Ǵylym men tehnologııany ushtastyrý mańyzdy

– Memleket basshysy ǵy­lymdy damytý máselelerine erek­she kóńil bólip, Jol­daý­larynda ǵylymı zert­teý­ler­diń deńgeıin arttyrý, ony d­a­mytýda jańa tásilderdi qol­daný qajettigin únemi aıtyp ke­­ledi. Bul zań jobasy Pre­zı­dent tapsyrmasyna oraı ázir­le­nip, qoǵamdyq sıpatqa ıe bolyp otyr. Osyǵan baılanysty Ǵylym já­ne joǵary bilim mınıstrligi qo­ǵamdyq keńesiniń tapsyrmasy­men zań jobasy qoǵamdyq talqyǵa salynyp, ǵalymdar úshin mańyzdy qujattyń zaman údesinen shy­ǵýyna baılanysty pikirler aıtylyp jatyr. Endigi kezekte osy aıtylǵandardy qaperge ala oty­ryp, árbir usynys nazar­ǵa alynatyn bolady, – dedi Ult­tyq ǵylym akademııasynyń pre­zıdenti Kúnsulý Zakarııa.

Zań jobasynyń ázir­lenýi arqyly ǵylymı qaýym­dastyq ózderin tolǵandyrǵan túıtkildi máselelerdi tereńnen talqy­laý­ǵa múmkin­dik aldy. Osy oraıda pikirin bildirgen Qarýly kúshter ǵylym­darynyń doktory, professor, polkovnık Dosaı Ábdiraıy­mov akademııa bastamasymen ás­­kerı ǵalymdardyń da zań jo­basyn talqylaýǵa belsendi atsalysyp otyrǵanyn jetkizdi. Professor zań jobasynyń ata­ýyna qatysty syn-pikirin jet­kizip, birqatar bapqa, sondaı-aq osy qujat aıasynda Ulttyq ǵylym akademııasy qyzmetiniń naqtylanbaǵandyǵyna qatys­ty kópshilik nazaryn aýdardy. Professor aıtqan eskertpeler­ge Ǵylym jáne joǵary bilim mınıstrligi Ǵylym komıteti tór­aǵasynyń orynbasary Asylhan Bıbosynov jaýap berdi. Ol zań jobasyn ázirlemes buryn ke­ńes­shi qujattardyń jınaqtalyp, jumys toby qurylǵanyn jet­kizdi. Alǵashqyda zań jobasynda 90 bap qarastyrylǵan. Ol keıinnen talqylana kelip, keıbir baptardyń zańnamalyq akti­ler­ge biriktirilgenin jetkizdi. Zań jobasyn ázirleý barysynda ǵylymdy qoldaý, qarjylan­dy­rý, kadr daıarlaý, ǵylymǵa jas ǵalymdardy tartý sııaqty keleli má­selelerge basty nazar aýdarylyp otyr.

Jıynǵa shetelde oqyp, ju­mys istep jatqan ǵalymdar da qatysty. Nıý-Iork qalasyn­daǵy Kolýmbııa ýnıversıteti­niń zertteýshi professory, hımııa ǵylymdarynyń kandıdaty Erkin Abbasov zań joba­syn­da akademııa qyzmetin anyq­taý men ǵylymı kadrlar ále­ýetin kúsheıtýge nazar aýdarý qa­jettigin alǵa tartsa, Gonkong po­lıtehnıkalyq ýnıversıtetinde jáne Kanadadaǵy Ýaterloý ýnı­versıtetinde kvanttyq fızıka jáne oftalmologııa salasy bo­ıynsha zertteýshi, MD, PhD Muhıt Qulmaǵanbetov zań jobasynda qarastyryl­ǵan tehnıkalyq bankke, onyń ishin­de medısına­lyq jáne far­masevtıkalyq zertteýlerge qa­tysty oıyn bildirdi. Osy oraı­da ol ǵalymdarǵa zań ke­ńe­sin qarastyrý qajettigin alǵa tart­­ty. Zań keńesi óz kezeginde ǵa­lymdardyń ázirlemelerin iske asy­rýǵa, tirkeýge oń yqpalyn tı­gizetin bolady. Sonymen qa­tar ol elimizde medısına salasy qarqyndy damıtyndyǵyna senim bildire kelip, ǵylymı pas­port tujyrymdamasyn engizýdi usyndy. Bul medısınalyq nemese salalyq ǵylymǵa qatysy joq mamandardyń ambýlato­rııa­larda jáne stasıonarlar­da naýqastarmen ózara yq­pal­dastyǵyn qamtamasyz etedi. Iаǵnı ǵylymı servısterdi, ınjener tehnologterdiń qatysýymen jańa tehnologııalardy engizý­ge múmkindik beredi. Sonymen qatar ol Amerıka, Qytaı tájirıbesindegideı kvanttyq tehnologııalar transfertin qaras­tyrý qajettigin alǵa tartty.

Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnıkalyq zertteý ýnı­versıtetiniń О́.Baıqońyrov atyn­daǵy taý-ken metallýrgııa ıns­tıtýty dırektorynyń oryn­basary, PhD Tilepbaı Qýan­dyqov elimizdegi ǵylymnyń deń­­geıi órkenıetti eldermen sa­lys­tyrǵanda áldeqaıda tómen eke­nin tilge tıek etti. «Kóptegen el­de ǵalymdarǵa zııaly qaýym re­tinde qurmet kórsetiledi. Son­dyq­tan da osy mańyzdy qujat­tyń qabyldanýymen ǵylym da­mý­dyń dańǵyl jolyna túsedi degen senimdemiz. Desek te Pre­zıdent basymdyq berip otyr­ǵan kóp­tegen másele iske aspaı otyr. Mysaly, memlekettik satyp alý resimderinde qıyn­dyqtar bar. Iаǵnı zamanaýı teh­nıka bylaı tursyn, keńse ta­ýar­laryn satyp alýdyń ózi­ne 3-6 aı ýaqyt ketedi. Al ǵa­lymdarǵa jabdyq­tar jyldyń ba­synda qajet bolatyny anyq. Saldarynan tıis­ti nátıjege qol jetkizý múmkin emes. Sonymen qatar ǵylymı me­kemelerdiń óndiris bazasy sa­paly qural-jabdyqtarmen qam­tamasyz etilmeıinshe ǵylymı ju­mystar nátıje bermeıdi. Mu­ny­men qosa jas ǵalymdardyń áleý­mettik jaǵdaıyna da jete kó­ńil bólgen jón», dedi ol.

Matematıka jáne mate­­ma­tı­kalyq modeldeý ıns­tı­týtynyń dırektory, Ult­tyq ǵylym aka­demııasynyń kor­res­pondent-múshesi, fızıka-ma­te­matıka ǵy­lym­darynyń dok­tory, professor Mahmud Sa­dy­bekov atal­ǵan zań joba­synda qarastyrylǵan ­17, 25-bap­tar­ǵa nazar aýdarý qajet­tigin alǵa tartyp, Ulttyq ǵyly­mı ke­ńestiń quramy, jobalardy saraptaý máselesine toqtaldy. Onyń aıtýynsha, ǵylymǵa qa­tysty máselelerdi sheshý bary­synda sheneýnikterden góri ǵa­lymdardyń ara-salmaǵy basym bolǵany jón.

Ǵylymnyń nátıjeli bolýy teorııalyq bilimniń óndirispen ushtasýyna baılanysty. Osy oraıda S.Asfendııarov atyn­daǵy Ulttyq medısınalyq ýnı­ver­sıteti otorınolarıngolo­gııa kafedrasynyń professory, medısına ǵylymdarynyń doktory, balalar otorınoların­go­logi Amangeldi Kúlimbetov jas dárigerler úshin klınıka­larda óndiristik bazany jetil­dirý máselesin qozǵady. Pro­fessordyń aıtýynsha, qazirgi kezde jas mamandardyń táji­rı­be jınaý isinde óndiristik baza múldem syn kótermeıdi. «№5 klınıkalyq aýrýhanada balalar bólimshesinde bar-joǵy 30 tósek qarastyrylǵan. Onyń ózi Qazaqstan-Reseı jekemenshik me­dısınalyq ýnıversıtetiniń óndiristik bazasy bolyp sanalady. О́tken ǵasyrdyń 70-jyldary bul kórsetkish 120 tósekke deıin jetken. Sonymen qatar aýrýhanalarda jedel járdem sıkli ótkizilmeıdi. Sebebi qa­byldaý bólimshesine medısına ýnıversıteti rezıdentte­rin kirgizbeıdi. Infeksııa jo­ǵarǵy tynys alý joldary­na shoǵyrlanatyndyqtan, COVID-19 kezinde oǵan jetkilikti mán berilmedi, vırýs tómengi tynys joldaryna ótip, adam aǵ­zasyna aýyr zardabyn tıgizdi. Sondyqtan shet elderdegideı bas, moıyn hırýrgııasyna arnal­ǵan ǵylymı-zertteý ınstıtýty ­klınıkasymen birge elimizde otorınolarıngologııa ǵylymı-zertteý ınstıtýty ashylyp jatsa, nur ústine nur bolar edi», deıdi professor.

Jıyn barysynda akade­mııa­nyń vıse-prezıdentteri Asqar Jumadildaev pen Aqylbek Kú­rishbaev sóz sóılep, búgingi ǵy­lym­nyń ahýaly, onyń túıtkildi máselelerimen bólisti. Ashyq mıkrofon alańynda sonymen qatar taý-ken salasy, áskerı ǵy­lymdardy damytý máselesi de ǵalymdar nazarynan tys qalǵan joq. Osylaısha, usynystaryn jetkizgen ǵalymdar kókeıkesti máselelerdiń jańa zań jobasy aıasynda qamtylatynyna senim bildirdi.

ALMATY