa ókil qatyssa, bıyl qatysýshylardyń sany 500-ge jetken. Festıval qonaq­tarynyń arasynda Parla­ment depýtattary da bar.

– Aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshilermen olar­dyń óz alańynda, dál osyndaı egis dalasynda kezdesýdiń mańy­zy zor. Bul júzdesýlerden biz qoldanystaǵy zańdarǵa qan­daı ózgerister qajet ekeni jóninde naqty keńes alamyz. Aýyl sharýashylyǵy – elimizdiń jetekshi salasy. Sondyqtan bul jerde fermerge ǵylym da, zań da, memleket te kómek qolyn sozýy kerek, deıdi «Respýblıka» par­tııa­synan saılanǵan Májilis depýtaty Dı­nara Shúkijanova. Ol agrofes­tıvalge áriptesi Aıdarbek Hod­janazarovpen birge kelgen eken.

О́tken jylǵy agrofestı­­val kezinde «AlemAgro Holding» men «Agro-Servıs-Batys» kompanııalary tyń basta­ma­ny qolǵa alǵan edi. Iаǵnı qos kompanııa birigip, aýyl sharýa­shylyǵy daqyldarynyń býdan tu­qymdaryn ósiretin táji­rı­be ortalyǵyn iske qosqan. «AlemAgro Holding» kompanııasy batys fılıalynyń dırektory Berik Jumın osy tájirıbe ortalyǵynda ósirilgen júgeri men kúnbaǵystyń býdan sorttaryn tanystyrdy.

– Qazir biz egip júrgen daqyl tuqymdarynyń kóbi Keńes zamanynan qalǵan, sondyqtan da olardyń ónimdiligi – tómen. Sol sebepten biz bul daqyldardyń jańa sorttaryn jasaý arqy­ly úlken jumysty qolǵa al­dyq. Munyń tıimdiligi sol – tipti qýań­shylyq jyldary da mol ónim alýǵa bolady, – deıdi B.Jumın.

Jalpy, agrofestıvaldiń Báıterek aýdanynda ótýi de tegin emes eken. Topyraǵy qunarly bul aımaqtyń ataǵy áýelden dı­qan­shylyqpen alysqa ketken. Eginjaı kúni jergilikti sha­rýa­lardyń jetistigine alys-jaqyn­nan kelgen qonaqtar kýá boldy.

– О́tken jyly aýdanda aýyl sharýashylyǵy salasyna 4 mlrd teńgeden artyq sýbsı­dııa berildi. Qarajat negizi­nen jańa tehnıka satyp alýǵa jáne mal sharýashylyǵy men ósim­dik sharýashylyǵyn damy­týǵa jumsaldy. Memleket qol­daýy arqyly aýdanda sharýa qoja­lyqtary jyldan-jylǵa jaqsy damyp keledi, – deıdi Báıte­rek aýdanynyń ákimi Marat Toqjanov.

Agrofestıvalge arnaıy qa­tysqan mártebeli meımannyń biri – Parlament Senatynyń depýtaty Arman О́teǵulov. Ol bul is-sharanyń áý basta jergilikti agroýnıversıtet janynan shaǵyn konferensııa retinde bastaý alǵanyn aıtyp, keıin egis dalasynda uıymdastyrylatyn aýqymdy sharaǵa aınalǵanyna rızashylyq bildirdi.

– Uıymdastyrýshylar osy fes­tıval arqyly kórshiles Reseı­­diń agrarlyq ozyq tehno­lo­gııa­syn elge ákelýde. Ol bizdiń sha­­rýalardyń alǵa damýyna septigin tıgizedi, – dedi Arman Kárimuly.

Festıvaldi uıymdastyrý­shylar bolashaqta elimizdegi fermerlik qozǵalysty odan ári damytyp, bul salaǵa elimizdiń ǵana emes, jaqyn shetelderden ǵalymdardy tartýdy da josparlap otyr eken.

– Keler jyly festıval taqy­rybyna qoı sharýashy­ly­ǵyn, sút óndirisin jáne qus sharýa­shylyǵyn da qosýdy uıǵaryp otyrmyz. Iаǵnı bolashaqta bizdiń agrofestıval agroónerkásip keshenin tolyq qamtıdy. Bizdiń mıssııa – Qazaqstannyń aýyl sharýashylyǵyn damytý. Fermer eń mártebeli mamandyq eke-nin dáleldegimiz keledi, – deıdi «AgroServıs-Batys» JShS basshysy Armat Bısenov.

Shynynda da ashyq aspan astynda ótken agrofestıval sharalary jan-jaqty ári mazmundy boldy. Is-shara aıasynda «2024 jyly ne egemiz? Jańa daqyldardyń ekonomıkasy men tehnologııasy», «Innovasııalyq tehnıka jáne sońǵy jetistikter», «Egis alqabyndaǵy synaq sát­teri» atty seksııalar uıymdas­tyrylyp, «Batys Qazaqstan oblysyndaǵy iri qara malynyń absolıýtti chempıony» baıqaýy ótti. Kelýshilerge tájirıbe alań­darynda ósirilgen kúnba­ǵystyń 25 sorty, júgeriniń 11 tuqymy, sorgo daqylynyń úsh túrli sorty usynyldy. Sondaı-aq dıqandar ósimdikti qorǵaý quraldarynyń júıesimen tanysty. Aýyl sha­rýa­­shylyǵy tehnıkalary kór­mesinde jańa úlgidegi traktorlar, tuqymsepkish tehnıkalar, topy­raq óńdegish quraldary qoıyldy.

Qazaqtyń aqbas sıyryn ósiretin sharýashylyqtar arasyn­daǵy saıys óte qyzyqty ótti. Kórmege arnaıy Terekti aýdanynan «Aısulý» jáne «Baqyt» sharýa qojalyqtary, Báıterek aýdanynan «Shonaıbekov» sharýa qojalyǵy, Aqjaıyq aýdanynan «Sábıt» qojalyǵy asyl tuqymdy buqalaryn alyp kelgen eken. Osylardyń ishinen úsh buqa úzdik dep tanyldy. Onyń ekeýi «Sábıt» qojalyǵynan, bireýi «Aısulý» qojalyǵynan tańdaldy.

Qazaqtyń aqbas sıyry 1950 jyly KSRO Mınıstrler Keńesi bekitken sıyrdyń jańa tuqy­my bolatyn. Bul tuqym­nyń ereksheligi – kúı talǵamaı­­dy, erkin jaıylyp júrip te erek­she semire alady. Qazaq­stan­nyń tabıǵı jaǵdaıyna ábden beıimdelgen etti tuqym. Búgin­de elimizde 16 myńnan asa sha­rýa­shylyq zeńgi babanyń osy tuqymyn ósiredi eken. Elimizde aqbas sıyrdyń sany 425 myńǵa jetedi. Ǵalymdar men maman­dar seleksııa jumysyn jalǵas­tyryp, sharolez, aberdın-angýs jáne qazaqtyń aqbas sıyrynan alynǵan býdanǵa «Áýlıekól tuqymy» degen ataý beripti. Sharýalar bul tuqymnyń bola­shaǵynan úmitti.

Degenmen agro salanyń kóńildi kúpti qylǵan máseleleri de az emes. Mysaly, irgedegi Reseıde egin sharýashylyǵyna kórsetiletin túrli kómek bizdiń elden góri kóbirek. Sondyqtan da eginniń ózindik quny sharýalar úshin arzanǵa túsedi. Mine, sondyqtan olar bıdaıdy bizdiń elge tómen baǵamen eksporttaýda.

«Sharýalarymyzdyń shyǵyn­dary reseılik bıdaı baǵasymen kel­meıdi. Bizdiń sharýalar shyǵy­nyn óteý úshin tonnasyna 90 myń teńgeden saýdalasa, reseılikter tonnasyn 40 myń teńgege deıin ótkizýge daıyn. Bul bizdiń agro salaǵa qatty soqqy bolǵaly tur. Buǵan tosqaýyl qoımasa bolmaıdy. Úkimetke usynystar jiberip jatyrmyz», deıdi Báıterek aýdanynyń ákimi Marat Toqjanov.

Qazir Batys Qazaqstan oblysynda da egin orý naýqany bastalyp ketti. Alqaptyń gektarynan ortasha 13,5 sentner ónim túsýde. Jalpy, oblys boıynsha 78 myń tonnaǵa jýyq astyq jınalǵan.

– Biz joǵary baǵaǵa senip otyr­maýymyz qajet. Qazir nazary­myz eń jaqsy tuqym túrlerin­de, úz­dik tehnıka men tehnolo­gııada, tıim­di tyńaıqysh pen ónimdi qor­ǵaý ádisterinde ǵana bolýy kerek dep esepteımin. Bul is-shara so­ǵan tájirıbe alańy, bastama bol­syn dep uıymdastyrdyq. Búgin baǵasy joǵary, ólkemizde ósi­rý­ge, jaqsy ónim alýǵa bola­tyn zyǵyr, jasy­myq, noqat, qatt­y bıdaı sııaqty ­daqyldardy tal­qy­l­adyq. «AlemAgro» kom­pa­nııa­synyń ókilderi elimizdiń bar­lyq aımaǵy­nan keldi. Qyr­­ǵyz­stannan júgerige ma­man­dan­ǵan, Ombydan mıneral­dy ty­ńaıt­qyshtarǵa, Kókshetaý­dan jańa tehnologııany eginde paı­da­lanatyn, Aqmola oblysy­nan qatty bıdaıǵa mamandan­ǵan mamandar tájirıbelerimen bó­listi. Munyń bári jergilikti sha­rýa­lardyń aldaǵy jumysyna paıdasyn beredi degen oıdamyz, – deıdi sharany uıymdastyrýshy «AgroServıs-Batys» JShS-nyń basshysy Armat Bısenov.

Bir sózben aıtqanda, óńirde ǵylymdy, jańa tehnologııa men ozyq tájirıbeni qoldana otyryp, agroónerkásip keshenin damytý baǵytynda qadam jasalyp otyr.

Batys Qazaqstan oblysy