Prezıdent Joldaýynda monopolııanyń tabysyn ınfraqurylymdardy jańartýǵa jumsaýdy qamtamasyz etý tapsyrylǵan edi. Osyǵan oraı «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbasta» tarıftik saıasaty qabyldandy. О́ıtkeni búgingi tańda elimizde ınfraqurylymdyq júıelerdiń jartysynan astamynyń tozyǵy jetken. Bulardy tarıf esebinen jańalaý kún tártibindegi máselege aınaldy.
Osy atalǵan saıasatty tıimdi júrgizip otyrǵan mekemeniń biri – Shymkenttegi «Sý resýrstary-Marketıng» JShS. Jýyrda ǵana 25 jyldyq mereıtoıyn atap ótken kásiporynnyń eń birinshi strategııalyq qadamy – sýdy esepteý quraldaryn ornatty. Az ýaqytta tutynýshylarǵa jeke sý ólshegish ornatqan respýblıkada birinshi shahar atandy. Nátıjesinde, 1 adamǵa shaqqanda sý mólsheri táýligine 456 lıtrden 125 lıtrge deıin azaıdy. Halyq sýdyń baǵaly ekenin bilip, únemdeýdi úırendi. Qala tirshilik nárin 2 sý kózinen alady. Úsheýi rezervte tur. Eski temir qubyrlardy plastıkke aýystyrý apattardy tómendetti. TMD elderinde sýdyń ortasha shyǵyny 30%-dan assa, Shymqalada – 17%.
Mekeme basshysy Anarbek Ormannyń aıtýynsha, ınvestısııa arqyly sý qubyryn, káriz jelilerin jańartý, jańa jabdyqtar men tehnıkalar satyp alý júrip jatyr. Kásiporyn alǵash ret 2009 jyly Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý bankimen nesıe shartyn túzdi. Qarjy ınstıtýtynan búginge deıin 18,7 mlrd teńge nesıe aldy. Igerilgeni – 15,4 mlrd, qaıtarylǵany – 13,2 mlrd teńge. Investısııalyq qarajatqa sý qabyldaǵysh qondyrǵylaryna jańa sorǵy ornatyldy. Eń mańyzdysy, 1 tekshe metr sýdy óndirip tasymaldaýǵa jumsalatyn energııa shyǵyny 0,87 KVt-dan 0,06 KVt-ǵa azaıdy. Jańa tehnologııanyń nátıjesinde suıyq hlordy paıdalanbaıtyn boldy. Aýyz sýdy zararsyzdandyrý úshin tuz tabletka qoldanylady. Bul – aǵzamyzǵa qaýipsiz. Jalpy, aýyz sýdyń sapasy men qaýipsizdigine aıryqsha kóńil bólinedi. Synaq zerthanasy kún saıyn synama alyp, sý sapasyn tekserip otyrady. Bir jyl ishinde 70 myń synama alynady.
Sýmen qamtý júıesin ońtaılandyrý úshin qysym rettegishteri men baqylaǵyshtar, elektr klapandary jáne júıedegi sý qysymyn qashyqtan basqarýǵa múmkindik beretin zamanaýı jabdyqtar ornatyldy. Bul da qubyrlarda apatty barynsha azaıtýǵa múmkindik berdi, demek jóndeý jumystaryna ketetin shyǵyndar azaıdy. Kásiporynnyń ınvestısııalyq baǵdarlamasynyń negizinde 1 115 shaqyrym sý qubyry, 89,9 shaqyrym káriz jelisi jańartyldy. Qaıta qurý jáne aýystyrý jumystary jalǵasa beredi. Kásiporyn bıogaz qondyrǵysyn ornatty. Bul shaıyndy sýdy óńdep, metan alýǵa múmkindik beredi. Jáne kásiporyn ózine qajetti elektr energııasyn osy qondyrǵydan óndiredi. Nátıjesinde, ózin-ózi jylýmen qamtyp, elektr energııasy shyǵynyn 60%-ǵa túsirdi. Bir sózben aıtqanda, «Sý resýrstary-Marketıng» JShS-nyń bıogaz qondyrǵysy – Ortalyq Azııa elderinde teńdesi joq joba.
Prezıdent tapsyrmasyna sáıkes, «Tarıfti ınvestısııaǵa aıyrbasta» baǵdarlamasy aıasynda 2023-2026 jyldary 38,3 shaqyrym káriz júıesin jańartýǵa qarjy qaraldy. Jáne 300 shaqyrym sý qubyryn jańartý josparda bar. Megapolıste halyq sanynyń ósýine baılanysty bıyl táýligine 50 myń tekshe metr shaıyndy sý óńdeıtin qosymsha nysan salyna bastady. Bul táýligine 200 myń tekshe metr shaıyndy sý óńdeýge qaýqarly. Qajetti qarjy Eýropalyq Qaıta qurý jáne damý bankinen jáne memlekettik sýbsıdııa esebinen qaraldy.
Kelesi kezeńde NB-Iot derekterin qashyqtan baqylaý júıesiniń kómegimen jeke esepteý quraldarynyń kórsetkishterin jınaý avtomattandyrylady. Ortalyq dıspetcherlik qyzmettiń ádettegi telefon baılanysynan bólek, kásiporynnyń áleýmettik jelilerdegi ashyq akkaýnttary, elektrondy poshta jáne messendjerleri de jumys isteıdi. Abonentter kásiporyn qyzmetine baılanysty barlyq suraǵyna jaýap ala alady. Telegram messendjerinde «vırtýaldy kómekshi» qyzmeti iske qosylǵan. Chat-Botta tutynýshy elektrondy túbirtegin kóre alady, balansyn bilip, onlaın tólem jasaıdy jáne basqa da paıdaly aqparattarǵa qanyǵady. Shymkenttik tutynýshylardyń 80%-y «vırtýaldy kómekshige» júginedi. Mekemede jas mamandardan myqty tehnıkalyq rezerv qurý boıynsha jumystar qolǵa alynǵan. Basshylyq toqsan saıyn jumysshylar arasynda tehnıkalyq synaq retinde konkýrstar ótkizedi. Jeńimpazdar qarjylaı syılyqtarmen marapattalyp, rezervke ilinedi.
Jalpy halyqqa kórsetken qyzmeti úshin «Sý resýrstary-Marketıng» JShS Prezıdenttiń «Altyn Sapa» men «Paryz» syılyqtarymen marapattalǵan.
ShYMKENT