Aýylda ósken balalar sekildi Baltabaı Meıirov te tórt túlik maldy qaraýǵa, ony kútip baǵýǵa erte jastan yntaly boldy. Osy bir ynta ony Máskeýge jeteledi. Sondaǵy bildeı ınstıtýttyń mal sharýashylyǵy mamandaryn daıarlaý bólimine oqýǵa tústi. Keıin bilikti maman retinde qatarǵa qosyldy.
Ol túrli laýazymdy qyzmetterde júrse de mal sharýashylyǵynyń ónimdiligin, onyń ishinde qarakól qoılarynyń ónimdiligin óz tóli esebinen kóbeıtýge, odan alynatyn eltiriniń sapasyn seleksııalyq ádister arqyly jaqsartýǵa basa nazar aýdardy. Sonymen qatar jaıylymdy jyl on eki aı durys paıdalanýdy mamandardan júıeli túrde talap etip otyrdy. Onyń osy bir talaby men tártibi nátıjesin berdi de.
Meıirov Baltabaı 1914 jyly Aqtóbe oblysynyń Oıyl aýdanyna qarasty Alty-Qarasý eldi mekeninde dúnıege kelgen. Balalyq shaǵy Qazan tóńkerisimen tuspa-tus kelgen ol erte eseıip, eńbekke aralasty. 1931 jyly anasy, bir jyldan keıin ákesi dúnıe saldy. Bul jaǵdaı bala Baltabaıdy tipti shırata tústi. Mektepti bitirgen soń 1932-1933 jyldary Máskeýdegi Injenerlik ınstıtýt janyndaǵy jumysshy fakýltetiniń veterınarlyq kýrsyn bitirdi. Ile Máskeý zootehnıkalyq ınstıtýtynyń qoı sharýashylyǵy fakýltetine oqýǵa tústi.
Ol kezde Máskeýde oqý ekiniń birine buıyra bermeıtin baq edi. Osyndaı baq Baltabaı Meıirulynyń da basyna kelip qonǵan. Onyń stýdenttik shaǵy da úlgi-ónegege toly. Ustazdarynyń jetekshiligimen stýdenttik ǵylymı konferensııalarǵa belsene qatysyp, baıandama jasaıtyn. Negizinen, qoılardy azyqtandyrý, onyń ónimdiligin arttyrý taqyryptaryn jıi qamtıtyn. Sondaı-aq onyń baıandamalary baspa betterinde de jıi jaryq kórip otyrǵan. Stýdenttik shaqtaǵy izdenisi men talpynysy, ǵylymı jumystary keleshekte bilikti maman bolyp qalyptasýyna zor yqpalyn tıgizdi. Qazaqstannyń qııandaǵy aýylynan shyqqan qara bala oqýǵa degen qushtarlyǵynyń arqasynda ınstıtýtta jaqsy oqyp, 1937 jyly úzdik bitirdi. Onyń arhıvten tabylǵan qujattary da dáleldep otyr. Ol salalyq pánderdiń bárin «óte jaqsy» degen baǵamen támamdaǵan.
Bilimge júırik Baltabaı Meıiruly bilikti maman retinde de eńbekke belsene aralasty. Ol eńbek jolyn Qaraqalpaq AKSR Tórtkúl qalasyndaǵy zonaldyq ǵylymı stansada aǵa ǵylymı qyzmetker bolyp bastady. Al 1937-1941 jyldary Qattaqorǵandaǵy aýdanynyń «Ulys», Buharadaǵy «Tamdy» keńsharlarynda zootehnık, partııa uıymy hatshysy qyzmetterin atqardy. Ol ınstıtýtta alǵan teorııalyq bilimin is júzinde paıdalanýǵa qulshyna kirisedi. Baltabaı Meıiruly qoǵamdyq maldy jem-shóppen qamtamasyz etýge mańyzdy qora-jaılardyń jańadan salynýyna yqpal etti. Sonymen qatar ózi jumys istegen qarakól qoı sharýashylyǵy keńsharlarynda seleksııalyq jumystardyń júıeli túrde atqarylýyna bastamashy boldy. Ol qarakól qoıynyn analyqtarynyń bıologııalyq erekshelikterine baılanysty suryptaý jumystaryna, otar-otarǵa toptastyrýǵa erekshe mán berdi. Sol sııaqty qoshqarlardy da erekshe nazarda ustaıtyn. Osyndaı júıeli jumystyń nátıjesinde memleketke tapsyrylatyn qarakól eltirisiniń sapasy 85-92 paıyzdy qurady. Bul sol kezde kiristiń negizgi kózi edi.
Surapyl soǵys bastalǵanda Baltabaı Meıiruly da maıdanǵa attandy. 1941-1943 jyldary 91 jáne 120-dıvızııalyq mınometshiler dıvızıonynyń komıssary boldy. 1943 jyldyń maýsym aıynda ekinshi toptaǵy múgedek dep tanylyp, tylǵa jiberildi. Ol kezde eńbektegen baladan eńkeıgen kárige deıin qoǵamǵa paıda tıgizý úshin ter tógetin. Baltabaı Meıiruly da múgedektigine qaramastan 1943-1946 jyldary Qaraqalpaq oblystyq partııa komıtetiniń birneshe bóliminde meńgerýshi, odan keıin 1948 jylǵa deıin Qypshaq aýdandyq atqarý komıtetiniń basqarýshysy bolyp qyzmet etti. Qandaı qyzmette júrse de, bilimge degen qushtarlyǵy basylǵan emes. 1948-1950 jyldary Tashkent qalasyndaǵy О́zbekstan kommýnıstik partııasy Ortalyq komıteti janyndaǵy Joǵary partııa mektebinde oqydy. 1950-1953 jyldary Buhara oblystyq partııa komıtetiniń hatshysy bolyp eńbek etti. 1953-1963 jyldary Buhara oblysyndaǵy «Tamdy» jáne Samarqan oblysyndaǵy Kırov atyndaǵy keńsharlardyń dırektory bolyp jemisti jumys istedi. Ol 1964 jyldyń kúzinde atamekenine oralady. Sol kezdegi Shymkent oblysynyń Sozaq aýdanyndaǵy Kalının atyndaǵy keńsharyna bas zootehnık bolyp taǵaıyndalady. Osy qyzmetti ómiriniń sońyna deıin abyroımen atqardy. Esimi men eńbegi el esinde qalǵan Baltabaı aǵa Túrkistan oblysyndaǵy Sozaq aýdanyna qarasty Sholaqqorǵan aýylynda jerlengen.
Chary KО́ShERBAEV,
Baratbek BEGIMQUL,
Qazaq ulttyq agrarlyq zertteý ýnıversıtetiniń professorlary
ALMATY