Tabıǵattyń qubylmaly ózgerisi oılantady

Pavlodarda «Qolaıly qorshaǵan orta qurýdaǵy azamattyq qoǵamnyń róli» atty óńirlik azamattyq forým ótti. Keleli jıynda Memleket bas­shysynyń bıylǵy Joldaýynda basymdyq berilgen ekologııalyq baǵyttar talqylanyp, mamandar qorshaǵan ortany qorǵaý, aýa jáne sý resýrstaryn tıimdi paıdalaný máselelerin kóterdi.

Azamattar úshin qolaıly orta qurý – memleketimizdiń basymdyq berip otyrǵan máseleleriniń biri. Eli­mizde bul turǵyda oń ózgeris­ter­diń bolyp jatqany seziledi. Aza­mat­tyq qoǵam ókilderi, atap aıt­qanda úkimettik emes uıymdar osy óz­geris­terdiń basynda bolýymyz kerek dep esepteıdi. Sebebi myqty aza­mattyq qoǵam – qýatty memlekettiń tiregi.

«Árbir óńir – ózinshe bir álem, sol sebepti biz árbir óńirde jeke-jeke forýmdar ótkizýdi jón kór­dik. Pavlodar oblysynyń halqy úshin ekologııa taqyryby ózekti bolǵandyqtan, forým arnasyn sol baǵytqa burdyq. О́zderińiz biletindeı elimizde «Qoǵamdyq baqylaý týraly» zań jobasy qabyldanýǵa jaqyn. Jańa zań qoǵamdyq baqylaý júıesiniń quqyqtyq negizin, sondaı-aq azamattyq qoǵamdy odan ári jetil­dirýge arnalǵan quqyqtyq jaǵ­daılardy aıqyndaýdy qarastyrady. Endi elimizdiń árbir turǵyny memleket qarajatynyń iske asý barysyn qadaǵalap, tekserýge múmkindigi bolady. Zań jobasynda petısııalar ıns­tıtýty da engizildi. Bolashaq zań jobasy buqara men bılik ara­syndaǵy baılanysty kúsheıtetin ma­ńyzdy qujatqa aınalyp, memle­ketimizdiń órkendeýine úlken paıdasy tıedi dep esepteımiz. El tur­ǵyn­dary buǵan qosa ekologııalyq baqy­laýǵa da at­salysady», dep atap ótti «Qazaq­stan­nyń Azamattyq alıan­sy» ZTB prezıdenti Baný Nur­ǵazıeva.

Mamandardyń sózine den qoısaq, qorshaǵan ortada ekologııalyq ahýa­l kúrdelengen saıyn adamzat ta­bı­ǵatty qorǵaý sharalaryna sanaly túrde qadam jasaı bastaıdy eken. Qazirgi almaǵaıyp zaman­da jer be­tinde nebir dúleı apattar oryn alyp, klımattyq ózgerister bas­talǵanyna bárimiz kýá bolyp otyr­myz. Mundaı jaıttar el tur­ǵyn­daryn beıjaı qaldyrmaýy kerek. Halyqaralyq azamattyq ınstıtýttar bul turǵyda kóptegen ádisteme ázirlep, ekologııalyq jobalardy ómirsheń etip jatyr. Mysalǵa jaqyn jyldary Orta Azııa halqy úshin sý máselesi odan saıyn kúrdelene túsip, Qazaqstanda qurǵaqshylyq óte ózekti máselege aınalady dep kútilip otyr. Muny Memleket bas­shysy Qasym-Jomart Toqaev bı­ylǵy Joldaýynda atap ótkeni de málim. Munyń saldarynan jer betinde klımattyq mıgrasııa bastalyp ketýi ǵajap emes.

Sý jáne klımat máseleleri jó­­nindegi halyqaralyq sarapshy Bolat Esekınniń túsindirýinshe, elimizde qazirgi kúni klımattyq ózgerister óte jyldam júrip jatyr. Sý jetkiliksizdigi 60 paıyzǵa ósip, qur­ǵaqshylyq kezeńderi jıileı tús­ken. Aptap ystyqtardyń ótý kezeńi de uzara túsip, sý tasqyny, laı kóshkini, dala jáne orman órti sııaqty tabıǵı apattar adamdardyń tirshilik ortasyn qıyndatyp jatyr. Mundaı faktorlardyń saldarynan elimizde astyq shyǵymdylyǵy birden 37 paıyzǵa kemip, jumys oryn­dary men azamattardyń tabysy tómendegen. Munyń syrtynda álgin­deı apattardan qoǵam arasynda ór­shı túsken túrli aýrýlar da az emes.

«Bul jaıttardyń barlyǵy biz­diń azamattarymyzdy álemde qa­byldanǵan ekologııalyq standart­tardy saqtaýǵa májbúrleıdi. Son­dyqtan otandyq ekolog mamandar beıimdelý josparyna 4 negizgi ba­ǵytty usynyp otyr. Olar – ne­gizgi sharalar men sý resýrstary, aýyl sharýashylyǵy, orman sek­tory jáne ekstremaldy tabıǵı qu­bylystar. Sý qorǵaý negizgi basym­dyq beriletin sektor bolmaq. Qazirgi kúni ónerkásip oryndary, kólik jýatyn oryndar sýdy esepsiz paıdalanady. Adamdardy tirshilik nárin eseppen, únemmen paıdalanýǵa úıretý úshin óńirlik, qalalyq jáne aýdandyq deńgeıde beıimdelý ortalyqtaryn qurý mańyzdy. Olar klımattyq táýekelder men osal tustardy ba­ǵalap, óz josparlaryn soǵan saı júzege asyrady. Ár aımaq sý únemdeý jáne sý paıdalanýdyń tıimdiligin arttyrýdyń baǵdar­lamasyn qabyl­daýy kerek dep esep­teımiz. Mem­leket basshysy aıt­qandaı, bizge ár óńirde jańadan sý qorlary, sý qoımalary qajet. Sý basqarý júıesin «Basseındik áleýmettik korporasııa» formasyna aınaldyrýdy usynamyz. Bul halyq pen bıznes ókilderiniń jańa­shyldyqtardy jatyrqamaı, tez arada qabyldaýyna jol ashar edi. Sebebi mundaı korporasııanyń negizgi múddesi áleýmettik, ekolo­gııalyq jáne kommersııalyq tıim­dilikke jumyldyrylady», deıdi ol.

Ekologtardy tynys alý joldary jáne qan aınalym júıesi aýrýlary boıynsha ólim jaıttarynyń azaımaı otyrǵany da alańdatyp otyr. Byltyr eldegi adam ólimi jaǵ­daı­la­rynyń 10,3 paıyzyna qaterli isik aýrýlary sebep bolsa, qaıtys bolǵandardyń 9,70 paıyzy tynys alý joldarynyń, taǵy 22,60 paıyzy qan aınalym júıesindegi aýrýlardan kóz jumypty. Aýa lastanýy jaǵynan elimiz álemde 40-orynda turǵanyn eskersek, mundaı súreńsiz statıstıka jýyq ýaqytta ózgere qoı­masy anyq. Al memleketimizde aýaǵa qatysty standarttar sonaý 1980-jyldardan beri ózgermepti. Sondyqtan tabıǵat qor­ǵaýshylar men azamattyq qoǵamdy áli de qyrýar sharýa kútip tur.

Pavlodar oblysy