Qazaq tilin ózge ult ókilderine oqytýdyń ádistemesin búginde ár maman ózinshe túzip, júrgizedi. Tildi qyzyqty etip ári jeńil meńgertýdiń joly qandaı? Bul saýaldyń jaýaby áli kúnge ózekti kúıinde qalyp otyr.
Buǵan deıin jazǵanymyzdaı, Pavlodar qalasynda memlekettik tildi erkin meńgergen etnomádenı birlestikter ókilderiniń qatysýymen «Uly dalanyń ultaralyq tili» atty respýblıkalyq forým ótti. Qazaqstan halqy Assambleıasynyń respýblıkalyq, óńirlik jáne qalalyq etnomádenı birlestikteriniń memlekettik tildi meńgergen etnos ókilderi jınalǵan mańyzy zor jıyn aıasynda «Memlekettik tildi meńgerýdiń úzdik tájirıbeleri» sheberlik sabaǵy uıymdastyryldy. Munda qatysýshylar ádiskerler men til mamandarynyń, sıfrly formattaǵy tildik bilim berý platformalarynyń ókilderinen paıdaly aqparattar aldy.
Til janashyrlarynyń aıtýynsha, qazirgi kúni memlekettik tildiń mártebesi bıiktep, qoǵamdaǵy mańyzy eselene túsken. Salystyrmaly túrde alsaq, ótken ǵasyrdyń 60-jyldary elimizdegi halyqtyń 29 paıyzyn ǵana qazaqtar qurasa, qazirgi kúni resmı statıstıka 70 paıyzdan asqanyn rastap otyr. Keńes ókimeti tusynda joǵary bilimniń barlyǵy derlik orys tilinde júrgizilse, qazir stýdentterdiń 70-80 paıyzy óz ana tilinde bilim alyp jatyr. Keıbir óńirlerdegi qazaqtildi mektepterdiń úlesi 80 paıyzdan asty. Árıne, tildiń qoldanys aıasyna qatysty kúrdeli máseleler bar. Deı turǵanmen, memlekettik baǵdarlamalar men jekelegen entýzıast azamattardyń kúsh-jigeriniń arqasynda ózge ult ókilderiniń qazaq tilin úırenýge degen yntasy oıanyp keledi. Jaǵymdy úrdiske qazirgi kúni elimiz jastary arasynda qazaq tili men aǵylshyn tilin ushtastyryp, osy baǵytta belsendi eńbektenip júrgenderdiń de qosyp otyrǵan úlesi zor dep sanaıdy mamandar. Mysal úshin álemge áıgili «Hárrı Potter», «Norveg ormany» kitaptary aǵylshyn tilinen tikeleı qazaqshaǵa aýdaryldy. Bul – tilimizdiń aýdarmadaǵy biregeıligin saqtap qalýdyń birden-bir joly. Batysta bilim alǵan jastardyń óz ana tiline kelgende patrıottyq sana-sezimge berik ekeni de baıqalady. Osyndaı oń úrdister ózge ult jastaryn qazaq tilin úırenýge qulshyndyratyny sózsiz.
«Sıtýatıvti qazaq tili» kitabynyń avtory Qanat Tasybekov tildi úırenýge elimizde ǵajap múmkindikter jasalǵanyn jetkizdi. Adamdar tegin ári aqyly úıirmelerge bara alady. Iаǵnı tildi úırenýge qatysty kedergi joq. Bul aradaǵy másele nıetke baılanysty. «Kóp ult pen ulys ókilderi balabaqshadan bastap qazaq toptaryna baryp, mektepte de sol tilde bilim alyp keledi. Memlekettik til halyqtardy jaqyndastyrýdyń úlken faktoryna aınaldy. Azamattar ony sanaly túrde túsingen saıyn balalaryn qazaq mektepterine bere bastady. Iаǵnı ózge ult ókilderiniń sanasy zamanmen birge ózgere túskeni baıqalady», deıdi ol.
Qazaq tilin úıretetin mekteptiń negizin qalaýshy Sergeı Hvan «Kaz_uroki» jobasyn tanystyrdy. Bul – uıaly telefon arqyly memlekettik tildi meńgertýge arnalǵan onlaın mektep. «Biz óz ádistememizde materıaldy ınteraktıvti jáne zamanǵa saı formatta usynýǵa kóńil bólemiz. Ish pystyrarlyq ádebıetterden góri adamdar aqparatty kóńildi ári tanymal beınerolıkter arqyly tez uǵynady. Aqparatty durys jetkizý úshin qysqa aýdıoshpargalkalardy paıdalanamyz. Biz úshin azamattardyń qazaq tilin shynaıy ómirde qoldanǵany mańyzdy. Sabaqtardy qyzyqty etý úshin keıde qazaqtyń ańyz-ertegilerin qosýǵa týra keledi. Sebebi qazaq tili qazaq halqynyń mádenıetimen tyǵyz baılanysty», deıdi maman.
«Alǵa, Peterbýrg!» You Tube kanalynyń negizin salýshy, tanymal bloger Ivan Chervınskııdiń qazaq tilin úırenip júrgenine biraz ýaqyt bolyp qalǵan. Ol bıyl qyzy Evanyń Almaty qalasyndaǵy qazaq mektebiniń tabaldyryǵyn attaǵanyn maqtanyshpen jetkizdi. Qazaq bolýdy qalaıtyn Ivan Qazaqstan azamattyǵyn alýǵa asa yntaly. Onyń qazaq elindegi óner qaıratkerleri, tanymal tulǵalar jaıly beınerolıkterin myńdaǵan adam tamashalap, shet memleketterdiń turǵyndary el mádenıetine qatysty kókjıekterin keńeıtip keledi. Ivannyń aıtýynsha, Qazaq eline degen qumartýshylyq álemge áıgili ánshi juldyzymyz Dımash Qudaıbergenge degen súıispenshiliginen bastalǵan. «2017 jyly Dımashtyń ánin alǵash estigende men qazaq halqynyń óneri men rýhanııaty tylsymǵa toly, shetsiz-sheksiz ekenin birden baıqadym. Ol jaıynda túsirgen alǵashqy rolıkterimiz You Tube-te mıllıondaǵan qaralym jınady. Biraz jyldan soń Qazaqstanǵa kelgende, mundaǵy halyqtyń qonaqjaılyǵyna keremet tańǵaldym. Meniń ákem – ýkraın, al sheshemniń arǵy tegi túrkilerden taraıdy. О́zim Reseıdiń Sankt-Peterbýrg qalasynda týǵanmyn. Qazaqstanǵa jasaǵan saparlarymnan keleshegimdi osynaý jarqyn memleketpen ǵana baılanystyra alatynymdy uǵyndym. Sóıtip, bıyl jazdyń basynda zaıybym ekeýmiz aqyldasa kele, Qazaqstanǵa qonys aýdarýdy uıǵardyq. 1 qyrkúıek kúni ústime qazaqtyń shapanyn kıip, qyzymdy qazaq mektebine jetelep apardym. Qazaq tilin birtindep meńgerip jatyrmyn. Buıyrtsa, jaqyn ýaqytta tildi meńgerip, qazaqtyń mádenıetin tereń tanı túsýdi josparlap otyrmyn», dep aǵynan jaryldy Ivan Chervınskıı.
Aıta keteıik, Ivannyń qazaqtyń salt-dástúri men biregeıligin, elimizdegi tanymal tulǵalardy TMD elderindegi orystildi kórermenge You Tube arqyly únemi nasıhattap júrgeni Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń nazarynan tys qalmady. El Prezıdenti oǵan Alǵys jarııalap, qurmet kórsetti.
Forýmǵa qatysýshy jastar úshin ekikúndik jıyn qyzyqty ári maǵynaly ótti deýge tolyq negiz bar. Ekinshi kúni Qazaqstan halqy Assambleıasy jastarynyń belsendileri men etnomádenı birlestikterdiń shyǵarmashylyq ujymdary forým qatysýshylaryn QHA tramvaıymen Pavlodar qalasynyń kórikti jerlerin aralatyp, ekskýrsııa jasady. Jastar án salyp, sýretke tústi. Budan soń belsendi jastar Buqar jyraý atyndaǵy ádebıet jáne óner mýzeıinde bolyp, óńirimizdiń mádenı-ádebı ómirinen syr shertetin jádigerlermen tanysty.
Pavlodar oblysy